| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Enerjin tavan yapmış durumda, bu canlılık gün boyunca sana rehberlik edecek. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman dilindesin; projelerine cesurca el atabilirsin. Sosyal etkileşimler konusunda dikkati üzerine toplayacak bir çekicilik sergiliyorsun. Ayrıca, içsel motivasyonun yüksek olduğu bu dönemde, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığını artırabilirsin. Önceliklerini belirle ve odaklandığın meselelerde kararlı adımlar at. Ancak sabrını kaybetmemeye özen göster; başkalarının fikirlerine de kulak vermek, işbirliklerin için faydalı olacaktır. Ayrıca sağlığına dikkat et; enerjini tazelemek üzere kısa molalar vermek, ruhsal ve bedensel dengen için önemli.
Bugün, içsel huzurun ve istikrar arayışının ön planda. Sabit ve kararlı tavrınla, zorlukların üstesinden gelmek için gereken gücü bulacaksın. Maddi konulardaki güvenliğin, bir parça sarsıldığı hissiyatı yaratabilir; ancak sabırlı ve analitik yaklaşımın sayesinde tüm kaygıları aşma yetisine sahipsin.İlişkilerde de önemli bir dönüm noktası söz konusu olabilir. Sevdiklerinle olan iletişimini gözden geçirmen gereken bir zaman. Duygusal derinliğe inmek, bağı güçlendirecek. Özellikle ilişkinizdeki dengeyi sağlamak için daha fazla çaba gösterirsen, aranızdaki bağın kuvvetlendiğini hissedeceksin.Sanatsal yönlerin bu dönemde de ön plana çıkıyor. Yeni hobiler edinmek, yaratıcılığını açığa çıkarmak için harika bir fırsat. Belki de bir resme, müziğe veya başka bir sanatsal faaliyete yönelmek, ruh halini iyileştirecek.Gün genelinde kendine zaman ayırmayı unutma; doğa yürüyüşleri ya da meditasyon gibi aktiviteler, içsel dinginliğini yeniden kazanmanda faydalı olacaktır. Kararların sağlam ve akılcı olduğunda, hayatta daha fazla sevinç ve tatmin bulacaksın. Unutma ki güçlü duruşun, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştıracak.
Bugün sosyal etkileşimlerin ve iletişimin ön planda olacağı bir gün. Zihnindeki düşünceleri paylaşma isteği, yeni insanlarla tanışma hevesiyle birleşiyor. Duygularını ifade etmekte zorlanmayacak, karşısındakilerin dikkatini toplayabileceksin. Bazen yüzeysel kalan diyaloglar, derin bağlantılar kurmana engel olabilir, bu yüzden anlık durumlardan öteye geçmeyi dene. Kısa seyahatler ve keşifler ruhunu besleyecek. İş veya eğitimle ilgili konularda yeni fırsatlar ile karşılaşabilirsin. Dikkatini toplamakta zorlanabilirsin; bu nedenle planlarını gözden geçirip düzenlemekte fayda var. Esnek olman ve yeniliklere açık kalman, sana iyi hissettirecek. Yaşamın her alanında yaratıcılığını kullanarak, zihin açıcı deneyimler yaşayabilirsin. Kendine güven ve kararlılıkla ilerle; yeni projelere veya planlara başlayabileceğin bir dönemde olacaksın.
Bugün içsel duyguların ön planda olacak. Ailevi ilişkilerin ve ev içindeki huzurun seni derinden etkileme potansiyeli var. Evinin atmosferini güzelleştirmek, seni mutlu edecek küçük değişimler yapma isteği duyabilirsin. Kendini ifade etme konusunda biraz çekingen hissetsen de, duygularını paylaşmak için doğru zaman geldi. Sadece bir dinleyici olmanın ötesine geçip, sevdiğin insanlarla ortak anılar biriktirmeye yönelmelisin. Duygusal derinliklerin, sevdiklerinle olan bağı güçlendirebilir. Aynı zamanda, kendine karşı nazik olmayı unutma; kendi ihtiyacın olan bakım ve sevgiye de zaman ayır. Bugün, sözlerin ve davranışların başkaları üzerinde etki bırakma potansiyeline sahip. Empati ve anlayışla yaklaşmak, karşındakilerin kalplerini kazanmanı sağlayabilir. Unutma, duygusal güvenin ve bağlılıkların seni gerçekten güçlü kılıyor.
Bugün, sahnenin ışıkları üzerinizde parlayacak. İçsel gücünüz ve karizmanızla çevrenizdekileri etkileme şansına sahipsiniz. Kendinize güvenin, yeni fırsatlar kapınızı çalmaya başlayacak. İş veya sosyal hayatınızda liderlik yetenekleriniz ortaya çıkabilir; bu fırsatı iyi değerlendirin. Duygusal ilişkilerinizde biraz daha şeffaflık getirmek, samimi bağlantılar kurmanıza yardımcı olacak. Zaman zaman egonuzu kontrol altında tutmak önem kazanabilir; bu sayede iletişimde daha dengeli olabilirsiniz. Yaratıcılığınızın tavan yaptığı bir döneme girmek üzeresiniz. Sanatsal bir aktivite veya hobi, ruh halinizi yükseltebilir. Kendinizi ifade etmenin yeni yollarını keşfetmek için mükemmel bir zaman. Unutmayın ki, içsel tutkularınızı dışa vurduğunuzda, karşınızdaki kişi veya kişiler üzerinde derin bir etki bırakacaksınız. Sezgilerinize güvenin ve kalbinizin sesini dinleyin.
Detaylı düşünme ve analiz etme yeteneğin bugün seni harika bir noktaya getirebilir. Karşına çıkan karmaşık durumları çözmek için mantıklı ve sistematik yaklaşımın faydalı olacak. İş yerinde ya da sosyal çevrende bazı insanlar tarafından desteklenebilir, projelerin için ne kadar yetkin olduğun bir kez daha vurgulanabilir. Gün içinde karşılaşabileceğin ufak aksilikler, sabrını zorlayabilir; ancak bunlar geçici. Kendi içsel huzurunu korumak için biraz zaman ayırmak, meditasyon ya da doğada yürüyüş yapmak faydalı olabilir. İlişkilerdeyse, eleştirilerin yerine yapıcı bir iletişim tarzı izlemek, anlaşmazlıkların önüne geçmene yardımcı olacaktır. Sağlığa özen göstermeyi unutma; bedenini dinlemek, stresi minimize etme noktasında sana ışık tutacak. Beklenmedik sürprizler kapını çalabilir; hazırlıklı ol!
Denge arayışın, ilişkilerinde ve sosyal çevrende önem kazanıyor. Karşıt fikirlerle daha sık karşılaşabilirsin; bu durum, senin diplomasi yeteneklerini ön plana çıkaracak. Bugün, çevrendeki insanlarla uyum sağlaman gereken anlar söz konusu olabilir. Duygusal açıdan hassas bir dönemdesin, bu yüzden başkalarının duygularını anlamak ve saygı göstermek, senin için büyük bir önem taşıyacak.Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmemeye dikkat et. Yaratıcılığın artarken, bu süreçte yeni projelere girişme isteği duyabilirsin. Ancak, acele etme; detaylara dikkat etmen gereken bir dönemdesin. İçsel huzurunu sağlamaya çalış ve belirsizliklerin getirdiği stresi azaltmak için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapabilirsin. Sosyal etkileşimlerin artarken, yeni tanışmalar ve eski arkadaşlarla bağlantılar kurmak, ruh halini olumlu yönde destekleyecek.
Bugün, içsel duyguların derinlerine inmek isteyebilirsin. Belki de karanlıkta gizli kalmış bazı düşüncelerin ışığa çıkması gerekecek. Bu, duygusal bir dönüşüm sürecinin başlangıcı olabilir. Başkalarıyla olan ilişkilerinde tutkulu ama dikkatli olmalısın; sahiplenici yönlerin ortaya çıkabilir ve bu da çatışmalara yol açabilir. İş veya projeler açısından, kararlılıkla hareket ettiğinde başarı şansı yüksek. Ancak, sezgilerine güvenmeyi unutma, çünkü içsel sesin doğru yönlendirecek. Kendine zaman ayırarak rahatlatıcı etkinliklerde bulunmak, zihnini dinlendirmen için faydalı olacak. Bu süreçte öz bakımına özen göstermeyi ihmal etme; meditasyon veya doğada zaman geçirmek ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. Dikkatini çekebilecek bazı fırsatlar, karşına çıkacak; fırsatları değerlendirmek için cesaretli olmalısın.
Bugün macera arayışın bir hayli belirgin. Yeniliklere açık olmanın getireceği heyecan, içindeki keşif arzusunu alevlendirecek. Sosyal çevrende, ilginç kişilerle tanışma olasılığı yüksek. Bu, hem ruhsal zenginliğini artıracak hem de yeni perspektifler kazanmanı sağlayacak. İş veya eğitimle ilgili konularda beklentilerin yüksek; kararlı adımlar atmak için enerjin yüksek. Ancak, aceleci davranmaktan kaçınmalısın. Zira, tüm olasılıkları göz önünde bulundurmak seni daha sağlıklı kararlar almaya yönlendirecek. Ayrıca, ruhsal ve fiziksel sağlığına özen göstermenin faydası büyük. Bugün, kendine zaman ayırarak içsel huzurunu artırabilirsin. Unutma, hayatın sunduğu fırsatlar çoğu zaman aynı anda karşımıza çıkar, bu nedenle esnek olmalısın. Özgürlüğe olan düşkünlüğünü göz ardı etmeden, ilişkilerini derinleştirmek adına samimi ve içten bir iletişim kurmak da önemli. Yüzeysel değil, kalıcı ve anlamlı bağlar kurma arayışında olmalısın.
Bugün kararlılığın ve disiplinin ön planda olacak. İçsel motivasyonun yükselebilir, hedeflerine odaklanma yeteneğinle dikkat çekebilirsin. Kendini güçlü hissedecek, zorluklara karşı direnç göstereceksin. İş hayatında yeni fırsatlar karşına çıkabilir; bu fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atma vakti. Yakın çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin de güçlenecek, destek arayışında olanlara yardım edebilir, güven ortamı yaratabilirsin. Duygusal olarak kendine dönme ihtiyacı hissedebilirsin; bu, içsel huzurunu bulmanı ve yenilenmeni sağlayacak. Günün sonunda, yaptığın seçimlerin seni tatmin etmesi için kendine karşı nazik olmayı unutma. Kendi ihtiyaçlarını göz ardı etmemelisin.
Bugün özgürlüğüne olan düşkünlüğün daha da belirgin hale gelebilir. İnovatif düşüncelerin ve sıradışı projelerin için çarpıcı fırsatlar doğabilir. Sosyal çevrendeki insanlarla olan iletişiminde olumlu bir atmosfer söz konusu; yeni tanışmalar ve arkadaşlıklar bu dönemde önem kazanabilir. Duygusal ilişkilerde derinleşme arzusu hissedebilirsin; samimiyet paylaşımları, kalbini açmana olanak tanıyacak. Hayal gücüne güven ve ani fikirlere açık ol, çünkü beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir. Kendi iç dünyana yönelmek ve meditasyon gibi ruhsal pratiklerle ilgilenmek, zihninde yeni ufuklar açmana yardımcı olabilir. Akılcı yaklaşımlarını duygusallığınla harmanladığında, zor görünen durumların üstesinden gelmekte başarılı olabilirsin. Kendini ifade etme biçiminde yenilikler aramak için harika bir zaman dilimindesin; yaratıcı yönlerini ön plana çıkar.
Hayal gücün ve sezgilerin bu dönemde olağanüstü bir güç kazanabilir. İçsel dünyanda derin bir keşif yapma isteği duyabilirsin. Sanatsal yeteneklerin ortaya çıkabilir ve duygularını ifade etme arzusu artar. Başkalarına yardımcı olma isteğin güçlü olabilir, bu durumda çevrendeki insanlara destek olmak sana tatmin verebilir. Ayrıca, ilişkilerde daha derin bir bağ kurmak için fırsatlar karşına çıkabilir. Kendine ve sevdiklerine karşı nazik olmayı unutma. Bu dönemde kendini ruhsal olarak yenilemek ve yeniliklere açık olmak sana olumlu dönüşler sağlayabilir. Duygusal derinliklere inmeye cesaret edebilirsen, içsel huzurunu bulman mümkün.
