| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjin yüksek ve motivasyonun zirveye çıkmış durumda. Yeni başlangıçlar yapmak için harika bir zaman. Karşılaşacağın zorluklar seni yıldırmak yerine daha da güçlendiriyor. İkna kabiliyetinle çevrendeki insanları etkileyebilirsin, bu fırsatı iyi değerlendirmelisin. Kalbindeki tutkuları takip et; yaratıcılığını sergilemek için mükemmel bir gün. Sosyal ilişkilerinde dikkatli ol, yanlış anlaşılmalara mahal vermemek için açık iletişim şart. Aşk hayatında heyecan dolu anlar seni bekliyor; partnerinle keyifli vakit geçirme fırsatını kaçırma. Kendine güvenin tam, bu öz güvenini çevrene de yansıtmalısın. Sağlığına özen göstermeyi unutma, enerjini dengelemek için spor yapmayı ihmal etme.
Bugün, güven arayışın daha belirgin hale gelecek. Maddi konularda sağlam adımlar atma isteğin, birlikte çalıştığın insanlarla tam bir uyum içinde olmanı sağlayabilir. Karar vermek için iç sesine kulak vermen, ilerleyen günlerde kendini daha güçlü hissedeceğin bir temel oluşturacak. Ayrıntılara dikkat etmen, planlarının sorunsuz ilerlemesine yardımcı olacak. Yakın ilişkilerde duygusal derinlik arayışın artarken, sevdiğin bireylerle geçireceğin zaman, kalbindeki huzuru pekiştirebilir. Sanatsal faaliyetlere yönelmek, ruhsal tatmin sağlayacak ve yaratıcılığını açığa çıkarman için harika bir fırsat sunacak. İhtiyaçlarını önceliklendirirken, kendi sınırlarını korumayı da unutma.
Dikkatinin dağılmaması için aşırı bilgi yüklemesinden kaçınmalısın. Özel ilişkilerde ise açık ve net olmak, anlaşmazlıkları önleyecektir. İçinde bulunduğun durumları analiz et ve düşündüğünden daha fazla farkındalık kazanabileceğini unutma. Kısa yolculuklar veya iletişim yeni fırsatlar getirebilir. Yeni bir hobi veya kurs düşüncen varsa, cesaretle adım atabilirsin. Zihinsel açlığını giderecek aktivitelerle dolu bir gün seni bekliyor.
Ailevi ilişkiler ve duygusal bağlar bugün seni derinden etkileyebilir. Sevdiklerinle olan iletişimin güçlenirken, geçmişten gelen anılar ve duygular yüzeye çıkabilir. Bu durum, hem nostaljik hem de iyileştirici bir etkide bulunabilir. İçsel olarak kendini güvende hissetme arayışında olacaksın. Evde geçireceğin zaman, zihnini rahatlatmana yardımcı olabilir. Ayrıca, dikkatli ve sezgisel olman gereken bazı durumlarla karşılaşabilirsin; hislerine güvenmekten çekinme. Kendini ifade etmekte zorlanabileceğin anlar yaşasan bile, kalpten gelen hislerin seni yönlendirecektir. Günün ilerleyen saatlerinde, sosyalleşme ve dışa dönüklük isteği seni sarabilir. Arkadaşlarınla yapacağın buluşmalar, ruh halini yükseltecek ve iyimser bir atmosfer yaratacak. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme. Yaratıcı projelere yönelmek için uygun bir dönemdesin; ilhamın peşinden gitme fırsatını değerlendir. Duygusal dengeyi sağlamak, içsel huzurunu artıracak.
Bugün içsel bir güç ve tutku hissi taşıyorsun. Kendine olan güvenin artmış durumda ve bu, çevrendekileri de etkiliyor. Yaratıcılığın zirveye çıkabilir; ilham verici fikirler aklında dolaşıyor. Sosyal çevrende daha fazla dikkat çekebilir, liderlik becerilerinle grupları bir araya getirebilirsin. Ama dikkat et, duygusal tepkilerin bazen fazla ısrarlı olabilir. Olumlu bir iletişim kurarak, bu enerjiyi yapıcı bir şekilde yönlendirmeye çalışmalısın. Ayrıca, sağlığına da özen göster. Kendine ayıracağın biraz zaman, zihinsel ve fiziksel esenliğini artıracak. Kendine olan inancını tazele ve kalbini dinlemeyi unutma!
Detaylara olan düşkünlüğün ve analitik düşünme yeteneğin, gün boyunca seni yönlendirecek. İş hayatında veya kişisel projelerinde bazı belirsizliklerle karşılaşabilir, bu durum seni gereğinden fazla düşünmeye itebilir. Ancak, kararlı bir yaklaşım sergilediğin sürece çözüm yollarını bulman zor olmayacak. İletişim becerilerin sayesinde çevrendeki insanlarla etkili bir diyalog kurabilirsin; bu, ortak projelerde iş birliği yapma şansını artırır. Sağlığına daha fazla dikkat etme gereği hissedebilirsin, bu yüzden dinlenmeye ve kendine zaman ayırmaya özen göster. Gün içerisinde küçük sürprizler veya beklenmedik karşılaşmalar yaşaman mümkün, bunlar yeni perspektifler kazanmanı sağlayacak. Unutma, mükemmeliyetçilik bazen seni geride tutabilir; hedeflerine ulaşmak için esnek olmayı denemelisin. Kısa bir yürüyüş veya doğada vakit geçirmek zihnindeki bulutları dağıtabilir ve sana ilham verebilir. Kendi değerine olan inancını tazelemek, seni daha güçlü bir hale getirecek.
Denge arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkiler ön planda, çevrendeki insanlarla uyum içinde olmaya özen göstermelisin. Duygusal olarak seni rahatsız eden konular varsa, bunları açık bir şekilde dile getirmek iletişiminde önemli bir rol oynamak üzere. Sanatsal ifadelere yönelmen, ruh halini dengeleyici bir etki yaratabilir.Maddi konularla ilgili hassasiyetlerin artmış olabilir, bütçeni gözden geçirip gereksiz harcamalardan kaçınmalısın. Aynı zamanda kendine zaman ayırarak içsel huzurunu sağlaman, gününü verimli geçirmeni sağlayacaktır. Farklı bakış açıları edinmek ve yenilikleri denemek, ruhunu canlandıracak fırsatlar sunabilir. Özellikle evlilik veya ortaklık konularında derinlemesine düşünmek, ilişkilerinde gelişim sağlayabilir. Kendine güvenin artıyor, bu da etrafındakilerle ilişkilerini olumlu yönde etkileyecek. Bugün olaylara mantık çerçevesinden çıkmadan yaklaşarak, daha sağlıklı kararlar alabilirsin. Empati yeteneğini kullanmak, karşındaki insanları daha iyi anlamana ve ilişkilerini güçlendirenecek fırsatlar yaratmana yardımcı olacaktır.
Gizemli duyguların ve derin düşüncelerin ön planda olduğu bir gün. İçsel huzursuzluklar, bazı havadan etkilenmelerle tetiklenebilir. Bu dönemde başkalarıyla bağlantı kurma isteği artabilir, ancak samimiyet arayışında dikkatli olmalısın. İletişimlerde net olmaya özen göster. İlişkilerdeki derin bağlar, sizin için büyük bir psikolojik zenginlik sunabilir. Kendine dönük sorgulayıcı bir eğilim içindesin; bu, kendini tanıma fırsatı sunarken içsel dönüşümüne de katkı sağlar. Ancak, kıskançlık gibi yoğun duygulardan kaçınmaya çalış. Duygularını açıkça ifade etmek ve başkalarına olan güvenini işaretleyen adımlar atmak, karşına yeni kapılar açabilir. Unutma, senin için önemli olan iç dünyanınla yüzleşmek ve sonuçları kabullenmek. Bu süreçte sezgilerine güvenmelisin; zira derin bir içgörü ile yön bulabilirsin. Kendine zaman ayır, ruhsal dengeyi sağlamak için meditasyon ya da doğada vakit geçirmek faydalı olabilir. Duygusal derinliğinin, çevrende yarattığın etkiyi artırdığı bir dönemdesin; bunu avantaja çevirmeye çalış.
Bugün, ruhsal keşifler ve öğrenme arzun ön planda. Seyahat etmeyi, yeni kültürlerle tanışmayı ve ufkunu genişletmeyi isteyebilirsin. Farklı bakış açıları, ilişkilerine ve anlayışına derinlik katacak. Ayrıca, yaratıcılığın ön plana çıkıyor; sanatsal yönlerini keşfetmek için harika bir gün. Ancak, dikkatli olman gereken bir nokta var; heyecan ve coşku içinde kararlar alırken aceleci davranmaktan kaçınmalısın. Uzun vadeli hedeflerine odaklanmak, seni içsel huzura yönlendirebilir. Sosyal ilişkilerde yapıcı bir iletişim kurarak insanlar üzerindeki etkini artırabilirsin. Geçmişle yüzleşmek ve içsel hesaplaşmalar yapmak için uygun bir zaman. Zihnini aç ve kalbinin sesini dinle; içsel rehberin senin için yol gösterici olacak.
İlerlemek için sağlam adımlar atma zamanı. Hedeflerine ulaşmak adına kararlı bir yaklaşım sergilemek, başarıya giden yolunu kestiriyor. Çalışmalarında dikkatini dağıtacak unsurlara karşı dikkatli olmalısın. İletişimde daha açık ve kesin olmak, projelerinde istenilen desteği almanı sağlayabilir. Sosyal ilişkilerde, eski dostlarla zaman geçirmek ruhunu canlandırabilir. Ancak, duygusal gerilimlere ve aşırı düşüncelere kapılmamaya özen göstermelisin. Kendi içsel sesine kulak ver, huzuru bulman kolaylaşacak. Bu dönemde kendine özgü bir strateji geliştirmen, kararlılığını pekiştirecek ve ilerlemeni sürdürecek.
Gelecek planların üzerine düşünmek için harika bir zaman dilimindesin. Yenilikçi fikirlerin ve özgür ruhun, seni çevrendekilerle etkili bir şekilde iletişim kurmaya yönlendiriyor. Eski alışkanlıklarının dışına çıkma isteği, sana yeni fırsatları keşfetme şansı sunacak. Duygusal olarak daha derin bir bağ kurma arayışında olabilirsin; bu hem arkadaşlıkta hem de özel ilişkilerde yenilik getirebilir. Sosyal çevrende liderlik vasıflarını sergilemek isteyebilirsin, bu da senin doğal çekiciliğini artıracak. Ancak iletişimde dikkatli ol; yanlış anlaşılmalara yol açmamak için düşüncelerini net bir şekilde ifade etmek önemli. Bugün, içsel huzurunu bulmanın ve kendini geliştirme fırsatlarını değerlendirmek için kendine zaman ayırmalısın. Yıldızlar, sezgisel içgüdülerine güvenmeni öneriyor; bu, beklenmedik bir durumla karşılaştığında seni yönlendirecek. Yeni bir projeye adım atmak için ilham verici bir gün. Unutma, farklı düşünme kabiliyetin, seni diğerlerinden ayırıyor ve fark yaratmanı sağlıyor.
Duyguların su yüzüne çıkmasıyla bugün içsel bir yolculuğa çıkacaksın. Hayal gücün tavan yapacak; sanat, yaratıcı projeler veya ilham verici fikirlerle dolup taşabilirsin. Ancak etrafındaki insanların da duygusal derinliklerine inmek isteyeceksin; empatin bu konuda seni yönlendirecek. Kendine ve sevdiklerine karşı nazik olmayı unutma. İlişkilerde açık iletişim, yanlış anlaşılmaları önleyecek. Bugün ruh halin dalgalı olabilir, bu nedenle sakin kalmaya çalış. İçindeki sesi dinle ve sezgilerine güven; bu, seni doğru yola yönlendirecektir. Anlık kararlar almaktan kaçınmak, daha fazla huzur getirir. Kendini sıkıştırılmış veya kaybolmuş hissettiğinde, doğayla bağlantı kurmak iyi gelecek. Unutma ki, duygusal zenginliğin en büyük gücün.
