| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün, enerji dolusunuz ve bu enerji, çevrenizdeki insanlara da yansıyacak. Harekete geçmek için mükemmel bir zaman; hedeflerinize odaklanın ve yola çıkın. İletişim becerileriniz parlayacak ve düşüncelerinizin netliği, başkalarını etkileyip ikna etmenizi kolaylaştıracak. Sosyal ilişkilerde dürüstlüğü ve samimiyeti ön planda tutarak insanlarla daha derin bağlar kurabilirsiniz. Ancak aceleci davranmamaya dikkat edin; özeli bir konu hakkında düşünmeden tepki vermek, sonradan pişmanlık yaratabilir. Güçlü sezgileriniz, karar almakta size yardımcı olacak. İçsel sesinize kulak vermekte fayda var; belirsizliklerden korkmayın, cesur adımlar atın. Bugün, özgüveninizin zirve yaptığı anlar yaşamanız mümkün. Sürpriz bir gelişme bekleyebilirsiniz, bu durum hayatınıza bir renk katacak. Kendinizi ifade etme konusunda özgür hissedecek, yaratıcı projelere yönelmek isteyeceksiniz. Unutmayın, bu enerji sadece bugünü değil, geleceğinizi de şekillendirecek.
Tükenmez bir sabır ve dayanıklılıkla dolmuşken, bugün ilişkilerinde sevdiğin insanla daha derin bir bağ kurma zamanı. Duygusal derinliklere inmekten çekinme. Paylaşımlarını artırmak, gerçek hislerini açığa çıkarmak ilişkini güçlendirebilir. Finansal konularda dikkatli olmalı, harcamalarına özen göstermelisin. İçsel huzurunu bulmak için doğada zaman geçirebilir, basit şeylerin keyfini çıkarabilirsin. Sevgi dolu enerjini çevrendekilere yansıtarak, kalpten bir bağ kurma fırsatı bulabilirsin. Kendine güven ve içe dönme zamanı; öz değerini hatırlamak, ruhsal bir yenilenme getirebilir. Dikkatini içsel dünyana yönlendirerek, değerlerine odaklan. Bugün, hayatının ne yönde ilerlemesi gerektiğini sorgulayarak yeni başlangıçlara adım atma arzusu içinde olabilirsin.
Bugün iletişimin ön planda olduğu bir dönemdesin. Zihinsel enerjin yüksek, düşüncelerini ifade etmek ve yeni fikirler paylaşmak için ideal bir zaman. Sosyal çevrende yapacağın etkileşimler, arkadaşlık ilişkilerini güçlendirebilir. Duygusal derinliğe inme isteği artıyor; bu nedenle, yüzeysel konuşmalardan kaçınmak isteyebilirsin. Merak duygun seni yeni ilgi alanlarına yönlendirecek, belki de yeni dersler veya kurslarla uğraşmak isteyeceksin.Yalnız kalma ihtiyacı hissetsen de çevrendeki insanlarla yapacağın küçük sohbetler bile ruhunu canlandırabilir. Aynı zamanda, geçmişle ilgili düşünceler aklına gelebilir; eski dostluk veya ilişkiler üzerine düşünmek, belki de senin için bir öğrenme fırsatı olacaktır. Yaratıcılığını besleyecek ve ilham alabileceğin bir gün; sanatsal faaliyetlere yönelmek, ruh halini iyileştirebilir. Unutma ki, düşüncelerini açıkça ifade ettiğin sürece, içsel huzuru bulman olası.
Duygusal derinliklerin, içsel huzurun ve aile bağlarının ön planda olduğu bir dönemdesin. Bugün, sevdiklerinle daha kaliteli zaman geçirme arzusu hissedebilirsin. İçinde büyüyen melankoli ve huzursuzluk, geçmişle olan bağlarını sorgulamana neden olabilir. Kendini ifade etme biçimini gözden geçirmek, ilişkilerine yeni bir soluk kazandırabilir. Özellikle yakın çevrendeki insanlarla olan diyaloglarına dikkat et; açık sözlülüğü tercih et. İçsel huzuru bulmak için doğayla zaman geçirmen, ruh haline olumlu bir dokunuş yapabilir. Kendini iyi hissetmek için ufak kaçamaklar yapmayı düşünebilirsin. Bugün, duygusal zekanı kullanarak sorunları daha kolay çözme yeteneğine sahipsin; sezgilerine güven. Başkalarına sunacağın destek, senin için de büyük bir tatmin kaynağı olabilir. Geçmişte yaşadıklarından ders çıkararak geleceğine daha umutla bakabilirsin. Unutma, kendini sevgi dolu bir ortamda bulmak, ruhunun ihtiyaç duyduğu besleyici unsurları sana sunacak.
Bugün enerjinin zirveye ulaşabileceği, kendini en iyi şekilde ifade edebileceğin bir dönemdesin. Yaratıcı projelerine odaklanmak, ilham kaynağı olabileceğin insanlarla bir araya gelmek için harika bir zaman. Cesur ve kararlı adımlar atmak için içsel bir motivasyon hissedebilirsin. İlişkilerde ise duygusal derinlikler keşfedebilirsin; sevgi ve bağlılık hislerinin ön plana çıkması muhtemel.Ayrıca, kendini ifade etmenin yollarını bulacak ve çevrendeki insanlarla iletişiminde daha etkili olacaksın. Bu süreçte sosyal medya ya da topluluk önünde yapacağın paylaşımlar dikkat çekici olabilir. Ancak dikkat etmen gereken konu, aşırı iddialı olmak ve başkalarının duygularını göz ardı etmemek. Eleştiriler karşısında yapıcı bir tutum sergilemek, ilişkilerini güçlendirecek.Bugün, içsel bir özgüven ve kararlılıkla hareket ettiğinde, başarıyı yakalama potansiyelin oldukça yüksek. Kendine olan inancını kaybetmezsen, çevrendekilere ilham verebilir, aynı zamanda kendi yolculuğunda önemli adımlar atabilirsin. Unutma, sahne senin ve bunu en iyi şekilde değerlendirmek için şansını kullanmalısın!
Bugün detaylara odaklanmanın ve düzenin ön planda olmasının getireceği faydalarla karşılaşabilirsin. İş ortamında veya günlük aktivitelerinde, ince detayları gözden kaçırmamak, seni başarıya taşıyacaktır. Ele alış biçimin ve titizliğin sayesinde, etrafındaki insanlarla olan iletişimini güçlendirebilirsin. Özellikle yaratıcı projelerde, planlı ve sistematik bir yaklaşım benimsemek, istediğin sonuçları elde etmene yardımcı olacak. Gün içerisinde karşılaşabileceğin sorunlara çözüm odaklı yaklaşımın, gerilimi azaltacak ve çevrendekiler için de örnek bir tutum sergilemeni sağlayacaktır. Kendi iç huzurunu sağlamak için, kendine zaman ayırmayı ve sevdiğin aktiviteleri yapmak için fırsat yaratmayı unutma. Doğayla iç içe olacağın bir zaman dilimi, zihnini dinlendirebilir. Anlayışını ve empati yeteneğini artırmaya yönelik çabalar, ilişkilerini derinleştirebilir. Gün sonuna yaklaşırken, başarılarının ve ilerlemenin tadını çıkar.
Bugün içsel denge arayışında olacaksın. İlişkiler ve sosyal etkileşimler ön planda; bu da bazı yeni fırsatlar yaratabilir. Başkalarıyla uyum içinde olma arzun, seni daha önceleri üzerinde durmadığın konulara yönlendirebilir. Görüşmeler ve diyaloglar, ortak paydalar bulmanı sağlayacak. Duygusal olarak daha açık olman, derin bağlantılar kurmanı mümkün kılacak. Senden beklenilmese de liderlik vasıflarını sergileme zamanı; bu, çevrendeki kişiler için ilham verici olabilir. Sanatsal yönün sergileneceği bir alan bulabilirsin. Kendi estetik anlayışını ve güzellik algını bu süreçte keşfetmek, keyifli bir deneyim sunacak. Kendine güvenmeyi unutma; zira aldığın riskler, beklenmedik güzelliklere kapı açabilir.
Bugün içsel duyguların ve sezgilerin derinliklerine inme arzusuyla uyanabilirsin. Belirsizlik içindeki konulara kafa yormak, seni daha iyi anlamanı sağlayabilir. Derin düşüncelere dalarak, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini gözden geçirebilir ve bazı durumların gerçek yüzünü anlamaya çalışabilirsin. Duygusal bağların çok güçlü, bu nedenle sevdiklerinle olan iletişiminde açıksözlü olmak önemli. Geçmişte yaşadıkların, bugün kararlarını etkileyebilir; bu yüzden hislerini bir kenara itmemelisin. Ayrıca, kendine alan yaratmak ve ruhsal dinginliğe ulaşmak adına meditasyon ya da doğada yürüyüş gibi aktiviteleri düşünebilirsin. Kendini ifade ederken, içindeki tutkulu enerjiyi doğru yönlendirmek, özellikle iş veya sosyal çevrende uyum sağlayacaktır. Unutma, senin içsel gücünle, her türlü zorluğun üstesinden gelebilirsin.
Bugün özgür ruhun, macera arayışın ve keşfetme isteğin tüm enerjinle parlayacak. Yeni deneyimlere açık olman, seni ilham verici insanlarla bir araya getirebilir. İletişim becerilerin güçlü olduğundan, başkalarıyla olan etkileşimlerin zengin ve anlamlı geçebilir. Sosyal hayatta enerjik ve neşeli bir tutum sergileyerek çevrendekilerin dikkatini çekebilirsin. Yine de, çok fazla dağılma riski var; düşüncelerini odaklamakta zorluk çekebilirsin. İçsel sesine kulak vermen, yapmak istediğin şeylere yönelmeni kolaylaştıracak. Eğitim veya öğrenimle ilgili bir fırsat karşına çıkabilir; bu fırsatı değerlendirmek, ufkunu genişletebilir. Güneşin yükselişiyle birlikte, kendi evreninin merkezine oturduğunu hissedeceksin. İlişkilerinde de açıklık ve dürüstlük ön planda. Hislerini net bir şekilde ifade etmen, yakın çevrendeki insanlarla olan bağlarını güçlendirecektir.
Bugün, kararlılığın ve azmin öne çıkacak. Hedeflerine ulaşmak için geçirdiğin zamanı etkili bir şekilde değerlendirebilir, önüne çıkan engelleri aşma konusundaki yeteneğini sergileyebilirsin. Sosyal çevrende bazı insanlar senin güçlü yönlerinden etkilenebilir, bu da seni daha da teşvik edecek. Ama dikkat et, başkalarının beklentileri üzerine fazla düşünmek seni zorlayabilir. Kendini öncelikli olarak ihmal etme. İş yerinde yaratıcılığın öne çıkacak, yenilikçi fikirlerle ekip arkadaşlarına ilham verebilirsin. Yakın ilişkilerinde ise, derin bağı güçlendirmek için duygularını açıkça ifade etmeye cesaret et. Sevgi dolu anlar ve samimi paylaşımlar seni bekliyor. Unutma, dengeyi sağlamak ve kendi ihtiyaçlarını gözetmek en az başkalarına destek olmak kadar önemli. Bugün, disiplin ve sorumluluk bilinci ile ilerlemek seni başarıya bir adım daha yaklaştıracak.
Bugün, yaratıcı enerjilerin doruk noktasında olacaksın. Kendini ifade etme isteğin artıyor ve bu, bazı sıradışı projelere yönelmeni sağlayabilir. Sosyal ilişkilerinde ise ani ve beklenmedik gelişmeler yaşaman mümkün. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni ilham kaynakları bulmanı sağlayabilir. Duygusal olarak daha bağımsız hissedebilir, ilişkilerinde daha özgün davranmak isteyebilirsin. Ancak, başkalarının fikirlerine de kulak vermek, seni daha uyumlu hale getirebilir. Yeni fikirler veya ilgi alanları üzerinde çalışmak, zihinsel uyanışlar yaşayarak kendini bulmanı sağlayacak. İnovatif düşüncelerin, başkaları üzerinde derin bir etki bırakabilir. Gün genelinde, içsel özgürlüğünü keşfetmek için cesur adımlar atmaya hazır ol. Unutma, kendi yolunu yaratmak için en büyük ilham kaynağı sensin.
Duygusal derinliklerin ve sezgisel kabiliyetlerin ön plana çıkıyor. Bugün, sanatsal ve yaratıcı yönlerini beslemek için harika bir zaman. Hayal gücün ve duygusal zekan sana ilham verecek, içsel dünyanı keşfetmeye yönelik fırsatlar sunulacak. İletişimde empati ve anlayış hakim; bu da başkalarıyla derin bağlar kurmanı kolaylaştıracak. Ancak dikkatli ol, karamsar düşünceler seni esir alabilir. Kendine zaman ayırarak meditasyon veya doğada kısa yürüyüşler yapabilirsin. Sevgi ve destek ihtiyacı içinde olabilirsin, bu da ilişkilerinin daha derin bir seviyeye ulaşmasına yol açabilir. Duygularını ifade etme konusunda cesaret göster, hislerini paylaşmaktan çekinme. Bütün bunların yanında, sezgisel bir içgörüyle hareket edersen, yeni fırsatlar keşfetmen olası. Unutma, içsel gücünle başkalarına ilham olabilirsin.
