| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerji dolu bir ruh hali içinde olacaksın. İçindeki ateş, yeni başlangıçlar yapma isteğini körükleyecek. Cesur tavırlarınla dikkatleri üzerine çekebilirsin. Sosyal çevrende yakın ilişkiler kurma fırsatı bulabilir, bu bağlamda yeni insanlarla tanışma olasılığın yüksek. Sıkıntılı durumları geride bırakabilir, cesur adımlarla ilerlemek için kendini hazır hissedebilirsin.Öte yandan düşüncelerine ve hedeflerine odaklanmak, zaman zaman mücadele edici bir tavır takınmana yol açabilir. İş veya kişisel projelerinde kararlılığın, başkalarının seni desteklemesini sağlayacak. Ancak, sabırsız tavırların bazı anlaşmazlıklara zemin hazırlayabilir; bu nedenle sakin ve yapıcı olmaya dikkat etmelisin. Kendine olan güvenin yüksek, bu sayede zorlandığın anlarda bile bir çözüm bulman kolaylaşacak. Duygusal anlamda ise, içsel huzuru sağlamak için yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Unutma, kendi ihtiyaçlarına dikkat etmek, sağlıklı sınırlar koymak sana iyi gelecek.
Bugün, güven arayışının ön planda olduğu bir gün. Maddi konulara dair yapacağın her adımda temkinli olman gerekebilir. İlişkilerde ise, dostlukların derinleşeceği ve sevgi dolu anların sürprizlerle dolu geçebileceği bir atmosfer var. Kendine olan güvenin artarken, kararlı duruşun başkalarına da ilham verecek. İçsel huzurunu bulmak için kendine zaman ayırman faydalı olacak. Yaratıcılığın ve sanatsal yönlerin gün yüzüne çıkabilir; bu fırsatı değerlendirmek için harekete geçmekte tereddüt etme. Kendi ihtiyaçlarını gözetmek ve ruhsal dinginliği sağlamak için küçük kaçamaklar yapabilirsin. Kısacası, hem fiziksel hem de duygusal olarak kendini besleyecek kararlar alırken, gerçekçilikten kopmadan ilerlemeyi unutmamalısın.
Bugün, zihinsel enerjinizin doruk noktasında olduğu bir dönemdesiniz. İletişim becerilerinizin güçlenmesi sayesinde çevrenizdekilerle daha akıcı ve derin sohbetler gerçekleştirebilirsiniz. Yeni bilgiler edinmek ve öğrenim konusunda merakınızı artırmak için harika bir zaman. Özellikle sosyal çevrenizle paylaşımlarda bulunmak, ilham verici fikirlerin ortaya çıkmasına yardımcı olacak.Hem arkadaşlarınızla hem de aile üyelerinizle önemli konuşmalar yapma potansiyeli var. Duygusal olarak kendinizi iyi ifade ettiğiniz bu günlerde, belki de uzun zamandır aklınızdaki kelimeleri nihayet dile getirebilirsiniz. Ancak, karşıt görüşler olabileceğini unutmamanızda fayda var; sabırlı kalmak, tartışmaların gerginleşmesini önleyecektir.Anlayış ve esneklik, bu dönemde en az bilgi ve iletişim kadar önemli. Yeniliklere açık olun; sürpriz olaylar sizi bekliyor. Karşılaşacağınız durumlar, düşüncelerinizi yenileyebilir ve sizi daha da ileriye taşıyabilir. Özellikle sevdiğiniz insanlarla olan bağlarınızı kuvvetlendirmek için çok uygun bir gün. Kendi iç dünyanızda da kendinize bolca zaman ayırmayı ihmal etmeyin; yazmak, düşünmek ve yaratıcı şeylerle uğraşmak için birebir.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanızı keşfetme zamanı. Aile ve yakın ilişkilerinizle ilgili meseleler canlanabilir; geçmişten gelen anılar gün yüzüne çıkabilir. Bu dönemde duygusal dengeyi sağlamak önemli. Farklı bakış açıları kazanarak sevdiklerinizle olan bağlarınızı daha da güçlendirebilirsiniz. Kendinize karşı nazik olmayı unutmayın; ruh halinizi besleyecek aktivitelerle kendinize alan yaratmalısınız. Artık bazı duygularınızı ifade etme vakti gelmiş olabilir, içsel hislerinizi paylaşmaktan çekinmeyin. Ayrıca, maddi konularda dikkatli adımlar atmalısınız; harcamalarınıza dikkat etmek finansal açıdan fayda sağlayabilir. Doğada vakit geçirmek ya da sanatsal aktivitelere yönelmek ruhunuzu besleyebilir. Duygularınıza değer verin; dinlenmek ve kendinize dönmek için zaman yaratmayı ihmal etmeyin.
Bugün dikkat çekici bir enerjiyle dolusunuz. İçsel gücünüz ve kararlılığınız, etrafınızdaki insanları etkileme potansiyeline sahip. Sahip olduğunuz liderlik yetenekleri, sosyal ortamlarda ön plana çıkmanıza yardımcı olacak. Yaratıcı projelerinizde daha kararlı adımlar atabilir, tutkularınızı hayata geçirecek fırsatlar bulabilirsiniz. Duygusal olarak kendinizi güçlü hissedeceksiniz, bu durum kişisel ilişkilerinizi canlandırma imkanı sunacak. Ancak, zaferin yanı sıra, aşırı gurur ve kibirden kaçınmakta fayda var; bu durum, ilişkilerinizde istenmeyen gerginliklere yol açabilir. Kendinize güvenin, fakat alçakgönüllülüğü de elden bırakmayın. Bugün, hedeflerinize ulaşma konusunda pratik ve stratejik bir yaklaşım sergilemeniz önemli olacak. Bir adım ileri, bir adım geri düşünerek ilerleyin. Başkalarının fikirlerine de açık olmanız, işbirliği ve ortaklık kurma konusunda size fayda sağlayabilir. Yıldızlar, kalbinizin ve aklınızın sesine kulak vermenizi öneriyor, içsel rehberliğinize güvenin.
Detaylara olan dikkat ve titizlikle dolu bir gün sizi bekliyor. İş veya günlük sorumluluklarınızla ilgili konularda oldukça verimli olabilirsiniz. İnce işçilik gerektiren projelere odaklanmak, istediğiniz sonuçları elde etmenize yardımcı olacak. Küçük detaylar büyük farklar yaratabilir; bu yüzden her şeyi gözden geçirmeyi unutmayın. İletişimde açık ve net olmanız, işbirliklerinizde olumlu sonuçlar almanıza katkıda bulunabilir. Bu dönemde sağlığınıza özellikle dikkat etmelisiniz. Bedensel ihtiyaçlarınızın yanı sıra zihinsel sakinliğe de önem verin. Meditasyon veya doğayla vakit geçirmek, zihninizi rahatlatabilir. Sosyal ilişkilerde uyum sağlamak, başkalarıyla olan etkileşimlerinizi güçlendirebilir. Sevgi dolu bir sarılma ya da samimi bir sohbet, gününüzü güzelleştirebilir. Aşk hayatınızda ise, hislerinizi ifade etme fırsatları ortaya çıkabilir. Duygularınızı açıkça paylaşmak, ilişkinizdeki bağlılığı artırabilir. Ancak aksi durumlarda eleştiriye dikkat etmelisiniz; nazik bir dil kullanmak, iletişiminizi daha aydınlık hale getirebilir. Bugün, güven arayışınız ve içsel yolculuğunuz önem kazanacak. Kendinizi tanımak ve gelişmek için fırsatlar sunulacak.
Bu dönemde, sosyal ilişkilerin ve iletişim becerilerin ön planda. Arkadaş çevrenle yapacağın etkileşimler, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Girişken olman, etrafındaki insanlarla kuracağın derin bağlantılar sayesinde cesaretlendirici bir etki yaratacak. Ortak projelerde veya ekip çalışmasında uyum sağlayacak ve herkesin fikirlerine saygı göstererek liderlik vasfını öne çıkaracaksın. Duygusal dengeyi korumak için içsel huzuruna odaklanmalısın. Kendine zaman ayırarak meditasyon veya doğa yürüyüşü gibi aktiviteler, ruhsal dengeyi yeniden sağlamana yardımcı olacak. İkili ilişkilerde ise, zaman zaman yaşanabilecek anlaşmazlıklarda yapıcı bir tutum sergilemen önem taşıyor. İletişimde nazik ve düşünceli olmayı seçerek, kalp kırıklıkları bir kenarda kalabilir.Günlük rutinin içinde güzellik arayışında olman da oldukça anlamlı. Sanat, estetik veya yeni hobi alanlarına yönelmek, seni mutlu edecek. Kendini ifade etme şeklin, başkalarına ilham verebilir. Sevdiğin insanlarla paylaşımlar yaparak, derin ve anlam dolu anlar yaratabilirsin. Bu süreçte, empati yeteneğin ön planda olacak ve başkalarını anlama isteğin, daha samimi ilişkiler kurmama yardımcı olacak.
Bugün, derin duyguların yüzeye çıkması ve içsel araştırmaların önem kazanması mümkün. Gizli kalmış hisler, belki de uzun süredir bastırdığın konular, kafanı kurcalayabilir. Bu durum, bir tür yüzleşme gerektiriyor. İçsel güç ve kararlılıkla, kendinle yüzleşmekten çekinme. Başkalarıyla bağlantılar kurarken, sezgilerin en etkili rehberin olacak; bu anlarda yapacağın diyaloglar çok derin ve anlamlı olabilir. İş ya da kişisel ilişkilerde dürüstlük ve açıklık, güçlü bir temel oluşturmanı sağlayabilir. Kendine olan güvenin artarken, başkalarının beklentilerine karşı da daha az duyarlı olabilirsin. Unutma ki, hislerini ifade etmekte cesur olmak seni gerçek anlamda güçlendirecek. Yaşadıkların, içsel dönüşüne katkı sağlarken, kendini yeniden değerlendirme fırsatını da sunabilir. Bakış açını değiştiren anlık olaylar, sana yeni ufuklar açacak. Sabırlı ol, her şeyin zamanla döneceğine ve yanındaki karanlık noktaların aydınlığa kavuşacağına inan.
Düşüncelerin, hayallerin ve hedeflerin ön planda. Keşfetme arzusuyla dolusun ve çevrendeki dünyayı daha geniş bir perspektiften görmek için fırsatlar arıyorsun. Eğitim, seyahat ya da yeni kültürler deneyimleme isteği ağır basabilir. İkili ilişkilerde ise daha fazla iletişim ve anlayışa ihtiyaç duyuluyor; karşındakilerle ılımlı bir yaklaşım sergilemek faydalı olabilir. Bugün, içsel huzurunu bulmak için bazı aktiviteler yapmayı düşünebilirsin. Spor veya doğa yürüyüşleri, zihnindeki gereksiz düşünceleri temizlemek için iyi bir yol olacaktır. Açık fikirli ve esnek kalmayı başardığın sürece, karşılaştığın zorlukları aşma konusunda güçlü olabileceksin.
Bugün pratik düşünme yeteneğin en yüksek seviyede. Sorunların üstesinden gelmek için analitik bir bakış açısıyla yaklaşman, seni başarıya götürecek. İş ortamında görünür olmanın avantajlarını kullanabilir, liderlik vasıflarını sergileyebilirsin. Arkadaşlarınla olan iletişimin, özellikle iş projelerinde iş birliği yapma isteğini artırıyor. Kendi çıkarlarını gözetmekle birlikte, ekip ruhunu da göz ardı etmemek, senin için yararlı olacak. Ailevi konular gündeme gelebilir, kişisel sınırlarını korumak önemli. Sağlığına dikkat et, destekleyici gıdalar tüketmek ruhunu da besleyecek. Duygusal olarak derin düşünebileceğin bir gündesin; kalbine dokunan konular üzerinde yoğunlaşabilirsin. Kısa bir yürüyüş, zihnini boşaltmana yardımcı olabilir. Unutma, istikrar sağlamak için zaman zaman esneklik de gösterebilirsin. İnsanlara güvenmekte zorlanma, iyi niyetle karşılaşabilirsin. Geleceğe dair hayallerini yeniden gözden geçirme zamanı.
Bugün zihnindeki yaratıcı fikirlerin ve özgür ruhunun ön plana çıkacağı bir gün. Sosyal çevrende yapacağın yeni etkileşimler, ilham verici ve yenilikçi düşüncelerle dolu olabilir. Beklenmedik olaylar, yaşamına renk katacak ve alışılmışın dışına çıkmanın fırsatlarını sunacak. Duygusal olarak özgürleşme ihtiyacı hissedebilirsin; içsel serinliği bulmak için kendine alan tanıman önemli. Arkadaşlık ilişkilerinde güçlü bağlar kurabileceğin anlar seni bekliyor. Yenilikçi projelere adım atman, kariyerinde de sürpriz bir ivme kazandırabilir. Düşüncelerini ve hislerini samimiyetle paylaşmak, hem kendine hem de çevrendekilere büyük fayda sağlayacak. Unutma, bugünün enerjisi, senin içindeki potansiyeli dışa vurma ve hayatın akışında cesur adımlar atma fırsatını sunuyor.
Duygusal derinlikler içinde yüzüyorsun; sezgilerin güçlü. İçsel bir yolculuğa çıkma isteği kabarabilir. Sanat ve yaratıcılıkla uğraşmak için harika bir dönemdesin. Aşk konusunda beklenmedik bir romantik sürpriz karşına çıkabilir, hislerin yoğunlaşacak. Sosyal ilişkilerde bir denge arayışındasın; empati yeteneğinin bu süreçte büyük faydasını göreceksin. Sağlığa dikkat etmeli, huzur arayışını doğada veya su kenarında gerçekleştirmelisin. İlerlemen gereken alanlarla ilgili net bir karar almak için acele etme; zamanla her şey netleşecek. İçinde barındırdığın tutku, çevrendeki insanlara da ilham verebilir, bu yüzden duygularını ifade etmekten çekinme.
