| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Hızlı ve enerjik bir gün seni bekliyor. Girişken ve cesur tavrın, karşılaştığın engellerin üstesinden gelmende sana yardımcı olacak. Bugün yeni fikirler ve projeler geliştirme konusunda oldukça şanslısın. Özellikle iş ortamında yaratıcı çözüm yolları bulabilir ve takım arkadaşlarınla işbirliğini güçlendirebilirsin. Duygusal yönden, ilişkilerde daha açık ve samimi bir iletişim kurmak isteyebilirsin. Sevdiğin kişilerle yapacağın derin sohbetler, aranızdaki bağı kuvvetlendirecek. Dikkatini dağıtan düşüncelerden uzaklaşarak, sevdiklerine zaman ayırmak için kendini motive etmelisin.Sağlık konularında daha dikkatli olman gerekebilir; fiziksel aktivitelerine odaklanmak, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. İçsel huzurunu bulmak için meditation veya doğa yürüyüşleri gibi etkinliklere yönelebilirsin. Bugün kendine olan güveninin artacağı bir gün. Kendini ifade et ve hayatın tadını çıkar!
Bugün, içsel huzur arayışında önemli adımlar atabilirsiniz. Kendinizi güvende hissettiğiniz bir ortam yaratmak isteyeceksiniz. Maddi konularda kararlı ve temkinli adımlar atmak, geleceğe dönük planlarınızı güçlendirebilir. Yaratıcılığınızı açığa çıkaracak yeni projelere yönelmek için ilham duyabilirsiniz. İlişkilerde samimi ve içten bir iletişim kurmak, yakınlarınızla olan bağlarınızı derinleştirecek. Bugün sağlığınıza özen göstermek ve kendiniz için küçük mutluluklar yaratmak, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Kendi ihtiyaçlarınıza öncelik vermek, başkalarına yardım etmeden önce kendinizi toparlamanıza olanak tanıyacaktır. Dayanıklılığınızı ve sabrınızı test edecek durumlarla karşılaşabilirsiniz, bu süreçte içsel sağlamlığınızla yüzleşmeniz önem taşıyor. Unutmayın, değişim kaçınılmazdır ve bu sürecin tadını çıkarmayı öğrenmek, sizi güçlendirecek.
Bugün zihinsel enerjinin zirveye çıktığı bir dönemdesin. Sosyal etkileşimlerin artış gösterebilir, yeni insanlarla tanışma fırsatlarına açık olmalısın. Fikirlerinle başkalarını etkileme potansiyelin var. Aynı zamanda, geçmişte kalmış bazı meselelerinle yüzleşmek için uygun bir zaman. İçsel bir sorgulama yaparak kendini yeniden tanımlamak isteyebilirsin. Çeşitli projelere yönelmek ve kendi yeteneklerini keşfetmek için motivasyonu bulabilirsin. Ancak dikkatin dağılmaması için aşırı yüklenmekten kaçınmalısın. Yakın arkadaşlarınla bağlantı kurmak, ruh halini iyileştirebilir. Unutma, iletişimin gücünü kullanarak kendini ifade etmenin yollarını arayabilirsin. Yaratıcılığı besleyecek bazı aktivitelerde bulunmak, zihninde yaratıcılığı besleyecek bir itici güç oluşturabilir. Bugün her şey mümkün; yalnızca gözlerini açmalı ve fırsatları değerlendirmeyi bilmelisin.
Duygusal derinliklerle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel sezgilerin oldukça güçlü. Aile ilişkilerine odaklanmak, sevdiklerine karşı gösterdiğin şefkatle onları daha da bağlayacak. Kendini ifade etme konusunda zorluk yaşayabilirsin; bu yüzden içindeki duyguları açığa çıkarmak için yazmayı veya sanatla uğraşmayı deneyebilirsin. Sorumluluklarını ihmal etmemek önem taşıyor; iş yerindeki projelere dikkat ve titizlikle yaklaşman faydalı olacak. Maddi konularda bazı beklenmedik gelişmeler olabilir; harcamalarını kontrol altında tutmak sana kazanç sağlayabilir. Unutma, içsel huzuru bulmak için bazen durup nefes almak en iyisi. Bugün kendine özen göster, kendini sevmeyi unutma.
Bugün, içsel gücünü ve kararlılığını hissetme zamanı. Yeteneklerinin ve liderlik vasıflarının parlayacağı fırsatlar karşına çıkabilir. Çevrendekilere ilham verme kapasiten, seni daha da öne çıkaracak. Sosyal hayatında kendini daha cesur ve özgüvenli hissedebilir, yeni bağlantılar kurma isteğiyle dolabilirsin. Ancak, dikkatin dağılabilir; bu yüzden önceliklerini belirlemekte fayda var. Aşk hayatında ise tutku dolu anlar yaşaman mümkün, romantik bir sürpriz kapıda olabilir. Yalnızca kendine odaklanma ve içindeki ateşi keşfetme zamanıdır. Unutma ki, ışığın etrafındakileri aydınlatıyor; bu enerjiyi doğru yönlendir.
Detaylara olan düşkünlüğün ve titizliğin, bugünkü başarılarının temelini oluşturacak. Zihinsel enerjin oldukça yüksek; bu, sorunların üstesinden gelmekte ve projelerine odaklanmakta sana avantaj sağlayacak. Kendini organize etme yeteneğin, planlarının aksamadan işlemesine yardımcı olabilir. Tüm işlerin yolunda giderken, kişisel ilişkilerine de özen göster; sevdiklerinle küçük sürprizler yapmak için bu zamanı değerlendirmek harika olabilir. İçsel huzurunu bulmak adına doğayla bağlantı kurmayı unutma. Kendine yönelik güçlü eleştiriler getirmek yerine, başarılarını kutlamak ve bu başarıların getirdiği mutluluğu yaşayarak ilerlemek, zihnindeki karmaşayı azaltacaktır. Unutma, dengeni bulduğun sürece her şey daha kolay hale gelecek. Kalbindeki sezgiyi dinle ve yolunu buna göre şekillendir.
Dengede kalmaya ve uyumu sağlamaya yönelik bir gün. İnsanlarla olan iletişimlerin, sosyal çevrendekilerle olan bağların güçleniyor. Ortaklıklarda ve iş birliklerinde dengeleri kurmakta ustasın. Duygusal ilişkilerinde derinleşmek, yeni deneyimlere açık olmak, kalbinde yeni kapılar aralayabilir. Güzellik ve estetik konularına olan ilgin, seni bir şeyler yaratmaya yönlendirebilir. Kendine olan güvenin artıyor, bu da sana cesaret verecek. İçsel huzur arayışında, kreatif yanını keşfetmek isteyebilirsin. Şanslı anlar kapını çalabilir. Duygusal denge ve içsel huzur bulma çabaların, gününün odak noktası olabilir.
Duygusal derinliğin ve sezgisel gücünün daha da belirginleşeceği bir gün. İlişkilerde keskin gözlemler yaparak, insanları ve durumları daha iyi anlayabilecek yeteneğini kullanacaksın. Gizli kalmış olan ne varsa ortaya çıkacak. İçsel huzurunu bulmak için meditasyon veya yalnız kalabilmek faydalı olabilir. İş veya projelerle ilgili kararlar alırken mantığını ve sezgini dengede tutmalısın. Duygusal açıdan kendini daha yoğun hissedeceğin anlar yaşayabilirsin; bu, kişisel büyümene katkıda bulunacak. Kendine karşı nazik olmayı unutma, hissettiklerinin derinliklerinde kaybolmadan hareket et. Şu anki deneyimlerin, gelecekteki yolculuğun için önemli birer ders olabilir. İleride alacağın kararlar için geçmişle yüzleşmekten çekinme.
Bugün hayatın sunduğu fırsatları değerlendirmek için mükemmel bir gün. Enerjin, macera arzusuyla dolup taşıyor. Yeni insanlar tanımak ve farklı deneyimler yaşamak için kendini dış dünyaya açmalısın. İletişim becerilerin dikkat çekici bir şekilde parlayacak; bu, iş ve sosyal yaşamındaki bağlantılarını güçlendirebilir. Kendine güvenin tam, bu da başkalarını etkileme yeteneğini artıracak.Bir seyahat ya da eğitim fırsatı kapını çalabilir, bu da ufkunu genişletme açısından harika bir fırsat. Ancak, yapıcı eleştiriler almaya açık olman, gelişimini destekleyecek. Esnek kalmayı ve yeniliklere karşı açık olmayı unutma; bu, seni daha da ileriye taşıyabilir.İlişkilerde ise coşku ve neşe ön planda. Sevdiklerinle kaliteli anlar paylaşmak, ruhunu besleyecek. Ancak, kendinle ilgili bazı içsel sorgulamalar yapman gerekebilir; böylece kendine daha derin bir anlayış kazandırabilirsin. Eğlenceli ve verimli bir gün seni bekliyor!
İş ve sorumluluklarla dolu bir gün seni bekliyor. Planlarına sadık kalman önemli, zira kararlılığın sayesinde hedeflerine adım adım yaklaşacaksın. Bugün, tartışmalardan kaçınmalı ve çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini nazik ve diplomatik bir dille yönetmelisin. Ancak, bazı zamanlarda duygularını ifade etmekten de çekinme; içindeki tutku, projelerine renk katabilir. Kendine ayırdığın zaman, zihnini ve ruhunu dinlendirmen için büyük bir fırsat sunuyor. Gelecek planlarını gözden geçirmek, hedeflerini netleştirmek için ideal bir zaman dilimi. Finansal konularla ilgili alacağın kararlar, uzun vadede seni olumlu anlamda şekillendirecek. Dikkatini dağıtan unsurlara karşı dikkatli ol, zira odaklanman gereken önemli detaylar söz konusu.
Özgürlük arayışın, düşüncelerinin derinliğini ve yenilikçilik tutkusunu ön plana çıkaracak bir gündesin. İçinde bulunduğun sosyal çevreden aldığın ilham, seni yeni projelere yönlendirebilir. Özgün bakış açın, başkalarına da ilham verebilir; bu nedenle fikirlerini paylaşmaktan çekinme. Arkadaş ilişkilerin, beklenmedik sürprizlerle dolu olabilir. Eski dostlarla bir araya gelmek, seni mutlu edecek anlar yaratabilir. Duygusal anlamda ise, bazı konuların gündeme gelmesi, içsel huzurunla ilgili sorgulamalar yapmana neden olabilir. Kendine dönüp bakmak için uygun bir dönemdesin; hislerini analiz etmek, iç huzurunu sağlamak adına faydalı olacaktır. Ani değişiklikler, yaşamının bazı alanlarında heyecan yaratabilir. Esnek olmalı, akışa bıraktığın durumlarda sabırlı davranmalısın. Gelecek için önemli kararlar almak üzere hazırlığını yaparken, mantığını da devreye koymayı unutma. Yeniliklere açık, yaratıcı fikirlerinle hayatına yön vereceğin bir gün seni bekliyor.
Duygusal derinlik ve sezgi bugün seni sarıp sarmalayacak. İçsel huzuru bulmak için kendine zaman ayırman gereken bir gün. Sanatsal yönlerin canlanabilir, bu nedenle yaratıcılığını ifade etme yolları arayışında olabilirsin. İlişkilerde daha fazla empati göstermek, başkalarıyla bağ kurmanı kolaylaştıracak. Duygusal yoğunluk, küçük tartışmalara neden olabilir, bu yüzden sabırlı ol. Belirsizlikten korkma; akışa teslim olmak ve içsel sesini dinlemek, cesaret gerektirse de seni doğru yola yönlendirecektir. Temizlik ve düzen konusunda alacağın kararlar, zihnini ve ruhunu hafifletecek. Kendini önemsemeyi unutma; içsel barış için gerekli olan nefes molalarını almayı ihmal etme.
