| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Yeni fırsatlar kapını çalıyor. Enerjin, cesaretin ve kararlılığın sayesinde seni bekleyen değişikliklere aç ol. Bugün, yaratıcılığını ortaya koyabileceğin bazı projelerle karşılaşabilirsin. Sosyal çevrende de hareketlilik artacak; yeni insanlarla tanışıp ilham verici sohbetler edebilirsin. Ancak dikkatli ol, aşırı heyecan ve aceleci davranışlar seni yanıltabilir. İlişkilerde samimiyet arayışın ön plana çıkacak. Sevdiğin kişilerle zaman geçirmek, ruhunu besleyecek. Sağlık konusunda ise kendine dikkat etmen gereken bir dönemdesin; stresten uzak durmak her şeyden önemli. Kendi içsel huzurunu bulmak için biraz yalnız kalmayı deneyebilirsin. Bugün, kendinle barışık kalmak sana büyük fayda sağlayacak.
Bugün, duygusal ve maddi alanlarda kararlılık sergileme arzusu belirginleşebilir. Hayatınızdaki günlük ritimler ve alışkanlıklar, size güven hissi verecek. Özellikle ev ve ailenizle ilgili konularda güçlü adımlar atıyor olabilirsiniz. Gelişen olaylar, gözlerinizi çevirdiğiniz alanlarda yeni fırsatlar doğurabilir; bu fırsatları değerlendirmek, ilerlemenizi hızlandıracaktır.Duygusal betimlemelerde, sevgi ilişkilerinizde derin bir bağ hissiyatı yaşayabilirsiniz. Partnerinizle paylaşımlarınız, ilişkinizin kalitesini artırmak için zemin hazırlayacak. Eğer bekarsanız, bu dönem yeni bir heyecan peşinde koşmanızı gerektirebilir. Kendinizi dışa vurmak, insanlarla bağ kurmak için harika bir zaman dilimi. Finansal konular ve bütçe yönetimi de dikkat çekiyor. Harcamalarınızı gözden geçirmek ve gereksiz masraflardan kaçınmak, maddi durumunuzu sağlamlaştırma yönünde fayda sağlayacaktır. Bugün, gerek iş gerekse özel hayatınızdaki dengeleri gözeterek hareket etmenizde yarar var. Kendinize güvenin tam olduğu bir dönemde, azimle ilerlemeyi seçtiğiniz takdirde, hedeflerinize ulaşmanız daha kolay olacaktır.
Bugün iletişimde ani ve heyecan verici gelişmeler yaşanabilir. Zihninizin hızlı çalışması, yeni fikirlere ve ilginç tartışmalara kapı aralayacak. Sosyal çevrenizden alacağınız haberler, sizi harekete geçirebilir. Yaratıcılığınızın doruk noktalarına ulaşması, projelerinizi ileri götürmek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Ancak ani kararlar almaktan kaçınmalısınız; acele ile atılan adımlar, istenmeyen sonuçlar doğurabilir. Kısa seyahatler veya yeni insanlarla tanışma fırsatları, ruh halinizi canlandıracak. İlişkilerde, samimiyetin ön planda olduğu bir dönemdesiniz; konuşmalarınızda içtenlik, bağlarınızı güçlendirecek. Bugünü, öğrenmeye ve keşfetmeye adamak, size yeni ufuklar açacak. Unutmayın, açık fikirli olmanız, yeni perspektifler elde etmenizi sağlayacak. Tazelenmiş bir bakış açısıyla yarına umutla bakabilirsiniz.
Duygusal derinlikler içinde yol almanın vakti. Bugün iç dünyana odaklanma isteği artabilir, geçmişle yüzleşmek ve geçmiş anıları yeniden gözden geçirmek sana huzur verecektir. Aile bağlantıların ve ev hayatın ön plana çıkarken, bu bağların güçlenmesine zemin hazırlayabilirsin. İçsel huzur arayışın, sevdiklerinle olan diyaloglarına yansıyacak ve aranızdaki bağı daha da kuvvetlendirecek. Kendini ifade etme şeklin senin için önemli, duygularını açıkça paylaşıp korunma içgüdülerinle hareket edebilirsin. Hedeflerin üzerinde düşünüp planlar yaparken, duygusal ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmayı unutma. İhtiyaçlarını karşılamak adına adım atman, psikolojik olarak sağlam bir zemin oluşturacak. Kendine nazik olmayı ve duygusal yüklerini paylaşmayı deneyimle, böylece daha olumlu bir enerji yaratmış olacaksın.
Bugün karisma ve canlılığın zirveye ulaşacak. Kendini ifade etme konusunda etkileyici bir yeteneğe sahip olacaksın. Yaratıcılığın ve sanatsal yeteneklerin öne çıkabilir, bu yüzden yeni projelere yönelmek için harika bir zaman. Kalabalık ortamlarda dikkatleri üzerine çekmekten kaçınma, bu senin doğal alanın. İlişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük, iletişimin anahtarı olacak. Karşılıklı destekle güçlenen bağlar, hem Sevgi hem de dostluk ilişkilerinde derin bir tatmin sağlayacak. Ayrıca kariyer odaklı düşüncelerini eyleme dökmek için cesur adımlar atabilirsin. Ancak, aşırı gurur ve ben merkezli bir tutum sergilemekten kaçınmalısın, bu günlerinde zorlayıcı olabilir. Kendi içsel ihtiyaçlarına odaklanırken, çevrendekileri de unutmamalısın. Duygusal bağlar kurmak ve insanlara ilham vermek için mükemmel bir zaman. Enerjini olumlu şekillerde yönlendir, kalbindeki ışıltıyı yaymak için fırsatları değerlendir!
Bugün günlük yaşamında detaylara odaklanman gereken bir dönemdesin. Küçük işlerin bile seni rahatsız etmesine neden olabilecek ani değişiklikler olabilir. Planlarının aksamaması için esnek olman gerekebilir. İş hayatında diyalog kurarak ekip arkadaşlarınla görünürlük kazanmalısın; bu, projelerin ilerlemesine yardımcı olur. Kariyer alanında yapacağın küçük değişiklikler, gelecekte daha büyük fırsatların kapısını aralayabilir. Kendini değerlendirmek ve geri bildirim almak için uygun bir gün. Olumlu eleştiriler alabilir, bununla birlikte kendini geliştirmek için yeni stratejiler belirleyebilirsin. Sağlık konularına dikkat et, ani rahatsızlıklar gündeme gelebilir. Zihinsel olarak ise, kendini geliştirecek aktivitelerde yer almak, yaratıcılığını artırabilir. Bağlantıların üzerinde çalışırken sabırlı olmayı unutma; her şey zamanla kendini gösterecek. Dostluk ilişkilerin güçlenebilir, sevgi dolu bir bağ kurmak senin elinde. İçsel huzurun için biraz yalnız kalmak ve meditasyona zaman ayırmak faydalı olabilir.
İlişkilerde uyum arayışın ön plana çıkıyor. Başkalarıyla olan iletişiminde diplomatik yaklaşımın sayesinde zorlu durumları kolayca aşabilirsin. Sosyal ortamların, yeni insanlarla tanışmak veya mevcut ilişkileri derinleştirmek için harika fırsatlar sunuyor. Duygusal dengeyi sağlamak için içsel huzurunu bulma çabaların artabilir. Aynı zamanda estetik ve sanatsal alanda yaratıcı projelere yönelmek, ruhunu besleyecek aktiviteler arasında yer alabilir. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir gün. Gereksiz harcamalardan kaçınmak sana fayda sağlayacak. Sağlığında ise bedenine daha fazla özen gösterme ihtiyacı hissedebilirsin; bu, ruhsal dengeyi korumak adına önemli olacak. Unutma ki, denge her şeyin anahtarı!
İçsel derinliğin ve sezgisel gücün bugün oldukça zirveye çıkıyor. Hislerinle yönlendirilmekten çekinme; bu, sana doğru yolu gösterebilir. İlişkilerde karşıt duygularla başa çıkmak zorunda kalabilirsin. Kendi iç dünyanı anlamaya yönelik bir arayış içine girmek, duygusal yüklerinden arınmana yardımcı olacak. Gizli kalmış konular gün yüzüne çıkabilir; buna hazırlıklı olmalısın. Kendi sınırlarını belirlerken kararlı olman, başkalarıyla olan etkileşimlerini olumlu yönde etkileyecek. Aynı zamanda, finansal meselelerde dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Güçlü sezgilerinle doğru kararlar alabilirsin. Kendini ifade etmek isteyeceğin sosyal ortamlarda yer al; bu, ilişkilerini derinleştirmenin yanı sıra yeni bağlantılar yaratmana da olanak sağlayacak. İçsel huzurun, kendini yeniden değerlendirmene fırsat tanıyacak.
Macera arayışında, yeni deneyimlere açık bir ruh hali içinde olacaksın. Doğaya olan bağlılığın artacak, dışarıda vakit geçirmek seni canlandıracak. Eğitim, seyahat veya kültürel etkinliklerle ilgili fırsatlar kapını çalabilir; bunlara açık olman önemli. İletişim yeteneklerin ön plana çıkacak, bu durum sosyal ilişkilerini güçlendirecek. Fark ettiğin içsel değişimlerin, hayata daha yenilikçi bir perspektiften bakmana yardımcı olacak. Sevgi ve dostlukta sürpriz gelişmelere açık ol, samimiyetle yapılan paylaşımlar derin bağlar kurmanı sağlayabilir. Karar almakta tereddüt yaşama; içinden gelen sesi dinlemekte fayda var. Kısa seyahatler, zihnini tazelemek için iyi bir fırsat olabilir. Kendine güvenmeli ve içgüdülerine güvenerek adımlar atmalısın.
Disiplin ve kararlılıkla ilerleyeceğin bir dönemdesin. Hedeflerinle ilgili ciddiyetin, çevrendekilere de ilham verebilir. Sağlam bir zemin üzerine inşa etmek, uzun vadeli başarıların anahtarı olacak. İş yerinde karşılaşabileceğin zorluklar, çözüm odaklı yaklaşımın sayesinde aşılacak. İletişim halinde olduğun kişilerle fikir alışverişi yaparak faydalı adımlar atabilirsin. Kişisel ilişkilerinde ise duygusal derinliklere inmekte tereddüt etmemen gereken bir zaman. İçsel sesine güvenmek, seni doğru yönlendirecek. Sosyal hayatında da yeniliklere açık olman, yeni bağlantılar kurma fırsatı sunabilir. Kendini ifade etme şekline dikkat et; hislerini samimi bir şekilde aktarmak, sana hem huzur hem de tatmin getirecektir. Unutma, sabrın ve azminle, hedeflerine ulaşma yolunda önemli bir mesafe kat edeceksin.
Bugün yenilikçi düşünceler ve yaratıcı çözümler ön planda. Özellikle sosyal çevrendeki insanlarla kurduğun iletişim, seni yeni fırsatlara yönlendirebilir. Eski kalıpların dışına çıkma arzusu, sıradışı projeler için ilham verici anlar doğurabilir. İçsel bir dönüşüm içindesin, bu süreçte kendini ifade etmekte yaratıcılığın sınırlarını zorlaman gerekebilir. Beklenmedik olaylar karşısında esnek olmalı ve hızlı adaptasyon yeteneğini kullanmalısın. Arkadaşlarınla gerçekleştireceğin paylaşımlar, bir grup içerisinde lider konumuna gelebileceğin güvenli bir alan sağlar. İleri görüşlülüğün, toplumsal sorunlara da duyarlılığını artırırken, toplumsal adalete yönelme isteğini güçlendirebilir. Unutma, düşüncelerin ve hayal gücün bugün seni bambaşka yerlere götürebilir.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün. Yaratıcılığın akışkanlığı seni yeni fikirlere yönlendirecek. Sanatsal yönlerin ortaya çıkabilir, belki de bir proje ile ilgili ilham alırsın. Duygusal bağlantılar kurmak ve insanlarla samimi paylaşımlar yapmak için ideal bir zaman. Kendini ifade etme yeteneğin artabilir; bu, arkadaşlıklar veya romantik ilişkilerde önemli gelişmelere yol açabilir. İçsel huzurun için meditasyon, doğa yürüyüşleri ya da su ile ilgili aktiviteler sana iyi gelecektir. Kendi sınırlarını belirlemeyi, başkalarının beklentilerini önemsemeden, kendi isteklerin doğrultusunda hareket etmeyi ihmal etme. Kendi iç dünyanı beslemek için kendine zaman ayırmalısın.
