| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjinin doruk noktasında olacaksın. Hırslı ve kararlı bir yaklaşım sergileyerek günün getireceği fırsatları değerlendirebilirsin. Anlık fırsatlar karşına çıkabilir; bunları iyi değerlendirmek önemli. İlişkilerinde samimi ve açık olmayı tercih etmelisin, bu sayede daha derin bağlantılar kurabilirsin. Aceleci davranmamaya dikkat et; kararlarını biraz daha düşünerek almak, sonrasında pişmanlık yaşamamanı sağlayacak. İçsel huzurunu artırmak için spor ya da meditasyon gibi aktivitelerde bulunabilirsin. Bugün, yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilirsin; yaratıcı projelerine odaklanmak için ideal bir zaman. Geçmişte yaşadığın deneyimler, yeni geleceğine yön vermekte sana yardımcı olacak.
Bugün, içsel huzur arayışın daha da belirginleşiyor. Rahatlama ve konfor arayışında olduğun bir döneme girebilirsin. Çevrendeki olaylar seni düşünmeye sevk edebilir; anlık tepkiler vermek yerine derin bir nefes alıp durumu analiz etmek daha faydalı olabilir. Maddi konulara yönelik kaygılar ön plana çıkabilir; tuttuğunuz bütçeyi gözden geçirmenizde fayda var. İlişkilerde daha sıcak bir yaklaşım sergilemek, sevgi ve samimiyetin artmasına neden olabilir. Duygusal bağların güçlenmesi için açık ve dürüst bir iletişim kurmaya özen göstermelisin. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğayla baş başa kalmak, ruhsal olarak yenilenmene yardımcı olacaktır. Artık bir adım ileri gitmek için gerekli cesareti bulabilirsin. Yapmayı düşündüğün sanatsal faaliyetler, yaratıcılığını ortaya çıkaracak ve ruh halini iyileştirecektir.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Fikirlerini ifade etmekte oldukça başarılı olabilirsin. Sosyal etkileşimlerin keyifli geçecek ve yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir. Merak duygun, çevrendekilerin ilgi alanlarını öğrenmene yardımcı olacak. Özellikle yazılı iletişimde yeteneklerini gösterebilir, projelerinde yaratıcı çözümler üretebilirsin. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazen yüzeysel kalmaman ve daha derin bağlantılar kurmaya çalışman. İçsel düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirebilirsin. Bugün, zihinsel enerjini yükselten aktivitelerle meşgul olmak, seni daha keyifli kılacak. Unutma, ruh halini olumlu etkileyecek şeylere yönelmek önemlidir. Bu süreçte esnek olmak ve değişime açık kalmak, sana yeni kapılar aralayacaktır.
Duygusal olarak zorlu bir gün geçirebilirsin. İçsel dünyanla yüzleşmek, geçmişte yaşadığın anıları tekrar değerlendirmen için fırsatlar sunacaktır. Aile ilişkilerine dair hassas konular gündeme gelebilir; başkalarını anlamakta zorluk çekebilirsin, sakince yaklaşmakta fayda var. Kendini güvende hissetmek adına evde vakit geçirmek, sevdiğin insanlarla bir arada olmak sana iyi gelecek. Sezgilerin güçleniyor; içsel sesine kulak vermek, senin için önemli kararlar almanı sağlayabilir. Karşılaştığın durumlar belirsizlik içerebilir, anlık tepkiler vermekten kaçınmalısın. Kendini ifade etme biçimin, başkaları üzerinde olumlu bir etki yaratabilir, duygularını paylaşmaktan çekinme. Gün sonunda kendini rahatlatacak bir aktivite, stresini azaltmak adına faydalı olacaktır.
Güçlü bir kendine güven ve liderlik duygusu içerisinde olabileceğin bir gün. Güneşin ışığı altında, çevrendeki insanların dikkatini üzerine çekmek için harika bir fırsat var. Yaratıcı projelerle uğraşmak için ilham dolu bir dönemdesin, içindeki sanatçıyı dışarı çıkarabilirsin. Sosyal etkinlikler, yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak ve kendini ifade etme konusunda cesur olmanı gerektirecek. İlişkilerde ise samimi, dürüst ve açık olman, mevcut güçlü bağları daha da derinleştirebilir. Özgüveninle hareket ettiğin sürece, istediğin etkileyici sonuçlara ulaşabilirsin. Duygusal anlamda da kendini güçlü hissedeceksin, içsel dengeyi sağlayarak kararlılık gösterebilirsin. Fiziksel enerjin yüksek; spor, dans ya da açık havada vakit geçirmek sana iyi gelecek. Kendine olan inancını hatırlayarak, başkaları üzerinde olumlu bir etki bırakabilirsin.
Özen, titizlik ve detaylara verdiğin önem, bugün kendini gösteriyor. Gün içerisinde karşına çıkacak küçük detaylar, iş veya kişisel yaşamında fark yaratabilir. Eğer bir projeyle ilgileniyorsan, elindeki kaynakları ve bilgileri akıllıca kullanarak ilerlemek harika sonuçlar doğurabilir. Kendini ifade etme şeklin, özellikle de belirli bir konu hakkında düşüncelerin varsa, başkaları üzerinde etkili olacak. Duygusal ilişkilerde samimiyet arayışında olabilirsin; açık iletişim kurmak, bağlarını güçlendirecek. Ayrıca sağlığına dikkat etmeyi unutma; küçük bir alışkanlık değişikliği bile kendini çok daha iyi hissetmene yardımcı olabilir. Bugün, huzurlu ve düzenli bir ortam yaratma arzusunun etkisiyle, günlük rutinlerini gözden geçirebilirsin. Unutma, ufak değişiklikler büyük farklar yaratabilir.
Sosyal etkileşimler ön planda, başkalarının düşüncelerine ve duygularına duyarlılık göstereceksin. Gün boyunca meydana gelen olaylar, adalet ve uyum arayışının önemini vurgulayacak. Yakın ilişkilerinde dengeyi sağlamak, huzurun anahtarı olabilir. Kendini ifade etme becerinle başkalarını etkileme kapasiten artacak; bu, hem iş hem de kişisel yaşamında fırsatlar yaratabilir. Yavaşlamak ve içsel duygularını gözlemlemek, ruhsal sağlığın adına faydalı olacak. Dışarıdan gelen eleştirilere karşı açık ol, bu senin gelişim sürecinde önemli bir adım olabilir. Aşk hayatında samimi ve derin bir bağlantı arayışı içinde olman, tutku dolu anların kapısını aralayacak. Unutma, hayatında dengeyi sağlamak ve empati kurmak senin en güçlü yönlerinden biri.
Duygusal derinlikler ve sezgisel güçler bugün seninle. İçsel dünyanda bir yolculuğa çıkma isteği hissedebilirsin. Belirsizlikleri aydınlatacak, seni özgür kılacak bazı farkındalıklar doğabilir. İlişkilerinde daha fazla derinlik arayışında olacaksın; yüzeysel iletişimler yerini anlam dolu bağlara bırakabilir. Duygusal samimiyetin güçlenecek, içsel güçlerinle çevrendekileri etkileyeceksin.Finansal konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Yapacağın harcamaları gözden geçirmen veya bütçeni daha dikkatli yönetmen faydalı olabilir. Ayrıca, ayrıntılara önem vermek ve neye odaklanman gerektiğini netleştirmek, ilerlemeni hızlandırabilir. Günün ilerleyen saatlerinde, sosyal çevrende ortaya çıkacak fırsatlar var. Yalnız kalmak isteyebilirsin ama bağlantı kurduğun insanlardan alacağın destek, sana farklı bakış açıları sunacak. Kendi iç sesini dinlemeye önem ver ve bu süreçte sezgilerine güven. Senin için büyülü bir gün olabilir.
Aşırı iyimser düşünmenin yanıltıcı olabileceği. Gerçekçilikle hayal gücünü dengelemen önemli. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman tanımalı ve iç sesini dinlemelisin. Aşk hayatında, tutkulu anlar yaşayabilir; yeni bir ilişki kapıda olabilir. Yeni insanlarla tanışmak, ruhuna iyi gelecek. Eğitim veya bilgi paylaşımı konularında da fırsatlar karşına çıkabilir. Kendini ifade etme biçiminde yaratıcı yaklaşımın, başkalarının dikkatini çekmene yardımcı olacak.
Bugün, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın ve disiplinin ön planda. Kendine olan inancın, zorlukların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Çalışma alanında yeni fırsatlar kapını çalabilir; bu fırsatları değerlendirirken dikkatli ve stratejik olman gerekebilir. Aynı zamanda, duygusal ilişkilerde samimi ve açık olmanın getireceği huzuru hissedeceksin. Geri planda kalan hislerin yüzeye çıkabilir, bu da seni düşündürmeli. Sağlığına önem vermek, zihinsel ve bedensel dengeyi kurmana yardımcı olacak. Unutma, ilerlemek için adım atmak yeterli değil; bu yolda yürüdüğün zemin de önemli. Kendi iç dünyanı ve dış çevreni dengeleyerek, daha iyi bir denge ve tatmin hissi bulabilirsin.
Bugün özgür ruhun ve bağımsızlığın ön planda. İçinde bulunduğun sosyal çevreyle olan ilişkilerin yeni bir boyut kazanabilir; yeni arkadaşlıklar ya da mevcut dostluklarda ilginç gelişmeler olabilir. Farklı düşünce yapısına sahip insanlarla karşılaşman, dünyaya bakış açını genişletecektir. Özellikle yenilikçi fikirler ve projeler üzerinde yoğunlaşma isteğin artıyor; yaratıcılığını ve hayal gücünü kullanmak için uygun bir zaman. Ancak içsel huzurun için biraz durup düşünmek, hayatına dair derinleşmene yardımcı olacaktır. Aniden gelen fırsatlara açık ol; kalbinin sesine kulak vermek, doğru yönü bulmana yardımcı olacak. Kendi anlama şekline dokunurken, başkalarının da senin düşüncelerinle ilham almasına neden olabilirsin. Kendine güven, adım atmaktan korkma; yıldızlar senin yanında!
Duygusal derinliklerin ve içsel sezgilerin yoğunlaşacağı bir gün. Yaratıcılık potansiyelin artıyor; sanatsal projeler ve hobiler için ilham verici bir dönemdesin. Aynı zamanda içsel huzurunu bulmak için doğayla bağlantı kurmak isteyebilirsin. İnsanlarla empati kurma yeteneğin, ilişkilerinde daha derin bağlar oluşturmanı sağlayacak. Karşılaştığın zorluklar karşısında aşırı duygusal tepkiler vermekten kaçınmalısın; mantıklı bir yaklaşım, daha sakin ve çözüm odaklı olmanı getirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; bu, ruhsal dengeyi sağlamak açısından sana büyük fayda sağlayacak. Hayallerin ve gerçeklik arasındaki dengeyi bulmakte zorlansan bile, akışa güvenmek ve sezgilerine kulak vermek sana rehberlik edecek.
