| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün, içindeki tutkunun ve enerjinin en üst seviyede olduğunu hissedeceksin. Cesaretinle öne çıkacak, yeni fırsatlarla karşılaşacak ve hayallerini gerçekleştirmek için adım atacaksın. Karşılaştığın engelleri aşmak için gereken motivasyona sahipsin. Sosyal çevrende bazı sürprizler olabilir; yeni insanlarla tanışabilir veya eski arkadaşlarınla keyifli anlar paylaşabilirsin. Kendini ifade etme isteğin artarken, projelere başlama veya yenilikler yapma konusunda cesaret bulacaksın. Unutma, bu gün sadece senin için! Fırsatları yakalamak için açık fikirli ol ve kalbinin sesine kulak ver. Kendi iç yolculuğunda yepyeni kapılar aralayabilirsin, hazır ol!
Bugün kendini huzurlu hissetmelisin, içsel denge arayışın daha da belirginleşecek. Kendi konfor alanında kalmaya özen gösterirken, çevrendeki insanlarla iletişimini derinleştirebilir, samimi bir sıcaklık yaratabilirsin. Maddi konularda düşünceli olmana karşın, bazı fırsatlar kapında belirebilir; bu noktada içgüdülerine güvenmelisin. Sağlık konusunda kendine dikkat et, enerji seviyenin yükselebilmesi için fiziksel aktiviteler önemli bir yer tutacak. Estetik ve güzellik alanında ilham verici bir gün seni bekliyor; yaratıcılığını ön plana çıkarabilirsin. Belki de bir değişiklik yapmak, hayatta yeni bir sayfa açmak isteyeceksin. Ortaya koydun tüm güzel düşünceler, çevrendeki insanlara da ilham verecek.
Zihnindekileri organize etme fırsatı bulacaksın. Farklı düşünceler arasında gidip gelirken, bir noktada karar vermek zorunda kalabilirsin. Sosyal etkinlikler, iletişim kurma isteğini artıracak. Yeni insanlarla tanışmak, ilginç fikirler edinmene yardımcı olacak. Duygusal olarak kendini ifade etmekten çekinme, sezgilerinle hareket etmelisin. Özgürlüğüne düşkünlüğün, seni kısıtlayan hiçbir şeyi kabul etmeyecek bir ruh hali içinde olmanı sağlayacak. İçsel huzurun, ilişkilere yansıyacak ve sevdiklerinle daha derin bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Yeni projeler veya hobiler için ilham alabilirsin; yaratıcı yeteneklerini keşfetmek için harika bir dönemdesin. Kendine güven, çünkü başkalarını etkilemekte zorlanmayacaksın. Yeteneklerini daha geniş bir kitleye ulaştırmak, seni mutlu edecek.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için mükemmel bir gün. İçsel huzuru sağlamak adına ailenizle veya sevdiklerinizle vakit geçirebilir, onları daha iyi anlamak için kalbinizin sesini dinleyebilirsiniz. Hassasiyetiniz, ilişkilerinizdeki bağları kuvvetlendirirken, duygusal yükümlülüklerinizi yerine getirme ihtiyacı duyabilirsiniz. İçsel motivasyonlarınızı belirlemek, bir yandan sizi daha iyi hissettirirken diğer yandan kendinize olan güveninizi tazeleyecektir. Gözlemci ruh haliniz, çevrenizdeki insanların hislerine daha fazla duyarlı olmanızı sağlayacak, bu da bazılarıyla derin, anlamlı sohbetler etme fırsatı sunacak. Finansal konularda, harcamalarınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz. Ani alım kararlarından kaçınarak daha planlı hareket etmek, maddi anlamda rahatlamanızı sağlayacaktır. Kendinize olan sevginizi çoğaltıp, ihtiyaçlarınızı önceliklendirerek hem ruhsal hem de maddi dünyanın dengelerini gözetmeniz gereken bir zaman.
Bugün, içsel parlaklığını ve karizmanı etrafındaki insanlarla paylaşma fırsatı bulabilirsin. Yaratıcılığın yüksek ve bu, ilgi alanların veya hobilerin aracılığıyla kendini ifade etmene olanak tanıyor. Sosyal çevrendeki kişileryle olan ilişkilerin, birbirinize destek olmanızı sağlayacak şekilde derinleşebilir. İş yaşamında dikkat çekmek için iyi bir zaman; yeni projeler veya liderlik pozisyonları için kendini konumlandırabilirsin. Ayrıca, romantik ilişkilerde daha tutkulu ve samimi olma arzusu içindesin. Kalbini açmak ve duygularını ifade etmekten çekinme, bu süreçte karşındaki insan da senin bu cesaretini takdir edecek. Sağlığına dikkat etmeyi unutma; enerjini yükseltmek için spor yaparak veya doğada vakit geçirerek motive olabilirsin. Genel olarak, kaliteli ve verimli bir gün seni bekliyor.
Günün enerjisi, detaylara dikkat etmeni ve planlarını gözden geçirmeni gerektiriyor. Sorunların çözümünde pratik ve mantıklı düşünme yeteneğin ön plana çıkacak. İletişim kurarken nazik ama kararlı olmalısın; başkalarının duygularını gözetmek önem taşıyor. İş ve sağlık konularında alacağın kararları iyi değerlendirmelisin. Yeni yöntemler ve yaklaşımlar denemek sana fayda sağlayabilir. İçsel huzurunu korumak için kendine zaman ayırmayı unutma. Sevdiklerinle olan ilişkilerinde içten ve samimi bir yaklaşım sergilemen, aranızdaki bağı güçlendirecektir. Sosyal aktivitelerden keyif alacak, ilham verici insanlarla bir araya geleceksin. Etrafındaki insanlara hoşgörü göstermek, gününün akışını olumlu etkileyecek.
Harmoni ve denge arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkilerin ön planda olacak, sevdiklerinle vakit geçirmek için heyecanlı ve istekli hissediyorsun. Kendi iç huzurunu sağlamak için bir şeyler yapma ihtiyacı duyabilirsin. Sanatsal faaliyetlere yönelmek, yaratıcılığını artıracak ve hoşlandığın aktivitelerle ruhunu besleyecektir. Duygusal anlamda bazı seçimlerin, başkalarını nasıl etkileyecek? Bunu düşünmekte fayda var. Kalbinin sesine kulak ver ve sağlıklı sınırlar koymaya özen göster. Alışveriş gibi keyifli bir aktivite ile kendini ödüllendirmek için doğru zaman. Kendine güzel anlar yaratmayı unutma! Arkadaş çevrenden alacağın destek, içindeki güven duygusunu pekiştirebilir ve karşına çıkan fırsatları değerlendirme konusunda cesaret verebilir. Kendi değerini bilmek, bu süreçte seni daha güçlü kılacak.
Kendine güvenin artıyor, bu dönemde içsel gücünü daha iyi hissedebilirsin. Gizli kalmış duyguların su yüzüne çıkabilir, bu da seni biraz rahatsız edebilir. Ancak, duygusal derinliğin ve sezgilerinle bu durumun üstesinden gelebilirsin. Yalnız kalan bir Akrep için, bu dönem yeni tanışmalar ve güçlü bağlantılar açısından oldukça verimli olabilir. Her daim başkalarının gizemli taraflarına ilgi duyuyorsun; bu sana yeni perspektifler kazandıracak fırsatlar sunabilir. Önemli kararlar almak için doğru bir zaman, ancak acele etmemek de faydalı. Kişisel sınırlarını korumayı ve karşındakilerle iletişiminde net olmayı unutma. Hedeflerine yönelik tutku dolu bir yaklaşım sergilemek, seni istediğin sonuçlara yakınlaştırabilir. Parasal konularda daha dikkatli olmalısın, gereksiz harcamalardan kaçınmanın faydasını görebilirsin. İş veya projelerinle ilgili bazı engellerle karşılaşsan bile, sabırlı ve kararlı kalırsan bu engelleri aşman mümkün.
Bugün, yeni maceralara ve keşiflere açık olacaksın. Kendi içsel cesaretini bulmanın tam zamanı. İyimserliğin etrafındakileri de etkisi altına alacak, sosyal ilişkilerin güçlenecek. Ancak, özgür ruhun seni sorumluluklardan uzaklaştırmamalı. Eğitim veya bilgi edinme konularında fırsatlar kapını çalabilir; bu fırsatları değerlendirmekten çekinme. İçsel merakın seni yeni bir konu üzerine derinlemesine düşünmeye yönlendirecek. Dikkatini dağıtan şeylerden uzak durarak odaklanmalısın. Şansının yanında olduğunu hissettiğin anlar, seni sürprizlere götürebilir; ani değişimlere hazırlıklı ol. Sevdiklerinle zaman geçirmek, aranızda sıcak bir bağ oluşturacak. Yüreğinin sesini dinlemeyi unutma.
Kararlılığın ve disiplinin seni her zamanki gibi yönlendirecek. Hedeflerine ulaşmak için gereken çabayı sarf etme isteği içindesin. Bugün, belki de alışılmışın dışında, bazı yeniliklere açık olman gerekebilir. Sosyal çevrenle olan ilişkilerini güçlendirmekte fayda var; dışa dönük bir tutum sergileyerek, yeni fırsatların kapısını aralayabilirsin.İş hayatında veya projelerinde beklenmedik değişiklikler gündeme gelebilir. Bu değişikliklerin getireceği zorluklar karşısında esnek olmak, seni büyük bir sıkıntıdan kurtarabilir. Kendi iç sesine kulak vererek, içsel huzurunu korumaya çalışmalısın. Alanında uzman kişilerle iletişim kurmak, özellikle yeni fikirler edinmene yardımcı olabilir. Unutma ki, yalnız yürümek zorunda değilsin; başkalarının deneyimlerinden faydalanmak önemli bir avantaj sağlayabilir. Kalabalık ortamlarda sevdiklerinle bir araya gelmek, mutluluğunu artıracak. Ne de olsa yaşam, iş ve özel yaşam dengesinde bulunmakla anlam kazanıyor. Gün sonunda, ruhsal dinginliğini artıracak aktiviteler de aramalısın; belki meditasyon veya doğa yürüyüşü.
Başkalarına esin kaynağı olabileceğin bir gün, yaratıcı fikirlerin etrafında dönebilir. Sosyal ilişkilerdeki iletişim yoğunlaşırken, davetkar bir aura etrafında oluşabilir. Arkadaşlarınla olan dinamikler, projelere dönüşebilir ve ortak hayallerin peşinde koşma isteğiyle dolabilirsin. Merak duygun, yeni bilgilere erişim sağlamana yardımcı olabilir; yeni şeyler öğrenme arzun yüksek. Ancak, zihnindeki dağınıklığı bir kenara itip netlik sağlaman, daha verimli olmanı sağlayabilir. Duygusal derinlikler, belki de bir ilişki içinde yüzleşmen gereken bazı durumları gündeme getirebilir. İçsel özgürlüğünü koruyarak, başkalarının beklentilerine çok fazla odaklanmamaya çalış. Bugün, samimiyetin, dostlukların gerçek özünü yansıtmasına vesile olabilir.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir zaman dilimindesin. İçsel hislerine güvenmek, seni yönlendirecek en iyi rehber olabilir. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanat veya yazılı projelere yönelmek için harika bir fırsat oluşacak. Sosyal ilişkilerde, sevdiklerinle empati kurmak ve onların duygularına duyarlı yaklaşmak, bağlarını güçlendirecek. Ancak dikkat etmen gereken bir şey var; kendini başkalarına kaptırmamak, kendi ihtiyaçlarını unutmamak önemli. Kendine zaman ayır, keşfetmekten korkma. Belki de bir hobi edinme, meditasyon yapma ya da doğada bir yürüyüşe çıkma zamanı. Tüm bunlar, iç huzurunu bulmana yardımcı olacak. Unutma, mutluluk dilediğin gibi bir yolculuktur; her anında kendini ifade etme şansı bulabilirsin.
