| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Enerjinin yükseldiği bir gün. İçindeki tutku ve heyecanla dolu bir maceraya atılmak için mükemmel bir zaman dilimindesin. Yeni başlangıçlar, projeler ve kişisel hedefler konusunda cesur adımlar atmak için uygun şartlar mevcut. Zihnindeki yenilikçi fikirler, çevrendekilerle yapacağın tartışmalarda parlayacak; bu sayede ilham alabilir ve ilham verebilirsin.İletişim becerilerin ön planda; sosyal çevrenle bağlantı kurarken daha samimi ve içten olabilirsin. Ancak, sabırsızlık hissinden kaçınmalısın, çünkü detayları gözden kaçırmana neden olabilir. Özellikle ilişkilerde, duygusal derinliğe inmeyi tercih et. Karşıt görüşler ve fikirler, dikkatin ve anlayışın sayesinde yapıcı bir tartışmaya dönüşebilir.Kendine güvenin yüksek; bu, seni zorlu durumların üstesinden gelmede güçlü kılacak. Sağlık ve enerji konularında da dikkatli olmayı unutma, aşırıya kaçmadan hareket etmeye özen göstermelisin. Aynı zamanda, gün içinde kendine küçük mola ve dinlenme zamanları ayırarak ruhunu tazelemelisin. Gelişim, kendini iş ve özel yaşamında ifade etme şeklinle ilgili önemli bir ders getirebilir.
Bugün, sezgilerin güçlü bir biçimde yüzeye çıkması olası. İçsel huzur arayışında iken, çevrendeki insanların fikirleriyle de etkileşim halinde olabilirsin. Kendini bir şeyler üretme ve yaratma konusunda oldukça motive hissettiğin bir dönemdesin. Özellikle sanatsal veya yaratıcı projelere yönelmek için harika bir zaman. Aynı zamanda, güven arayışın artabilir, bu yüzden ilişkilerde daha derin ve anlamlı bağlar kurmak isteyebilirsin. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; gereksiz harcamalardan kaçınmak, uzun vadede fayda sağlayabilir. Sağlık ve yaşam tarzı konularında atılacak adımlar, genel yaşam kaliten üzerinde olumlu etkiler yaratacak. Kendine karşı nazik olmalı ve dinlenmeye de zaman ayırmalısın. Duygusal olarak kendini daha sağlam ve emin hissedebilirsin, bu da çevrendekilere güven vermene yardımcı olacak.
Bugün iletişim kurma isteği yüksek, etrafındaki insanlarla derin sohbetler yapabilir, yeni fikirler keşfedebilirsin. Sosyal ortamlar ve arkadaşlarınla olan bağların güçlenebilir, bu sayede birlikte keyifli anlar yaşayabilirsin. Ancak, alım-satım işlemlerinde dikkatli olmanda fayda var; aceleci kararlar yapmak yerine, düşünerek hareket etmek daha iyi sonuçlar doğurabilir. İçinde dönemsel olarak bir kararsızlık hissi de doğabilir, bu da seçim yapmanda zorluk yaratabilir. Kendine güvenmelisin; sezgilerin seni doğru yola yönlendirecek. Güne enerjik başlaman, gün içinde oluşabilecek olumsuzluklara karşı avantaj sağlar. Öğle saatlerinde beklenmedik bir haber alabilirsin, bu durum seni daha hareketli hale getirebilir. Eğer projelerin üzerinde çalışıyorsan, grup çalışmaları için ideal bir zaman dilimindesin. Unutma ki, esnek bir zihinle yaklaşırsan her şey daha kolay olacaktır. Kişisel gelişimine yönelik atılımlar yapabilir, yeni ilgi alanları keşfedebilirsin. Kalp atışların hızlanabilir; yeni bir aşka da kapı aralayabilirsin. İlişkilerinde daha açık sözlü ve yapıcı olmaya özen göstermelisin.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerinin ön planda olacağı bir gün. İçsel huzurunu bulmak adına geçmişle olan bağlantılarına göz atabilirsin. Ailenle, yakın arkadaşlarınla keyifli zaman geçirip sıcaklık ve sevgi dolu anlar yaşayabilirsin. Kendini ifade etme yolunda yeni fırsatlar karşına çıkabilir; bu kazançların gelecekteki ilişkilerine olumlu yansıyacaktır. Kalbinin sesi, seni doğru yönlendirecek; içindeki hisleri takip etmekten çekinme. Duygusal yaralarını sarmak için geçmişe dair düşüncelerinle yüzleşmek isteyebilirsin, bu süreçte kendini ve hedeflerini daha iyi anlayacaksın. Küçük sürprizler ve beklenmedik gelişmelerle dolu bir gün seni bekliyor, pozitif enerjinle bunları karşılamaya hazır ol.
Bugün, içindeki liderlik ruhu ön plana çıkacak. Kendi projelerini veya fikirlerini savunmak için harika bir zaman dilimindesin. Cesaretin ve kararlılığın, etrafındaki insanların dikkatini çekecek; bu, sana desteği getirebilir. Aşk hayatında, tutkulu anlar yaşanabilir; partnerinle derin bağlar kurmak isteyebilirsin. Arkadaşlarınla olan ilişkilerini güçlendirmek, sosyal etkinliklerle dolu bir gün geçirebilirsin. Ancak, kendini fazla ön plana çıkarırken, başkalarının duygularını göz ardı etmemeye özen göstermelisin. Yaratıcılığın zirveye çıkarken, sanatsal bir proje ya da hobiyle ilgilenmek faydalı olacaktır. Unutma, kendine olan güvenin, çevrendeki herkese ilham verebilir.
Dikkat ve detaylara olan doğal eğiliminiz, bugün günlük işlerinizi düzenlemenizde size yardımcı olacak. Hedeflerinize ulaşmak için planlı ve sistematik bir yaklaşım benimseyecek, her adımınızı titizlikle atmaya özen göstereceksiniz. İş yerindeki ilişkilerinde ölçülü ve analitik bir tutum sergilemek, çatışmaların önüne geçmenizi sağlayacak. Öte yandan, kişisel hayatınızdaki bazı meseleler üzerinde derinlemesine düşünebilir, sevdiğinizle aranızda açık bir iletişim bu süreçte ihtiyaç duyduğunuz huzuru getirecektir. Kendinizi yaratıcı yönlerinizle ifade etme fırsatı bulabileceğiniz bir ortamda bulunmak, motivasyonunuzu artıracak. Sağlığınıza dikkat etmek, ruhsal ve bedensel dengede kalmanızı sağlayacak. Zamanı iyi kullanmak ve önceliklerinizi belirlemek günün verimliliğini arttıracak. Unutmayın, küçük detaylar büyük farklar yaratabilir.
Bugün ilişkilerde denge ve uyum arayışın ön planda. Sevdiğin insanlar ile olan iletişimini güçlendirmek, onların ihtiyaçlarını anlamak ve karşılıklı destek sağlamak için harika bir zaman. Sanatsal yeteneklerinizi sergilemek ve estetik alanlarda kendinizi ifade etmek için fırsatlar doğabilir. Sosyal çevrene katılmak, yeni insanlarla tanışmak için de doğru bir dönemdesin. Ortak projeler ve işbirlikleri, seni ileri taşıyacak destekler sunabilir. Ancak kararlarını alırken aceleci olmaktan kaçınmalı, düşünmeden hareket etmemeye özen göstermelisin. İçsel huzurunu sağlamak için biraz yalnız kalmak, düşüncelerini düzenlemek ve içsel barışını bulmak adına faydalı olabilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamakta fayda var.
Derin duyguların yüzeye çıktığı, içsel bir sorgulama dönemindesin. Geçmişte yaşadığın olayların etkisiyle ruhsal bir yenilenme hissedebilirsin. Hissiyatların yoğun, bu da ilişkilerinde tutku ve gizem arayışını beraberinde getiriyor; partnerinle ya da sevdiğin kişilerle daha derin bir bağ kurma ihtiyacı hissedebilirsin. Bu dönemde sezgilerin güçlü olacak, bu da bazı durumlardaki gerçekleri fark etmene yardımcı olabilir.Kendine dönüp bakmak, içindeki karanlıkla yüzleşmek ve bunu kabullenmek seni güçlü kılacak. Ayrıca, yeni başlangıçlar için cazip fırsatlar belirebilir; risk almayı göze alarak yeni yollara çıkmak isteyebilirsin. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir zaman dilimindesin. Harcamalarını kontrol altında tutmak, gelecekte beklenmedik sürprizlerle karşılaşmanı engelleyebilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin bu dönemde sana yeni kapılar açabilir; bu nedenle iletişime açık olmanda fayda var. Sezgilerine ve kalbine güvenerek ilerlemenin önemi büyük.
Yeni maceralara açık bir zihinle uyanacaksın. Keşfetme arzusu, içsel motivasyonunla birleşerek seni sıradanlıktan uzaklaştırıyor. Sosyal çevrende ilgi çekici insanlarla etkileşimde bulunabilir, yeni dostluklar kurma fırsatı bulabilirsin. Yaratıcılığını ifade etmenin yollarını aramak isteyeceksin, sanatla uğraşmak ya da farklı hobi alanlarına yönelmek keyif verecek. İçsel huzurunu bulmak adına doğayla bağlantı kurmak, yürüyüşlere çıkmak veya meditasyon yapmak sana iyi gelecektir. İş hayatında ise, cesur kararlar alarak risk almaktan çekinmemelisin; bu, başarılı bir sonuç doğurabilir. İlişkilerde dürüst ve açık olmaya özen göster, samimiyetinin karşılığını göreceksin. Bugün, kendine güvenini artıracak ve sınırlarını zorlayacak fırsatlarla dolu.
Sorumlulukların ve hırslı hedeflerin ön planda. Bugün, uzun vadeli planların için sağlam adımlar atma fırsatı bulacaksın. Disiplinin seni başarıya götürecek; ertelediğin işleri tamamlamak için mükemmel bir zaman. Başkalarından gelen destek, duygusal yüklerini hafifletebilir. Bir proje üzerinde düşünmeye başlarken, kendine güvenin artacak ve sonuçları alma gücüne sahip olacaksın. Aile veya yakın dostlarla paylaşımlar, iç huzuru bulman açısından önemli. İlerlemeyi görmek, motivasyonunu artıracak. Kendini ifade etmek, içindeki potansiyeli ortaya çıkarabilir; bu nedenle fikirlerini açıkça paylaşmaktan çekinme. Bolca düşünmek ve kısa molalar vermek, zihnini tazeleyecektir. Unutma, her adımda kararlı kalmalısın.
Hayatında yenilik arayışın içindesin, bu durumu olumlu fırsatlara dönüştürmenin tam zamanı. Sosyal çevrendeki dinamikler seni etkileyebilir; bu, bazı dostlukların güçlenmesine ya da beklemediğin insanlarla tanışmana sebep olabilir. Farklı fikirleri keşfetmeye ve paylaşmaya açık olman, zihnini genişletecek ve yaratıcı projelere ilham verecek. İçsel huzurunu bulmak için yalnız kalmaya da ihtiyacın olabilir, bu yüzden kendine zaman ayırmayı unutma. Cömertliğin ve insani duyguların, çevrendekilere ilham verecek. Ancak dikkatli ol, aklını karıştıracak durumlarla karşılaşabilir, her şeyi netleştirmek için bir adım geri atmalısın. Başkalarının taleplerine karşı duyarlı olman seni yıpratabilir, bu yüzden sınırlarını belirlemek önemli. İş ve sosyal hayatında beklenmedik gelişmelere hazırlıklı ol, bu süreç seni yeni bir başlangıca götürebilir. Tutkularının peşinden koşmayı ihmal etme, içindeki potansiyeli ortaya çıkararak çevrendekilere de örnek olabilirsin.
Sezgilerin derinleşiyor, iç dünyanla bağ kurmanın harika bir zamanı. Duyguların seni yönlendirebilir; bu, hem yaratıcı projelerinde hem de insanlarla olan ilişkilerinde yeni kapılar açabilir. İhtiyacın olan huzuru bulmak için doğayla vakit geçirmen ya da sana ilham verecek bir sanat dalıyla uğraşman faydalı olacaktır. Akşam saatlerinde bir dostunla gerçekleştireceğin derin ve samimi bir sohbet, ruhunu besleyecek ve düşündüklerinden başka bir bakış açısı kazanmanı sağlayacak. Kalbinle dinlediğin iç sesine güvenmeli, kararlarda daha cesur olmalı ve duygusal meselelerde mantığını bir kenara bırakmalısın. Bugün, duygusal zekan ve yaratıcılığınla büyüleyici gelişmelere imza atabilirsin. Unutma, içsel yolculuğun ve sezgilerin, seni asıl senin olduğu yere götürecek.
