| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel motivasyonun seni yeni başlangıçlar yapmaya teşvik ediyor. Fiziksel aktivitelerde bulunmak, doğa yürüyüşleri yapmak veya sporla ilgilenmek ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Sosyal ilişkilerin hareketleniyor; dostlarınla keyifli paylaşımlar yaşayabilir, yeni insanlarla tanışabilirsin. İş yaşamında ise cesur adımlar atmak için uygun bir zaman dilimesindesin. Fikirlerini ifade etmekten çekinme, bu sayede grup dinamiklerine olumlu katkı sağlayabilirsin. Duygusal anlamda ise içsel huzuru bulmak için kendine zaman ayırmalısın. Kendini yenilemek ve içsel dengeyi sağlamak adına meditasyon veya yoga gibi aktivitelerle ruh halini güçlendirebilirsin. Bir müzik veya sanat etkinliğine katılmak da keyifli anlar yaşamanı sağlayabilir. Bugün, kendi isteklerine odaklanarak ilerle; içindeki cesur savaşçıyı dinle.
Gününüz, maddi konularda daha fazla dikkat ve özen göstermeniz gerektiğini işaret ediyor. Duygusal olarak kendinizi güvende hissetme isteğiniz artabilir ve bu, alışveriş ya da yatırım yapma arzusunu tetikleyebilir. Ancak, aceleci davranmamalı ve harcama yapmadan önce durup düşünmelisiniz. İlişkilerde ise sıcak ve anlayışlı bir tutum benimsemek, sevdiklerinizle aranızdaki bağı güçlendirecek. Yaratıcılığınızı kullanma fırsatları karşınıza çıkabilir, bu nedenle sanatsal uğraşlara yönelmek sizi tatmin edecek. Kendinize ve çevrenize karşı daha duyarlı olmak, içsel huzur bulmanıza yardımcı olabilir. Kendinize vakit ayırmayı unutmayın, doğayla iç içe yaşamak, ruhsal dengenizi korumanıza katkıda bulunacak.
Bugün iletişim becerilerin ön planda. Düşüncelerini paylaşmak, yeni bağlantılar kurmak ve sosyal ortamlarda yer almak için ideal bir zaman. Zihinsel enerjin yüksek, bu da yaratıcı projeler üzerinde çalışmak için mükemmel bir fırsat sunuyor. Kendini ifade etme konusunda özgüvenin artarken, başkalarının fikirlerini dinlemek de seni zenginleştirecek. Duygusal bağlantılar yoğunlaşabilir; samimi sohbetler, derin anlayışlar ve yeni dostluklar geliştirebilirsin. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta var, bazen fazla konuşmak veya detaylara boğulmak, asıl mesajını kaybetmene neden olabilir. Dengede kalmaya çabala. Sevgi ve arkadaşlık ilişkilerinde dürüstlük önem kazanıyor, hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Bugün, aklındaki tüm olasılıkları değerlendirebilir, yeni yönler keşfedebilirsin.
Duygusal dalgalanmalar içinde kendini bulmak, içsel ihtiyaçlarını anlamak ve sevdiklerinle derin bağlar kurmak için harika bir zaman. Kalbinin sesine kulak vermeli, sezgilerine güvenmelisin. Aile içindeki diyaloglar önem kazanacak; samimi paylaşımlar sana huzur getirecek. Dış dünyaya karşı duyarlılığın artarken, kendini daha savunmasız hissedebilirsin. Kendine karşı nazik ol, geçmişin yüklerinden arınarak ilerle. Yaratıcılığını ifade etmenin yollarını bulmak, yaşamına anlam katacak. İlişkilerde denge arayışında olman, karşındaki insanlarla daha derin bir anlayış geliştirmene yardımcı olacak. Unutma, her şey geçici; bu dönem, ruhsal derinliğini keşfetmek için bir fırsat sunuyor.
Bugün içsel gücünü ve özgüvenini bu denli yüksek hissettiğin bir gün. Hayallerini gerçekleştirmek için kolları sıvama zamanı geldi. Eldeki fırsatları değerlendirmek için cesaretini ortaya koymalısın. Sosyal çevren ve arkadaşlarınla olan etkileşimlerin, seni daha da ileri taşıyacak. Duygusal anlamda ise, sevdiğin insanla derin bir bağlantı kuracak şekilde hislerini açmaktan çekinme. İş veya projelerle ilgili yenilikçi fikirler bulabilirsin; bu, liderlik vasıflarını ön plana çıkaracak. Günün sonunda, yapmak istediklerini hayata geçirmek için daha net bir yol haritası belirle. Kendine güven ve kararlılıkla ilerle; bu, seni başarıya götürecek.
Bugün, detaylara olan hassasiyetin daha da belirginleşecek. Farklı bir bakış açısıyla olaylara yaklaşmak, seni beklenmedik çözümler bulmaya teşvik edebilir. Özellikle iş hayatında yapıcı eleştiriler alabilir, bazı projeler üzerinde derinlemesine düşünmelisin.İlişkilerde, iletişimlerinde dikkatli olman gerekiyor. Küçük bir yanlış anlamanın büyük bir tartışmaya yol açmaması için, düşüncelerini açık bir dille ifade etmelisin. Sevdiğin kişilerle olan diyaloglarına duyarlılık katman, aranızdaki bağı güçlendirecek.Kendine olan güvenin arttıkça, potansiyelini daha iyi değerlendirme fırsatları bulabilirsin. Yenilikçi düşünceler geliştirmek için harika bir zaman dilimindesin. Sağlığınla ilgili ufak aksaklıklar gözlemlenebilir, bedenine gereken özeni göster.Sadece kendi hedeflerine odaklanmakla kalma, başkalarına da destek olma niyetinde ol. Bu, hem ruhsal olarak seni yükseltecek hem de çevrendeki insanlarla bağlarını kuvvetlendirecek. Bugün, göz önünde olacağın durumlar, alışılmadık fırsatlar yaratabilir; bunları değerlendirmek için açık fikirli ol.
Bugün, çevrendeki insanlar ve ilişkilerin ön planda olabilir. Sosyal ortamlarda yer almanın, sana yenilikler ve ilham getireceği bir dönemdesin. Dikkatini dağıtan düşüncelerden uzaklaşarak, sevdiğin insanlarla vakit geçirmeye özen gösterebilirsin. Empati yeteneğin artarken, başkalarının hislerine daha duyarlı olacaksın. Bu durum, arkadaşlık ilişkilerini güçlendirebilir. Dengeleri sağlamak için içsel huzurunu korumaya çalış. Karşılaştığın zorluklar, daha derin bir anlayış ve öz disiplinle aşılarak seni olgunlaştıracak. Eğer bir karar vermen gereken bir durum varsa, önce kalbine danışmakta fayda var. Güzel bir gün geçirmen için, doğanın tadını çıkarmak üzere dışarıda vakit ayırmak da iyi bir seçenek olabilir. Renkli düşünceler, yaratıcılığını besleyecek ve kişisel projelerine hayat katacak. Unutma, senin içindeki denge ve estetik anlayışı, çevrenle olan etkileşiminde belirleyici olacak.
Duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerin bugün belirginleşiyor. İçsel dünyanda bir keşif yapma arayışında olabilirsin. Yakın ilişkilerinle ilgili sorunları aşmak için cesur adımlar atma cesaretini bulabilirsin. İletişimin açık ve samimi olduğu bu dönem, karşındaki insanlarla daha derin bağlar kurmanı sağlayacak.Özellikle hissettiğin yoğun duyguları ifade etmekten çekinme; bu, belirsizlikleri ortadan kaldırmana yardımcı olabilir. Geçmişten gelen yükler hala zihninde dolaşırken, onları serbest bırakmanın vakti geldi. Sürükleyici bir güçle içsel dönüşüm yapma isteği ve motivasyonu hissedebilirsin.Maddi konularda dikkatli olman, gereksiz harcamalardan kaçınmanı sağlayacak. Bugün, dikkatini artırarak önemli kararlar alabilirsin. Sezgilerin, doğru bir yolu şekillendirmek için rehberlik edecek. Unutma, kararlılığın ve tutkun, hayatta seni ileri taşımak için en büyük araçların.
Yeni deneyimlere olan tutkunuz bugün sizi farklı yönlere yönlendirebilir. Yüksek enerji seviyeniz, sosyal ortamlarda parlamanızı sağlayacak ve etrafınızdaki insanlarla güçlü etkileşimler kurmanıza yardımcı olacak. İlginç sohbetler ve keyifli arkadaşlıklar fırsatları kapınızı çalabilir. Aynı zamanda, düşünsel olarak keşif yapma isteği içinde olacağınız bir dönemdesiniz. Farklı kültürleri öğrenmeye, yeni felsefi bakış açıları edinmeye yönelik bir arayış içinde olacaksınız. Ancak bu süreçte dikkatli olun; başkalarının görüşlerine aşırı kapılmak yerine, içsel sesinize güvenmeniz en iyi yol olacaktır. Abartıdan kaçınmalısınız; durumları gerçekçi bir şekilde değerlendirerek daha sağlam adımlar atabilirsiniz. Aşk hayatınızda ise özgürlüğe olan özlem ön plana çıkıyor. Bağlantılarınızı derinleştirmek için samimi bir iletişim kurmaya özen gösterin. Kalbinizin sesini dinlemek ve anın tadını çıkarmak sizlere mutluluk getirecektir.
Bugün, sorumluluk ve disiplin duygusunda artış hissedebilirsin. Planlarının daha görünür hale geldiği bir dönemdesin. İş hayatında karşılaşacağın mogul ya da otorite figürleri, sana ilham verebilir. Kendini ilerlemek için motive bulabilirsin. Ancak, içsel kaygılarınla yüzleşmek ve bunları çözmek adına bir adım atman da önem taşıyor. Ailevi ve duygusal bağlarının güçlendiği bir evrede olduğun için, sevdiklerine zaman ayırmayı unutma. Kendine güvenin artıyor, bu da harekete geçmene yardımcı olacak. Hayatındaki değişiklikler, daha uzun vadeli hedeflerine ulaşma arzusuyla birleşiyor. İlerlemek için sağlam adımlar atabilirsin, ancak sabırlı olmalısın. Duygusal derinliklerde kaybolmamaya dikkat et; hislerinle yüzleşmek, seni daha güçlü kılabilir. Anı yaşamak ve anlık zevklere odaklanmak da önem kazanıyor.
Sürprizlerle dolu bir gün seni bekliyor. Yenilik arayışın artacak ve alışık olduğun rutinlerden sıyrılmak için ilham bulacaksın. Sosyal ilişkilerin ön planda, arkadaşlarınla olan bağlarını güçlendirmek için harika fırsatlar karşına çıkacak. Ekibinle birlikte yaratıcı projelerde yer alma isteği artabilir; bu, düşüncelerini özgürce ifade etme fırsatı sunacak. Duygusal açıdan, kendi içsel dünyana derinlemesine dalmak isteyebilirsin. Bu, senin için yeni bir farkındalık ve özgüven kaynağı olabilir. Anlık hislere dikkat etmeni ve iç sesine kulak vermeni öneririm. İş yerinde veya bulunduğun sosyal ortamda, orijinal fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Ancak, başkalarının fikirlerine de saygı göstererek uyum sağlamalısın. İnsanları etkileyen ve ilham veren bir etki yaratma gücün var; bunu en iyi şekilde kullanabilirsin. Bugün karşına çıkacak fırsatlar, hayal gücünü ve sezgini test edecek. Yeni insanlarla tanışma ihtimalin yükseliyor; ilham dolu sohbetlerle zenginleşeceksin. Kendini ifade etmekten çekinme, bu deneyimler sana önemli kapılar açabilir. Gelecek hakkında hissettiğin belirsizlikleri bir kenara bırak ve bugün kendine güvenle ilerle.
Duygusal derinlik ve sezgisel güçler ön planda. Gün boyunca içsel dünyana yolculuk yapma isteği duyabilir, sanat veya yaratıcılıkla ilgili projelere yönelmek isteyebilirsin. Başkalarının duygularını anlama yeteneğin oldukça güçlü; empati kurmak, ilişkilerini güçlendirecek. İçinde bulunduğun durumlardan kaçış arayışında olabilirsin, ancak gerçeklerle yüzleşmek, sana daha iyi bir perspektif kazandıracak. Hayal gücün, sana yeni fikirler ve ilhamlar sunacak. Ancak karamsar düşüncelerle mücadele etmek zorunda kalabilirsin; bu durumda, meditasyon veya doğada vakit geçirme gibi yöntemler, zihin dengenin sağlanmasına yardımcı olabilir. Sevgi dolu ve destekleyici bir atmosferde kalmak, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Beş duyunu aç ve kendine ilham verecek anları yakala. Unutma, bugün duygusal bağların güçlenmesine olanak tanıyan fırsatlar da mevcut.
