| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjinin yüksek olması ön plana çıkıyor. Kendini harekete geçirme isteği ile dolusun. Yeni projelere adım atmak için harika bir zaman dilimindesin. Sosyal çevrenle bağlantı kurmak, yeni insanlarla tanışmak sana ilham verecek. İçinde bulunduğun süreçte liderlik özelliklerini daha fazla sergilemek isteyebilirsin. Duygusal olarak da oldukça canlı hissedeceksin, bu yüzden ilişkilere dair bir adım atmak için cesur ol! Ancak dikkat et, aceleci davranışların gereksiz gerginliklere yol açabilir. İçsel dengeyi sağlamak, başarıların için önemli. Doğru zamanda doğru kararlar almak, bu enerjiyi en verimli şekilde kullanmana yardımcı olacak. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmayı unutma; senin için önemli olan şeylere yönelmek, daha tatmin edici bir gün geçirmeni sağlayabilir.
Bugün özellikle maddi konulara ve kişisel değerlere odaklanabilirsin. Güven duygun ön planda olacak, bu nedenle alışveriş yaparken veya yatırımlarla ilgili kararlar alırken dikkatli olmalısın. Sabırlı ve kararlı tavrın, başkalarını etkileyebilir, bu nedenle etrafındaki insanlarla iletişimini kuvvetlendirmek için bir fırsat doğabilir. Aşk yaşamında ise, samimi ve gerçekçi bir iletişim kurmak, ilişkini daha da sağlamlaştırabilir. Kendi ihtiyaçlarına zaman ayırmayı unutma; ruhsal huzurun, fiziksel sağlığın kadar önemlidir. Belki de içsel dünyanı zenginleştirecek bir aktivite bulabilirsin. Kendini yeniden keşfetmek için harika bir gün!
Sosyal etkileşimlerin ön plana çıktığı bir dönemdesin. İletişim yeteneklerin sayesinde çevrendeki insanlarla enerjik bir bağ kurabilirsin. Fikir alışverişine açık olmalı, yeni projelere veya iş birliklerine kapı aralamalısın. Yaratıcılığın yükseliyor; bu durumu destekleyecek hobi veya sanatsal faaliyetler seni besleyebilir. Ancak, dikkatini toplamakta zorlanabilirsin; bu nedenle önemli işler için bir süre odaklanmakta fayda var. Duygusal alanlarda ise açık ve samimi bir yaklaşım benimsemek, ilişkilerini güçlendirecektir. Yeni tanışmalar heyecan verici olacak, fakat yüzeysel kalmamaya özen göstermelisin. Hayatındaki değişimler, senin açık zihinli yapınla uyum içinde gelişecek ve yeni fırsatlar sunacak.
Bugün duygusal derinlikler keşfetmek isteyebilirsin. İç dünyana yönelip geçmişle yüzleşmek, duygusal yüklerinden arınmana yardımcı olabilir. Sevgi ve aile ilişkilerine dair yaşanacak gelişmeler, sana güven ve huzur getirecek. Kendini ifade etmekte zorlanabilirsin; bu, hissetiklerini başkalarına aktarma isteğinden kaynaklanıyor. Yakın çevrendeki insanlarla iletişimde dikkatli ol, duygusal tepkilerin abartılı hale gelebilir. Kendine zaman ayırmak, ruhsal dinlenme sağlayarak içsel dengeyi bulmana yardımcı olacak. Olumsuz duyguları serbest bırakmak için yaratıcı uğraşlara yönelmek harika bir fikir. Hissiyetlerin seni yönlendirsin; sevgi dolu bir günde kendini şanslı hissedeceksin.
Bugün, içsel ateşinizi daha da alevlendiren enerjilerle dolusunuz. Kendinizi ifade etme arzusunun güçlü olduğu bir dönemdesiniz; bu, yaratıcılığınızı ortaya koymak için mükemmel bir fırsat sunuyor. Çevrenizdeki güç dinamiklerini fark edebilir ve onlarla başa çıkmadan önce iyi bir strateji geliştirebilirsiniz.Sosyal ilişkilerinizde bazı zorluklarla yüzleşmeniz mümkün. Ancak cesaretinizi toplayarak, sevgi dolu bir yaklaşım sergilerseniz, kalp kırıklıkları veya yanlış anlamalar geride kalabilir. Tutkulu bir şeyler peşinde koşuyorsanız, buna odaklanmak, başarıyı getirecektir. İçsel gücünüzü keşfedin; bu, başkalarını etkileme ve kendinizi gösterme şansınızı artıracaktır.Mali durumlarınıza dair kararlar almak adına aceleci olmaktan kaçının. Mantıklı düşünme yeteneğiniz, sizi doğru yolda tutacak. Biraz sabırla düşündüğünüzde, kısa vadeli belirsizliklerin üstesinden gelebilirsiniz. Kendinize güveniniz tam, bu da günün ilerleyen saatlerinde fırsatlar oluşturmanızı sağlayacak. Yıldızlar, özgüveninizi sergilemenizde size yardımcı olacak, bu yüzden yenilikçi fikirlerinizi kaybetmeyin.
Detaylara odaklanmak, derinlemesine incelemek ve kusursuz bir düzen oluşturma arzusu içinde olacaksın. Bugün, günlük rutinlerinle ilgili plan yapma ve hedeflerini netleştirme isteği artabilir. Aklındaki projeleri hayata geçirmek için mükemmel bir zaman. Ele aldığın konular üzerinde titizlikle durmak, seni istediğin sonuca bir adım daha yaklaştıracak. Ancak, aşırı eleştirici olmaktan kaçınmalısın; hem kendine hem de çevrendekilere karşı nazik olabilirsin. İletişim kurarken samimiyetin ve içtenliğin önem kazanacak; bu, ilişkilerinde derinleşme fırsatı sunabileceği gibi yeni bağlantılar kurmanı da sağlayabilir. Sağlık ve bakım konularında kendine zaman ayırmak, zihinsel ve bedensel olarak daha iyi hissetmene yardımcı olacak. Başkalarına yardım etme isteği içinde olabilirsin; bu durum, hem senin hem de çevrendekilerin hayatına pozitif etki katacaktır.
Denge arayışın, ilişkilerde ve sosyal yaşantında ön planda olacak. Bugün, çevrendeki insanlarla olan bağlarını güçlendirmek için mükemmel bir zaman. Özellikle estetik ve güzellik konuları ile ilgilenmek, ruh haline olumlu katkılar sağlayabilir. Sanatsal yönlerin ortaya çıkacağı bu süreçte, yaratıcılığını serbest bırakmak için yeni projelere yönelmek faydalı olabilir. İçsel huzurunu sağlamak adına, kararsızlıklar üzerinden geçerken, iç sesini dinlemek bir rehberlik edebilir. Mevcut durumunu irdeleyerek, hangi alanlarda kendini geliştirebileceğini belirleyebilirsin. Kendine olan güveninin arttığı, sosyal ilişkilerinde yeni kapılar açabileceğin bir zaman dilimindesin. Unutma, dış dünyaya sunduğun görüntü, içsel hissettiğin denge ile şekillenecek.
İçsel derinliklerde bir yolculuğa davet ediliyorsun. Duyguların oldukça yoğun, bu sayede sezgiselliğin güçleniyor. Bugün, kalbindeki tutkuları keşfetmek adına harika bir fırsat var; yaratıcı bir projeyle ilgilenmek seni heyecanlandırabilir. Sosyal ilişkilerdeki dinamikler gözlemleniyor, sevdiğin kişilerle sohbet ederken, kaygı ve endişeleri geride bırakabilirsin. Maalesef veya tıpkı bir ayna etkisi, geçmişte bırakılması gereken olaylar tekrar gündeme gelebilir. Bunlarla yüzleşmek, dönüşüm sürecin adına önemli. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmak, iç huzurunu bulmak için etkili bir yol olacaktır. Unutma, karanlık düşünceler bile ışığa dönüşebilir; kendine olan inancını kaybetme. Aşk hayatında ise tutkulu anlar seni bekliyor, göz göze geldiğinde ifade edilen kelimeler, kalbinin derinliklerine dokunabilir. Bugün, cesaret ve kararlılıkla kendi hikayeni yazma zamanın.
Bugün, cesaretin ve özgür ruhun ön planda olacak. Yeni deneyimlere açılmaya, sınırlarını zorlamaya kararlı bir ruh hali içindesin. Soğukkanlılığını koruyarak, arzuladığın hedeflere ilerlemek için gereken adımları atabilirsin. İnsanlarla olan iletişimlerin, beklenmedik fırsatlar doğurabilir. Dinamik bir enerji içinde olman, çevrendeki insanları da etkileyecek ve onlara ilham vereceksin. Eğlenceli anlar ve macera arayışları içinde kendini bulabilirsin. Yalnız kalmaktan korkma; sosyalleşmek sana iyi gelecek. İçsel mutluluk arayışında, sevdiklerinle geçireceğin kaliteli zamanlar, ruhunu besleyecek. Yeni bilgileri öğrenmek ve kişisel gelişim için harika bir zaman dilimindesin; merak duygunu tatmin et. İçinde bulunduğun durumlardan öğrenmeye açık olmayı unutma.
Bugün, sorumluluklar ve hedefler ön planda. Kariyerine odaklanman, seni doğru yolda ilerletecek. İş yerindeki takımla olan iletişimine dikkat et; çatışmalardan kaçınmak için empati göstermelisin. Aynı zamanda, disiplinli yaklaşımın sayesinde uzun zamandır ertelediğin projeleri başlatmak için doğru bir zaman. Sosyal hayatında ise, arkadaşlarınla vakit geçirmek stresini azaltmana yardımcı olabilir. Parasal konularda yeni fırsatlar kapını çalabilir; risk almaya istekli olmalısın. Kendine güven, zorlukların üstesinden gelebileceğin yeteneklerin var. Unutma ki, sabırlı ve kararlı tutumun, seni başarıya götürecek.
Sosyal çevrenle olan bağlantılarını güçlendirmek için harika bir gün. Yeni fikirler ve ilham dolu sohbetler, senin enerjini yükseltecek. Arkadaşlarınla bir araya gelmek istemen oldukça doğal. Beklenmedik bir davet alabilirsin; bu fırsatı değerlendirmek seni yeni insanlarla tanıştırabilir. İçsel bir değişim hissedebilirsin; kendini daha serin kanlı ve özgür hissetme arzusu ön planda. Yeniliklere açık olman, hayatında yeni kapılar aralayabilir. Kendini ifade etme yolunda kısıtlamaları bir kenara bırak. Yıldızların rehberliğinde cesur adımlar atman, hayatında önemli farklar yaratacak. Hayal gücünü serbest bırak; sanatsal ve yaratıcı projeler için harika bir zaman. Unutma ki, özgünlüğün senin en büyük gücün. Sınırlarını zorla, alışılmışın dışına çık.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanda bazı huzursuzluklar hissedebilirsin; geçmişle yüzleşmek ya da yarım kalmış işlerini tamamlamak için doğru bir zaman. Bunun yanında, sanatsal yeteneklerin ve yaratıcılığın gün yüzüne çıkabilir. İlham almak için doğanın seslerini dinlemek faydalı olacak. Sosyal ilişkilerde daha empatik ve anlayışlı bir tavır sergilemek, bağlarını güçlendirebilir. Sevdiklerinle vakit geçirirken, onlara hissettiklerini ifade etmekten çekinme; kalpten kalbe bir bağ kurmak, aranızdaki bağları derinleştirecek. İçsel huzur arayışın için belki de meditasyon ya da doğada yürüyüş gibi etkinlikler iyi gelecektir. Unutma, kendine karşı nazik olmak, dünyaya daha olumlu bir gözle bakmanı sağlayacak.
