| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjinin en yüksek seviyesine ulaşacağı bir gün. Farklı aktivitelere yönelmek ve yeni deneyimler yaşamak için mükemmel bir zaman. Cesaretin ve kararlılığın sayesinde zorlukları aşacaksın. İnsanlarla olan iletişimin güçlenecek, yeni bağlantılar kurarak sosyal çevrende olumlu değişiklikler yaratabilirsin. İçinde bulunduğun projelere yenilikçi fikirler eklemekten çekinme; bu, sana büyük fayda sağlayacak. Duygusal ilişkilerinde samimiyet ve açıklık ön planda. Sevdiğin kişiyle olan bağını derinleştirme fırsatı bulabilirsin. Keskin içgörüler, sorunları daha hızlı çözmene yardımcı olacak. Kendine güvenin tam olduğunda, karşılaştığın her türlü engeli aşabileceksin. Diğerlerinin desteğini almakta sakınca görme; bugün, beraber hareket edebileceğin fırsatlar kapını çalıyor. Kendini sınırlarını aşmaya hazır hissetmelisin, beklenmedik değişimler kapıda.
Bugün, içsel huzurun ön plana çıkacağı bir gün. Yavaş ve istikrarlı adımlar atarak, sakin bir şekilde kendine odaklanmak için mükemmel bir zaman. Finansal konulara dair alacağın kararlar, uzun vadede olumlu sonuçlar doğurabilir. Ancak, aceleci davranmamaya özen göstermelisin. Kendi değerlerine ve arzularına sadık kalman, seni daha tatmin edici bir geleceğe yönlendirebilir. Aşk hayatında ise, duygularını ifade etmekten çekinmemelisin. Sevdiğin kişiyle daha derin bir bağ kurma fırsatını değerlendirebilir, karşılıklı anlayışınızı güçlendirebilirsin. Ayrıca, doğayla olan bağlantını güçlendirmek için dışarıda vakit geçirmek, zihnini canlandırabilir. Kendine ait alan yaratmak ve bireyselliğini ön plana çıkarmak, motivasyonunu artırabilir.
Bugün iletişimde akıcılık ve keskin bir zihinle dolusunuz. Sosyal çevrenizdeki kişilerle derin ve anlamlı sohbetler yapma isteğiniz artacak. Fikirlerinizi ifade etmekte özgüvenli hissedecek, kendinizi iyi bir şekilde ifade edebileceksiniz. Hızla gelişen olaylar, hızlı tepki vermenizi gerektirebilir. Esneklik, sizi bu süreçte destekleyecek. Bu nedenle, planlarınıza esneklik katmak önem kazanıyor.Çevrenizle olan ilişkilerde bazı beklenmedik sürprizlerle karşılaşabilirsiniz; yeni tanışmalar ya da eski dostlarla yeniden bağlantılar gündeme gelebilir. İçsel bir merak duygusu sizi bilgi arayışına yönlendirebilir. Okumalar, yeni beceriler edinme veya ilginç bir hobi edinme fırsatları karşınıza çıkabilir. Hedeflerinizi belirleyin ve bu hedeflere ulaşmak için ilham veren insanlarla birlikte olun. Sevgi dolu paylaşımlar yapma isteği içindesiniz; flört edenler için heyecan verici anlar yaşayabilirsiniz. Kısacası, bugünün enerjisi, belirsizliklerin yerine yenilikçi düşünceleri ve olumlu ilişkileri getirecek.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyana gömülmek, geçmiş anıları yeniden gözden geçirmek isteyebilirsin. Hassasiyetin arttığı bu dönem, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için harika bir fırsat. Kalp sesini dinle ve hislerinle hareket et. Besleyici bir ortamda bulunmak, ruhunu yenilemen için faydalı olacak. Kendini ifade etmenin yollarını bulmalısın; belki bir yazı ya da sanatla uğraşmak seni rahatlatır.İçsel huzuru bulmak adına yalnız kalmak da isteyebilirsin, ancak çevrendeki insanların desteğine de açık olmalısın. Yapıcı düşüncelerle ilerlemek, gelecekteki adımların için kılavuz olacaktır. Kendine karşı nazik ol ve duygularının akışını yargılamadan kabul et.
Özgüvenin tavan yaptığı, enerjinin yüksek aktığı bir dönemdesin. İçsel gücünü hissedecek, çevrendeki insanlara ilham kaynağı olacaksın. Sosyal ilişkilerinde dikkat çekici bir aura ile öne çıkacaksın. Yeni projelere başlamak için uygun bir zaman; yaratıcılığını serbest bırak ve cesur adımlar at. Geçmişten gelen bazı bağların yeniden canlanabilir. Bastırılmış duyguların yüzeye çıkmasına hazırlıklı ol, tüm bunlar sana derin bir içgörü kazandıracak. Aşk hayatında hoş sürprizlerle karşılaşabilirsin; romantik anlar seni bekliyor. Kendinle ve çevrendekilerle barışık olmanın keyfini çıkar. Hayatına dair kararlar alırken kalbini dinlemekten çekinme, bu dönem sezgilerin senin en büyük dostun.
Detaylara verdiğin önem ve organize olma yeteneğin, bugün seni öne çıkaracak. Hayatın karmaşası arasında bile dinginliği koruyabilirsin. İş yerinde, projelerinle ilgili başarılı sonuçlar alma şansı yüksek. Fakat, başkalarının beklentilerini fazlasıyla önemsemek, senin üzerindeki baskıyı artırabilir. Kendini ifade etme biçiminde dikkatli ol; yanlış anlaşılmalar yaşanabilir. Günün ilerleyen saatlerinde, sevdiklerinle geçireceğin zaman sana iyi gelecek. İçsel huzurunu sağlayacak basit ve samimi anlara odaklan. Sağlığına özen göster ve bedenine iyi bak; ruhsal olarak iyi hissetmek, enerjini dengeleyecek. Unutma, mükemmeliyetçilik bazen seni geride tutabilir, rahatla ve anın tadını çıkar!
Sevgi ve uyum arayışında olduğun bir gün. İlişkilerdeki dengeyi sağlama çaban, etrafındaki insanlarla olan bağlarını güçlendirebilir. Sosyal ortamlarda daha fazla yer alman, yeni arkadaşlıklar ve işbirlikleri kurmana olanak tanıyacak. Kararlar alırken başkalarının fikirlerine de açık olman önemli. İçsel huzurunu bulman için sevdiğin aktivitelerle zaman geçirmelisin. Sanatsal yönlerin gün yüzüne çıkabilir; yaratıcılığını ifade etmekten çekinme. Bütçe yönetimine dikkat etmelisin; harcamalarına dikkat etmezsen beklenmedik zorluklar yaşayabilirsin. Günün ilerleyen saatlerinde üst düzey konularda tartışmalara girmekten kaçınmalısın. Sakinliğini koruyarak arabulucu rolü üstlenmek, her iki taraf için de faydalı olabilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; ruhsal ve bedensel sağlığına dikkat etmeyi unutma. Başkalarının görüşlerine duyarlı olmanı sağlayacak olaylar gün boyu seni takip edecek.
İçsel derinliklerine inme ve duygusal karmaşaları çözme zamanı. Bugün, sezgilerin en güçlü olduğu bir dönemdesin; çevrendeki insanların hislerini anlamak ve ilişkilerini derinleştirmek için mükemmel bir fırsat. Hemen her konuda içsel sesine güvenmekte oldukça başarılısın. Bu sayede, gizli kalmış bazı bilgiler gün yüzüne çıkabilir.Sosyal ilişkilerin bu enerjiyle güçlenmekte; arkadaşların veya sevdiklerinle olan bağlarını derinleştirmen gerekebilir. Ancak, ani tepkilerden kaçınmalısın; sabırlı olmak her zamankinden daha faydalı olabilir. Maddi konularda dikkatli olmanı gerektiren bir dönemdesin, yatırımlarına yaklaşırken daha temkinli olmanda fayda var. Bir projeye kafa yoruyorsan, detaycı yaklaşımın seni başarıya götürebilir. Ancak, başkalarını etkileme arzusuyla yaptığın konuşmalarda, yeterince samimi olmamaya dikkat et. Biraz karanlık düşünceler zihninde dolaşabilir; meditasyon gibi yöntemlerle bunları dengelemen faydalı olacaktır. Sonuç olarak, derinlere inme arzun ve oldukça sezgisel yaklaşımın, seni birçok alanda aydınlatabilir; fırsatları iyi değerlendirdiğin sürece, olumlu gelişmeler yaşaman mümkün.
Serüven arayışın, keşifçi ruhunla birleşerek yeni ufuklara açılmana olanak sağlayacak. İçindeki özgürlük arzusu, sıkışmış hissettiğin alanlardan çıkmak istemeni tetikleyecek. Bugün, yeni insanlarla tanışmak ve farklı kültürleri deneyimlemek için ideal bir zaman dilimindesin. Cesur adımlar atarak sınırlarını zorlamaktan çekinme; hayatında sevgi ve arkadaşlık ilişkilerini derinleştiren zengin bir süreç başlamak üzere. İçsel sezgilerine kulak verdiğinde, kararsızlıklarını aşacak ve hedeflerine doğru emin adımlarla ilerleyeceksin. İyi fırsatlar kapını çalabilir, bu anları değerlendirmen çok önemli. Duygusal açıdan ise içsel huzurun peşindesin; meditasyon veya doğada vakit geçirmek, ruhunu besleyecek. Gelişmelere açık ol ve değişime hazır ol.
Bugün, odaklanma ve kararlılık senin en büyük müttefikin olacak. İş hayatında karşına çıkabilecek zorluklar, azminle üstesinden gelebileceğin fırsatlar sunabilir. Aynı zamanda, maddi konularda alacağın kararlar seni uzun vadede olumlu bir yola yönlendirebilir. Arkadaşların ve aile üyeleriyle olan ilişkilerine dikkat et, onların desteği sana güç verebilir.Duygusal olarak ise içsel huzuru bulma çabasında olabilirsin. Kendine zaman ayırmak, düşüncelerini netleştirmeni sağlayacak. Geçmişte yaşadığın deneyimlerin, bugünkü tavırların üzerinde etkili olabilir; ancak geçmişten ders almak, gelecekte daha sağlam adımlar atmanı sağlayacaktır.Sağlık açısından, bedenine iyi bakmak ve ruhsal olarak kendini beslemek için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmayı düşünebilirsin. Bugün, çevrendeki güzellikleri keşfetmek ve kendini yenilemek için harika bir zaman. Unutma, hedeflerine ulaşmak için önce kendinden başlaman gerektiğini asla aklından çıkarma.
Bugün özgürlük ve yaratıcılık temaları ön planda. Farklılıklarını daha fazla sergileme isteği duyacaksın. Sosyal ortamlar ve arkadaşlık ilişkileri, yeni bağlantılar kurmak için ideal bir zemin sunacak. Kendini ifade etme konusunda oldukça cesur ve yenilikçi hissedeceksin. Aynı zamanda içsel bir sorgulama dönemine girmiş olabilirsin; hayata bakış açını sorgulamak ve ihtiyaçlarını yeninden değerlendirmek için çok uygun bir zaman. İletişim becerilerin sayesinde bazı sorunları çözebilir ve işbirlikleri oluşturabilirsin.Günün getirdiği enerjilerin, toplumsal meselelere ilgi duymana da yol açabilir. Aktif bir şekilde fikirlerini paylaşmak, topluluk içinde kendini göstermek için harika bir fırsat. Ancak, kişisel alanına olan düşkünlüğünü unutmamalı ve sınırlarını korumalısın. Değişime açık olmalı, fakat kişisel özgürlüğünü riske atmamak için dikkatli hareket etmelisin. Unutma ki bazen en iyi yenilikler, en sıradan durumların içinden çıkabilir.
İçsel sezgilerin yoğunlaşacağı bir gün. Duygusal derinliklere inmeye meyilli hissedebilir, başkalarının hislerine karşı daha duyarlı olabilirsin. Sanatsal yönlerin ön plana çıkabilir; yaratıcı projeler ve hobilerle ilgilenmek için harika bir zaman. İlişkilerde samimiyet ön planda; sevdiklerinle arandaki bağları güçlendirmek için derin sohbetler yapabilirsin. Maddi konularda dikkatli olmalı, ani harcamalardan kaçınmalısın. Kendi ihtiyacın olan alanlarda kendini besleyecek aktiviteler bulmak, ruhunu canlandırabilir. Holistik yaklaşımlara yönelmek, meditasyon ya da doğa yürüyüşleri gibi etkinlikler zihnini sakinleştirip enerjini tazeleyecek.
