| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Enerjinin yüksek olduğu bir gündesin. İçsel motivasyonun seni hedeflerine doğru itiyor. Cesaretinle yeni fırsatları değerlendirme konusunda hevesli olabilirsin. Özellikle sosyal çevrende beklenmedik bir etkileşim, ilham verici bir yenilikle sonuçlanabilir. Duygusal olarak, belirsizlik içindeki bir durum, netliğe kavuşacak. İletişim becerilerin sayesinde bu durumu kolayca aşabilirsin. Kariyerinde bazı dinamik değişimlere açık olman, ileride fayda sağlayabilir. Kendine güvenerek, planlarını gerçekleştirmek için adımlar atabilirsin. Ancak, sabırlı olmayı da unutmamalısın; düşünmeden hareket etme eğiliminde olabilirsin. Kendini ifade ederken nazik ve yapıcı bir dil kullanman, etrafındakilerle olan iletişimini güçlendirecek. Günün ilerleyen saatlerinde beklenmedik bir misafir veya haber, mutluluk kaynağı olabilir. Enerjini pozitif yönde kullanmak, sana büyük fayda sağlayacak.
Bugün stabil bir enerji seni sarmalayacak. İlişkilerde güven arayışın artarken, sevdiğin insanlarla olan bağların güçlenecek. Finansal konulara daha fazla odaklanarak, geleceğe dair sağlam adımlar atabilirsin. Çalışma temponda bir miktar yavaşlama hissedebilirsin; bu durum, dengeyi sağlamak için faydalı olacaktır. Kendine zaman ayırmayı ve içsel huzurun için meditasyona yönelmeyi ihmal etme. Doğaya çıkmak, tazelenmene ve sevdiklerinle keyifli anlar paylaşmana yardımcı olacak. Sağlığın konusunda dikkatli olmalı, özellikle beslenmene özen göstermelisin. Hayatındaki küçük mutlulukların kıymetini bilerek günü değerlendirmelisin.
İkizler burcundaki etkiler, iletişim ve etkileşim alanında yoğunlaşmış durumda. Bugün, sosyal çevrenizle olan bağlarınızı güçlendirmek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Farklı görüşler ve fikirler, öğrenme sürecinizi zenginleştirecek. Meraklı doğanız, sizi yeni insanlarla tanışmaya ve ilham verici konuşmalar yapmaya yönlendirecek.Ayrıca, düşüncelerinizin akışkanlığı, yaratıcı projelerde yenilikçi çözümler bulmanıza olanak tanıyabilir. Ancak, ani duygusal dalgalanmalar ve kafa karışıklıkları yaşanabilir. Bu nedenle, düşüncelerinizi net bir şekilde ifade etmeye özen göstermeniz gerekebilir. Unutmayın, en büyük gücünüz açık düşünce ve iletişim yeteneğinizdir. Bunu kullanarak, karşınıza çıkan zorlukları aşabilir ve pozitif enerjinizi yayabilirsiniz.
Duyguların ön planda olduğu bir gün. Sevdiklerinle geçireceğin anlar, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. İçsel huzuru arayışın, meditatif bir aktiviteyle desteklenebilir. Geçmişle yüzleşmek, bazı yaraları iyileştirebilir. İletişim kurmak istediğin kişilere yaklaşımında nazik ve anlayışlı olmalısın. Beklenmedik haberler, belirsizlikleri ortadan kaldırmakta yardımcı olabilir. Yaratıcılığın artacak, bu da sanatsal ifadelere yönelmeni sağlayabilir. Kendine karşı nazik olmayı unutma; içsel gücünü ve sezgini dinlemelisin. Önemli kararlar alma dönemindesin, iç sesini duy ve kalbinin sesine güven.
Gökyüzündeki enerjiler, liderlik yeteneklerini ön plana çıkarıyor. Bugün, kararlılığın ve özgüveninin arttığını hissedeceksin. Çevrendeki insanlara ilham verebilir, projelere yön verebilirsin. Belki de bir grup içinde öne çıkmak için fırsatlar yakalayacaksın. Ancak, ego çatışmalarına karşı dikkatli olmalısın; başkalarının görüşlerine saygı göstermek, ortaklıklarını güçlendirebilir.Duygusal anlamda destekleyici ilişkilerin önem kazanıyor. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, içsel huzurunu artırabilir. Bugün, kalbinin sesini dinlemende fayda var; duygularının rehberliği seni doğru yolda yönlendirecektir. Kendine güvenen tavrını geliştirmek, canlı bir etkileşim yaratabilir.Ayrıca, yaratıcılığını serbest bırakabileceğin bir alan bulmalısın. Sanatsal becerilerini gündeme getirerek ruh halini yükseltebilir, ilham verici bir şeyler ortaya koyabilirsin. Sağlık açısından ise rahatlatıcı aktiviteler aramak, bedensel ve zihinsel iyiliğini artırmak için iyi bir fırsat olacaktır. Enerjini dengelemek, gün boyu aktif kalmanı sağlayabilir.
Bugün detaylara olan gözlemlerin ve titizliğin, seni başarıya götürecek anahtarlar arasında yer alacak. Planlarını yeniden gözden geçirmen, eksik veya ihmal ettiğin alanları fark etmene yardımcı olabilir. İş ve gündelik işlerin arasında bir denge kurmak, hem ruhsal hem de fiziksel sağlığını güçlendirebilir. İletişimlerde samimiyet ön plana çıkacak; sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirmek için güzel bir fırsat. Yeni bir bilgi edinmek veya bir beceri geliştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Kendini geliştirirken, başkalarına da ilham vermeyi ihmal etme. Bunun yanı sıra, dış görünümüne biraz daha zaman ayırmak, kendini iyi hissetmeni sağlayabilir. Sıhhatine dikkat etmeni öneririm; dengeli bir beslenme ve düzenli egzersiz, zihnini de rahatlatacaktır. Unutma, hayatın karmaşası içinde senin nezaketin ve çalışkanlığın fark oluşturacak.
İlişkilerde denge ve uyum arayışında olduğun bir dönemde olabilirsin. Başkalarıyla iletişimin güçlü, bu sayede önemli görüşmeler yapabilir veya yeni bağlantılar kurabilirsin. Ancak, bazı durumlarda kararsızlık hissetmen olası. Sezgi gücünü kullanarak içsel sesine kulak vermen, doğru seçimler yapmanı sağlayacak. Estetik ve sanatla ilgili faaliyetler, ruhunu besleme ve kendini ifade etme fırsatı sunabilir. Dış görünüşüne ve kişisel bakımına önem vermek için uygun bir zaman. Bu süreçte iç huzurunu korumaya özen göster. Unutma, attığın adımlar çevrende olumlu yankılar bulacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için bir dönüm noktası. İçsel bir keşif sürecine girebilir, geçmişte bıraktıklarınla yeniden yüzleşmek isteyebilirsin. Bu süreç, seni düşündüğün sınırların ötesine taşıyacak. Başkalarının bakış açıları, senin için önemli bir rehber olabilir; empati yeteneğin bu durumda öne çıkıyor. İletişimde açıklık, gizli kalmış duygularını açığa çıkarmanı kolaylaştıracak. Yeniliklere açılmak için cesaret bulabilirsin. Sağlık açısından ruhsal dengeyi korumak adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri faydalı olabilir. İş ve kariyer alanında, içgüdülerine güvenerek risk alman gerekecek; bu zorlayıcı olabilir ama ödül de büyük. Duygusal ilişkilerde derinleşmek, bağları daha sağlam hale getirebilir. Yaşamın akışına güven ve yenilenmeye hazır ol.
Yeni başlangıçlar ve macera dolu bir gün seni bekliyor. İlgini çeken konulara yönelmek, geniş bir perspektifle düşünmek senin için önemli olacak. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçleniyor, insanlarla iletişimde samimiyet ön planda. Paylaşımcı ve cömert ruh halin, etrafındaki insanları da pozitif şekilde etkileyecek. Eğlenceli aktivitelere katılmak, özellikle sanatsal veya sportif etkinlikler seni canlandıracak. İçsel bir huzur arayışında olabilirsin; meditasyon veya doğa yürüyüşleri, ruhsal dengenin sağlanmasına yardımcı olacak. Risk almaktan korkma, yaratıcılığını serbest bırak ve hayallerinin peşinden git! Unutma ki, senin cesur adımların yeni kapılar açabilir.
Bugün, hedeflerinizi gerçekleştirme konusunda daha da kararlı ve tutkulu hissediyorsunuz. İçsel motivasyonunuz yüksek ve bu, çevrenizdeki insanları da etkiliyor. İş yerindeki projelerde gözler üzerinizde, yeteneklerinizi sergilemek için uygun bir zaman dilimindesiniz. Ancak, iş birliği gerektiren durumlarda kontrolü bırakmanız önem taşıyor; başkalarının fikirlerine de açık olun. Ailevi konularda, duygusal derinliklerinizi paylaşma fırsatını yakalayabilirsiniz. Sevdiklerinizle geçireceğiniz zaman dolu dolu geçecek. Kendinizi ifade etmekte zorlanıyorsanız, içsel düşüncelerinizi yazıya dökmek veya sanatsal bir uğraşla meşgul olmak rahatlatıcı olabilir. Bu süreçte, duygu ve akıl dengesini sağlamaya çalışmalısınız; kararlılığınız, bazen esnek olmanız gerektiğini unutturmamalı. Günün sonunda, kendinize bir ödül vermeyi ihmal etmeyin; küçük bir kutlama, büyük bir motivasyon kaynağı olabilir.
Farklı düşünceler ve yenilik arayışında olacaksın. Sürprizlerle dolu bir gün olabilir; beklenmedik gelişmeler ruhunu canlandıracak. Sosyal çevrenle olan ilişkilerin güçlenebilir, yeni dostluklar kurma eğiliminde olacaksın. İçsel çatışmaların ve belirsizliklerin üzerindeki etkisini azaltmak için, içgüdülerine güvenmelisin. Farklı bakış açıları senin yaratıcılığını artıracak; bu nedenle projelerinde yenilikçi fikirlerimi ön planda tutabilirsin. Duygusal yönden bazı belirsizlikler yaşayabilirsin, fakat arkadaşlarının desteği seni rahatlatacak. Kendine zaman ayırmayı unutmamalı, zihnini ve ruhunu beslemelisin. Gün sonunda, öğrendiğin yeni şeylerle zenginleşirken, geleceğe dair umut dolu düşünceler besleyeceksin.
Bugün içsel bir huzur arayışı içinde olabilirsin. Duygusal derinliğin artarken, sezgilerin güçleniyor. Kendini ifade etmekte zorlanabileceğin anlar olabilir, bu yüzden duygularını yazmak ya da sanatla ilgilenmek iyi bir çözüm olabilir. Etrafındaki insanlarla empati kurmak, ilişkilerini derinleştirebilir. Maddi konularda biraz daha dikkatli olman gerektiği bir gündesin, harcamalarını gözden geçirebilirsin. Sağlığına özen göstermek ve rahatlamak için zaman ayırmak faydalı olacaktır. Yaşam enerjini artırmak için doğayla bağlantı kurabilirsin; su kenarında yürüyüş yapmak ruhuna iyi gelecektir. Duygusal anlamda kendinle barışık olmak, bu süreçte seni güçlü kılacak. Unutma ki, bu anlar geçici ve her şeyin bir değişim içinde olduğunun bilinciyle ilerlemek en iyisi.
