| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün, enerjini ve kararlılığını ön plana çıkaracak fırsatlarla dolu. Herhangi bir engelle karşılaştığında, cesaretini toplayarak bunları aşma gücüne sahip olacaksın. Sosyal çevrende dikkat çekici bir etki yaratabilir, liderlik vasıflarını sergileyebilirsin. İlişkilerde açık sözlülüğün, bugünkü iletişimine yön verecek. Duygusal derinliğe inmekten çekinme, sevdiklerinle paylaşımlarını artırmak ruhsal olarak seni besleyecek. Ayrıca, yeni bir başlangıç yapmak için uygun bir dönemdesin; özellikle kariyerle ilgili kararlar alabilir, risk almaktan çekinmeyebilirsin. Ancak, tüm bu enerjiyi dikkatli bir şekilde yönlendirmeyi unutma, zira aceleyle alınan kararlar sonradan pişmanlık yaratabilir. Kendine güvenerek adımlarını at ve içsel hislerine kulak ver.
Bugün, sahip olduğun değerler ve güven arayışın ön planda. Maddi konularla ilgili yeni fırsatlar karşına çıkabilir, bunları değerlendirmek için içgüdülerine güvenmelisin. Duygusal olarak ise, sevdiğin insanlarla geçirilecek kaliteli zamanlara ihtiyacın var. İlişkilerde derinleşmek, bağları güçlendirmek için fırsatlar doğabilir. Sabırlı ve kararlı yaklaşımın, zorlukları kolaylıkla aşmanı sağlayacak. Kendi huzurunu sağlamak için biraz kendine zaman ayırmayı unutma; doğanın tadını çıkarmak iyi gelebilir. Bugün başkalarının beklentilerinden uzaklaşarak, kendi ihtiyaçlarına odaklanma fırsatını değerlendirmelisin. Kendini daha güvende hissetmek ve içsel huzuru sağlamak için küçük adımlar atmak yeterli olacaktır. Karşılaştığın engeller seni yıldırmasın; esnek kalmak ve dengeyi bulmak, ilerlemeni sağlayacak. Sadece kendin için değil, sevdiklerin için de fedakarlık etmeye istekli olabilirsin, ancak bunu yaparken kendi sınırlarını da korumayı ihmal etme. Kendine olan inancın ve kararlılığın, bu günün getirdiği zorlukları aşmanda sana yardımcı olacaktır.
Bugün iletişim becerilerin parlayacak, çevrendekilerle daha derin bağlar kurma fırsatın olacak. Yakın arkadaşlarınla veya ailenle yapacağın sohbetler, düşüncelerini paylaşmanı ve birbirinizi anlamanızı sağlayacak. Zihinsel bir aktiviteye yönelmek, yeni fikirler geliştirmek ve bilgi alışverişinde bulunmak için mükemmel bir zaman. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazı tartışmalara girme isteğinin artması. Hızla değişen düşüncelerine kapılma; daha empatik ve anlayışlı bir yaklaşım sergilemen, ilişkilere olumlu bir katkı sunacak. Ayrıca, sanatsal bir faaliyet ya da hobinle ilgilenmek, yaratıcılığını harekete geçirecek. Yeni bir şeyler öğrenmek veya farklı bir alanda kendini geliştirmek için ilham kaynağın seni bulacak. Duygusal olarak, içsel dünyanda bazı sorgulamalar yaşaman olası. Bu, kendinle barışık olmanı sağlayacak bir dönemin kapılarını aralayabilir. Sakin kalmak ve içsel sesini dinlemek, sana yön gösterecek. Bugün, kendine bir iyilik yaparak, rahatlamak ve birkaç an için paylaşımın ötesinde kendine odaklanmak da faydalı olabilir.
Duygusal derinlikler ön planda. Ailevi ilişkilerde sıcak bir atmosfer var; sevdiklerinizle vakit geçirme isteği artıyor. İçsel huzur arayışında, evinizin konforu ve güvenliği öncelik kazanıyor. Duygusal paylaşımlar bu dönemde pozitif etkiler yaratacak. Geçmişle ilgili düşünceler zihninizi meşgul edebilir; eski anılar, yeniden değerlendirme fırsatları sunuyor. Sanatsal ve yaratıcılığa yönelik alanlarda kendinizi ifade etme ihtiyacı hissediyorsunuz; sanatsal projeleriniz için ideal bir zaman. Kendinize dönük bir iç hesaplaşma yaparak, hayatınıza yeni yönler katabilirsiniz. Ruh halinizi dengelemek için doğada vakit geçirmek faydalı olacak. Unutmayın, sezgileriniz bugün oldukça güçlü; önemli kararlar alırken iç sesinizi dinlemekte fayda var.
Bugün kendini oldukça enerjik ve tutkulu hissedeceksin. Yaratıcılığın zirve yapacak; bu da işlerini veya hobilerini geliştirmek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Sosyal ortamlarda dikkat çekici bir varlık sergileyeceksin, bu yüzden çevrenle olan ilişkilerini güçlendirmek için ideal bir zaman. Ancak, egonun nazik bir denge içinde kalmasına özen göstermelisin; zira fazla baskın bir tutum, insanlarla arandaki sıcaklığı zedeleyebilir. Özellikle romantik ilişkilerde duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. Onların karşılığını bulacaksın. Akşam saatlerinde dinlenmek ve kendine zaman ayırmak, zihnini tazelemek açısından faydalı olacak. Fonksiyonel olmanın yanı sıra, sevdiğin şeylere yönelmek ve keyif almak da önemli bir yere sahip. Duygusal derinliklere inebilirsin; düşüncelerini kağıda dökme isteği kabarabilir. İçsel dünyanı keşfetmen için uygun bir zaman.
Detaylara olan düşkünlüğün, bugün seni önemli bir noktaya taşıyabilir. Gün içerisinde karşına çıkacak küçük ama işlevsel bilgiler, projelerini daha verimli hale getirmeni sağlayacak. İş ortamında mesai arkadaşlarınla uyumlu bir iletişim kurabileceğin anlar var. Bir yandan geçtiğimiz dönemlerde yaşadığın belirsizlikleri arkanızda bırakırken, diğer yandan yeni fırsatların kapını çaldığını hissedeceksin. Kendi sağlığına dikkat etmek, alışkanlıklarını gözden geçirmek için doğru bir zaman. Kendine ayırdığın zaman, zihinsel ve fiziksel olarak yenilenmeni sağlayacak. Ayrıca, sevdiğin insanlarla olan ilişkilerini güçlendirmek için samimi ve içten bir iletişim kurabileceğin bir gün. Kalbin açık olsun; destek arayışları, seni bekleyen güzellikleri ortaya çıkarabilir.
Dengede kalma arzusu, içsel huzurunu bulmada önemli bir rol oynuyor. İlişkilerde karşılıklı anlayış ve empati ön planda. Sosyal ortamlarda parlamak ve insanların dikkatini çekmek için güzel bir fırsat var. Ancak, kararlar alırken başkalarının görüşlerine fazla kaptırmamaya dikkat etmelisin. Kendine güven, karşına çıkacak olan yeni işbirlikleri ve ortaklıklar için uygun bir zaman. Sanatsal yönlerini keşfetmek için harika bir dönemdesin; belki yeni bir hobi edinmek isteyebilirsin. İçsel dengeyi sağlamak için zaman ayırdığında, bu süreçte kendini refreshed hissedeceksin. Boş zamanlarını değerlendirirken keyif aldığın şeylerle meşgul olmak, günün enerji seviyeni artıracak. Kendi ihtiyaçlarına öncelik vermeyi unutma, bu dengeyi sağlamak sana uzun vadede fayda sağlayacak.
Derin sezgiler ve güçlü hisler bugün sizi sarabilir. İçsel dünyanıza dalmak, gizli kalmış duygularınızı ortaya çıkarmanıza yardımcı olabilir. Bir olay veya kişi sizi düşündürebilir, belki de geçmişle yüzleşmek için zaman ayırmalısınız. İlişkilerde samimiyet arayışınız, bazı gerilimlerin üstesinden gelmenize destek verebilir. Duygusal bağlarınızı güçlendirmek için açık iletişim kurmak önemli. Kendinizi açma cesareti göstermek, başkalarıyla olan bağlarınızı derinleştirebilir.Mali konularda dikkatinizi dağıtan unsurlardan kaçınmalısınız. Rasyonel düşünmek ve plan yapmak, gereksiz harcamalardan kaçınmanıza yardımcı olabilir. Kendi gücünüzü hissedeceğiniz, karamsar düşüncelerden uzak durup, olumlu bir perspektife yöneleceğiniz bir gün. Kendi sınırlarınızı belirlemek, sağlıklı ilişkilerin temelini oluşturacak. Cazibeniz arttığı için sosyal ortamlarda öne çıkmanız an meselesi. Ancak dikkat, kıskançlıklar gündeme gelebilir; bu durumları yönetmek elinizde. Unutmayın, içsel denge her şeyden önemli.
Keşif arayışın içindesin; ruhun özgürlük peşinde koşuyor ve sınırları zorlamak istiyor. Seyahat planları, yeni insanlarla tanışmak ve farklı kültürler deneyimlemek için harika bir zaman. Maceracı ruhun, seni heyecan verici fırsatlarla buluşturabilir; içindeki cesaretle risk almaya hazır ol. Gün boyu karşına çıkacak enteresan durumlar, yeni bakış açıları kazandıracak ve merakını uyandıracak. İletişimde samimi ve açık olmalısın, zira başkalarıyla kuracağın bağlantılar, beklentilerinin ötesine geçebilir. Şu anki hislerin, geçmiş deneyimlerle harmanlanarak seni güçlü bir içsel dönüşüm sürecine yönlendirecek. Kalbini dinlemeyi ve yaşamının akışına güvenmeyi unutma; bu, üzerindeki yüklerden kurtulmanı sağlayacak. Hayatındaki belirsizlikler, yeni olanaklara kapı aralayabilir; buna odaklanıp, özgürlüğün tadını çıkar.
Hızla değişen koşullar ve belirsizlikler karşısında sağlam duruşunla dikkat çekiyorsun. Bugün, yaptıklarınla ilgili yeni fırsatlar ortaya çıkabilir. Dikkatini dağınık tutmaktan kaçınmalı ve hedeflerine odaklanmalısın. Maddi konularla ilgili bir mesele gündeme gelebilir; bu durumu fırsata çevirme yeteneğinle, kazanç sağlaman mümkün. Günün ilerleyen saatlerinde sevdiklerinle yapacağın derin sohbetler, ilişkilerini güçlendirebilir. Kendini rahat hissettiğin bir alan seçerek, içsel huzurun için küçük bir zaman dilimi ayırmayı unutma. Girişimci ruhunu kullanarak yeni projelere adım atabilirsin, bu süreçte kararlılığın her zamankinden daha fazla ön plana çıkacak.
Günlük yaşamında yeniliklere ve değişimlere yönelik güçlü bir çekim hissedebilirsin. Kendini sıradanlıktan uzaklaşırken bulabilir, ilham verici fikirlerin peşinden koşabilirsin. Özgürlük arayışın, kişisel projelerine ivme kazandıracak. İlişkilerde ise, doğuştan sahip olduğun empati ve anlayış yeteneği, dostluklarını güçlendirecek. Sosyal çevrende yapıcı bir rol üstlenmek isteyebilir, başkalarına ilham vermek için elinden geleni yapabilirsin. Duygusal açıdan, bazen hayal kırıklıkları yaşasan da, bunlar seni daha da güçlü kılacak. İçsel huzurunu korumak için, zihnini derin düşüncelere yönlendirecek aktivitelere yönelmek iyi bir fikir olabilir. Kendini ifade etme biçimin, başkaları tarafından daha çok takdir edilecek. Aniden gelişen fırsatları değerlendirmek için esnek olmalısın; bazı kapılar aniden aralanabilir. Bugün, özgünlüğünü ve yaratıcılığını sergileyerek, hayatını renklendirirken, kendi iç sesine kulak vermen önem taşıyor. Kendine güvenmeyi unutma, zira potansiyelin çok büyük.
Duygusal derinlikler içinde yüzdüğün, içsel dünyana bir yolculuk yapma arzusunun güçlendiği bir dönemdesin. Yaratıcılığının sınırlarını zorlaman gereken bir zaman dilimi. Sanatsal ilhamın artabilir, bu da seni yoğun bir şekilde ifade etme isteğiyle doldurabilir. Başkalarının hislerini anlama yeteneğin oldukça kuvvetli, bu da sosyal ilişkilerinde hassas bir denge kurmanı sağlayabilir. Kendine dönerek, içsel huzurunu bulmak için sakinliğe ihtiyacın var. Ancak daldığın düşüncelerden sıyrılmak zor olabilir, dikkatli ol. Kalbindeki sezgi gücü bu dönemde seni yönlendirecek, bu yüzden hislerine güvenmeyi unutma. Sevdiklerinle olan iletişiminde empatiye açık olman, çatışmaların önüne geçecek. Bazen yalnız kalmaya ihtiyacın olabilir; bu, yeniden doğuşun için gerekli bir temizlik. Unutma, kendini ifade etme biçimlerin kariyerin üzerinde de etkili olabilir, bu fırsatları iyi değerlendir.
