| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Enerjin, bugün her zamankinden fazla parlayacak. Hedeflerine odaklanmalı ve cesaretle ilerlemelisin. Yaratıcılığını ortaya koyma konusunda kendini özgür hisset. İlişkilerinde daha yapıcı ve anlayışlı olman gerektiği bir dönemdesin. Kendini ifade etmekte zorlanabilirsin; bu nedenle iletişimde dikkatli olman önemli. İş veya günlük rutinlerinde yeni fırsatlar karşına çıkabilir, bu fırsatları değerlendirmek için kendine güven. Ayrıca, bedenine ve sağlığına özen göstermeyi unutma; dinlenmek, zihinsel ve fiziksel olarak yeniden enerji toplamana yardımcı olacaktır. Unutma, bu hayatta en büyük rekabet kendinle.
İçsel huzur arayışındasın, bugün ruhsal dengeni bulmak için biraz zaman ayırmak iyi gelebilir. Hayatın sunduğu küçük mutluluklara odaklanmak, günün stresini azaltmana yardımcı olacak. Mali konularla ilgili düşünceler daha fazla ön planda olabilir; belki de bir yatırım yapma fikri seni heyecanlandırabilir. İlişkilerde tutkulu bir geçiş süreci var, sevdiğin kişiyle derin bir bağ kurma isteği ön planda. Bunun yanı sıra, geçmişle ilgili anılar kafanı kurcalayabilir; bunları kabullenmek, ilerlemeni kolaylaştıracak. Kendine karşı nazik olmalısın, zira içsel eleştirilerin seni yıpratabilir. Yaratıcılığını serbest bırakmak için bir hobiyle ilgilenmek harika bir kaçış yolu olabilir. Bugün, öz ihtiyaçlarına yönelmek ve kişisel hedeflerini gözden geçirmek için iyi bir zaman.
dikkatin çabuk dağılabilir, bu nedenle önemli ayrıntılara odaklanmayı unutma. Öğrenme isteğin yüksek, yeni bilgilere açık olacaksın. Ancak, başkalarının fikirlerini dinlerken kendi görüşlerini de bulunmayı ihmal etme. Merakın sayesinde yeni bir tutku keşfetme ihtimalin var. İş yerinde veya sosyal projelerde birlikte çalışacağın insanlarla olan etkileşimlerin oldukça verimli geçebilir, fikir alışverişi yaparken açık olun. Kısa yolculuklar veya geçici planlar, zihnini canlandırma ve yeni bakış açıları kazanma fırsatlarını beraberinde getirebilir. İlişkilerde ise hafif tartışmalara yol açabilecek durumlarla karşılaşabileceksin, empati kurmayı ihmal etme. Eğlenceli bir gün seni bekliyor, keyif aldığın şeylere odaklanmak için zaman ayırmayı unutma.
Duygusal derinlikler bu dönemde seni sarabilir. İçsel hislerinin seni yönlendirmesine izin ver. Ailevi bağların güçlenecek, sevgi dolu anlar yaşanabilir. Kendini çevrendekilere daha yakın hissetmek isteyebilirsin. İletişimde anlayış ve empati her zamankinden daha önemli. Kalbinden gelen sesi dinle, ihtiyaçlarını açıkça ifade et. Geçmişe dair bazı anılar seni düşündürebilir; bunları kabullenmek ve geçmişten ders almak seni özgürleştirebilir. Ayrıca, sezgilerin güçlü, bu nedenle önemli kararlar alırken içsel sesini takip et. Kendine zaman ayırmayı unutma; rahatlamak ve yenilenmek için küçük kaçamaklar yapabilirsin. Toplumsal ilişkilerin derinleşiyor; dostlarınla olan bağlarını güçlendirecek fırsatlar gelecektir. Şimdi, içsel barışını sağlamanın ve kendini güvende hissetmenin tam zamanı.
Bugün, içsel gücünüzün ve yaratıcılığınızın parladığı bir gün. Kendinizi ifade etme arzusuyla dolusunuz ve bu enerji çevrenizdekilere de yansıyacak. Sosyal ilişkilerde aktif olmanız, yeni bağlantılar kurmanıza veya mevcut ilişkilerinizi derinleştirmeye olanak tanıyacak. Son zamanlarda üzerinde düşündüğünüz projeler için harekete geçmekta tereddüt etmemelisiniz; cesaretle adım attığınızda başarıyı yakalayacaksınız.Günün ilerleyen saatlerinde, bazı içsel çatışmalarla karşılaşabilirsiniz; bu, kendinizi sorgulamanıza yol açabilir. Duygusal derinlikte yaşadığınız bu anlar, dönüştürücü bir deneyim sunabilir. Kendinize karşı nazik olup, iç sesinizi dinlemek önem taşıyor. Sorgulamalar sonunda daha net bir geleceğe dair hedefler belirleyebilir ve yönünüzü daha sağlam bir temele oturtabilirsiniz.Akşam saatlerinde, samimi bir sohbet hoş sürprizler doğurabilir. Bu anı, sevdiklerinizle paylaşarak güçlendirebilirsiniz. Dışa dönük enerjiniz ve yaratıcılığınız sayesinde, bu dönemi keyifli anılarla süslemeniz mümkün. Unutmayın, bugün kendinize güvenmeniz her şeyin başı!
Bugün, detaylara olan düşkünlüğün ön plana çıkacak. İş yerinde ve özel hayatında, üzerinde çalıştığın projelerde mükemmeliyetçi yaklaşımın, sıkı bir odaklanma ile birleşerek başarılı sonuçlar doğurabilir. Kendini ifade etme biçimin, çevrendekilere ilham verebilir; bu yüzden iletişimde açık ve samimi olmaya özen göstermelisin. Aynı zamanda, sağlığına dikkat etmelisin. Dinlenmeye ve kendine zaman ayırmaya ihtiyaç duyabilirsin. Gün boyunca küçük sürprizler karşına çıkabilir, bunları fırsat olarak değerlendirmek zihnini canlandıracak. Sosyal çevrende bazı düzenlemeler yapma isteğin artabilir. Kendi iç dengeni bulmanın ve başkalarıyla olan ilişkilerini güçlendirmenin tam zamanı. Kendini geliştirme fırsatlarını kaçırmamalısın, yeni bilgiler edinmek ya da bir hobiye yönelmek için uygun bir gün.
Sosyal ortamlarda kendini oldukça keyifli hissettiğin bir gün. Başkalarıyla olan iletişiminde uyum ve dengeler ön planda. Sanatsal yönlerin açığa çıkabilir; bir hobiye yönelmek için harika bir zaman. Etrafındaki insanlarla fikir alışverişi yaparken, ortak paydada buluşma isteği artacak. Bu durum hem ilişkilerini güçlendirecek hem de yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta, başkalarının beklentilerine fazla angaje olmamak. Kendi isteklerini önceliklendirmen, içsel huzurunu artıracak. Günün sonunda belki de kendine ait bir zaman yaratmak, ruhsal dengen için faydalı olabilir. Duygusal konularda karmaşık hissettiğin anlar yaşanabilir; bu bağlamda içsel sesine kulak vermeyi unutma.
Hissiyatlarının yoğunluğu artış gösterebilir. Bugün, derin duygusal bağlantılar kurma arayışında olabilirsin. İlişkilerdeki samimiyet ve güven arayışın, karşındakilerin kalbine ulaşmanı sağlayacak. Eski meselelerin gündeme gelmesi, birçok şeyi netleştirme fırsatı sunabilir. Duygularını ifade etmekte zorlanma, içsel enerjini dışavurmanın önemli olduğu bir zaman dilimindesin. İş çevrende seni baskı altında hissettiren durumlar, cesaretinle üstesinden geleceğin engeller arasında. Kendine güvenerek hareket ettiğin takdirde, zorlu süreçlerin aşılıp olumlu bir döneme geçeceği bir süreçte olacaksın. Sağlığınla ilgili küçük ihmal ve aksaklıklar gündeme gelebilir, dinlenmeyi unutma. İçsel huzuru bulmak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmak faydalı olabilir. Unutma, içindeki güç ve tutku, seni her zaman ileri taşıyacaktır.
Bugün, geniş bir ufuk açan düşüncelere ve deneyimlere kapılma arzusu içindesin. Yeniliklere karşı duyduğun merak seni bilinmeyen yollara sürükleyebilir. Özellikle seyahat etme ya da farklı kültürleri keşfetme isteği ön planda. Başkalarıyla olan iletişiminde içten ve samimi olmaya özen göstermelisin; bu, ilişkilerini derinleştirebilir. Eğlenceli etkinlikler, grup içinde yer almanın heyecanı ile dolu bir gün geçirebilirsin. Ancak, bazen sınırlarını zorlamaman gerektiğini unutmamalısın; bu, dengeni korumana yardımcı olur. Karar alırken, innelleirini dinlemeyi ihmal etme; içsel sesin senin rehberin olabilir. Gelecekle ilgili düşüncelerini paylaşmak için uygun bir zaman gelmiş olabilir; başkalarının fikirlerine de açık olman önemli olacaktır. Duygusal ilişkilerdeki açık iletişim, bağlarınızı güçlendirebilir. Kendine karşı dürüst kalmayı unutma ve maceraya atılmaktan çekinme.
Hırslı ve kararlı adımlar atmak için mükemmel bir gün. Zihnindeki hedeflere ulaşmak için gereken motivasyonu bulacaksın. Çalışkan tavrın sayesinde zorlukların üstesinden gelme yeteneğin artacak. Kendi iç dünyana dönmek için bir an yaratmak, hem zihnini boşaltmana hem de daha net düşünmene yardımcı olacak. İletişimlerde dikkati elden bırakma; bazı önemli mesajları kaçırabilirsin. Aşk yaşamında ise daha derin duygusal paylaşımlar söz konusu olabilir. Güven arayışın, ilişkinde sağlıklı bir denge yaratmanı sağlayabilir. Sağlığına dikkat et, biraz dinlenmeyi ihmal etme. Emin adımlarla ilerlediğin yolda, karamsar düşünceleri geride bırakmayı öğrenmelisin.
Bağımsızlık arayışın ve yenilikçi fikirlerin seni peşinden sürüklüyor. Bugün sosyal etkileşimlerin önem kazanacak; entelektüel tartışmalara girebilir ve ilham verici insanlarla bir araya gelebilirsin. Duygusal derinlikten kaçmak istemen, yüzeysel ilişkilere yönelmene neden olabilir, bu yüzden içsel hislerine dikkat et. Arkadaşlar arasında sana destek olacak birinin varlığı, kendini daha güçlü hissetmeni sağlayacak. Bazı yeni projelere başlamaya cesaret edebilir, yaratıcı yeteneklerini sergileme fırsatı bulabilirsin. Farklılıklara açık olman, hem kişisel hem de sosyal yaşamında zenginleşmene yardımcı olacak. Kendini ifade etme biçimini gözden geçirmelisin; zira özgür ruhun ve fikirlerin, başkalarını etkileme gücüne sahip. Unutma, bazen en sıradan anlar bile yeni bağlantılar kurmanı sağlayabilir.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için mükemmel bir gün. Hayal gücünüz güçlü, sanatsal projelere yönelmek, içsel dünyanızı dışa vurmak için ideal bir zaman. Başkalarıyla olan bağlantılarınızı güçlendirme fırsatları karşınıza çıkabilir. Empati yeteneğinizi ön plana çıkararak, sevdiklerinizle daha samimi ve derin bir iletişim kurabilirsiniz. Aynı zamanda içsel huzurunuzu sağlamak için yalnız kalmak, meditasyon yapmak veya doğada vakit geçirmek, ruhsal sıkıntılarınızdan arınmanıza yardımcı olabilir. Kendinizi ifade etmekte zorlansanız bile, sezgileriniz sizi iyi yönlendirecektir. İçsel sesinize kulak verin, bugün size önemli mesajlar taşıyabilir. Duygularınızın akışına kapılın ve anı yaşamanın tadını çıkarın.
