| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjin yüksek ve motivasyonun dorukta! Yeniliklere açık olmanın getirdiği cesaretle, kalabalık ortamlarda parlayabilirsin. Sosyal etkileşimlerin sana yeni fırsatlar sunabilir. Özgüvenin sayesinde, hedeflerine ulaşmak için gereken kararlılığı sergileyebilirsin. Ancak aceleci davranma, başkalarının görüşlerine de kulak vermek sana fayda sağlayabilir. İş veya özel hayatındaki ufak detaylara dikkat etmek, gözüne çarpan sorunların çözümünde büyük rol oynayacak. Sevdiğine karşı duyacağın tutkulu hisler, ilişkinizi derinleştirmenize yardımcı olabilir. Günün ortasında içsel huzurunu bulmak için kısa bir mola vermeyi unutma, bu sana ferahlık katabilir.
Bugün, güven arayışın ve istikrar isteğin ön planda olacak. Maddi konulara daha fazla odaklanabilir, yatırımlarını gözden geçirebilirsin. Etrafındaki insanların görüşleri seni etkileyebilir; bu yüzden iç sesine kulak vermek önemli. İlişkilerde ise sadakat ve bağlılık arayışın gözlemlenecek. Sevdiklerinle daha fazla vakit geçirmek, güven hissini artıracak. Sağlığın konusunda ise önceden planlanmamış küçük değişiklikler, kendini daha iyi hissetmeni sağlayabilir. Sakin ve kararlı yaklaşımın sayesinde zorlukların üstesinden gelmek için gereken gücü bulacaksın. Yaratıcılığın artarken, sanatsal faaliyetlere yönelmekta fayda var. Unutma, istikrar her zaman seni besleyecek bir temel sağlar.
Bugün sosyal etkileşimlerin ön planda olduğu bir gün. Meraklı ve konuşkan yapın, başkalarıyla kurduğun iletişimde size yeni kapılar açabilir. Zihinsel olarak aktif olmak, fikirlerinizi paylaşmanız için harika bir fırsat sunuyor. Bazı eski dostlarınızı anımsamanız veya onlarla bir araya gelmeniz muhtemel. Sorunları doğal bir şekilde ele alırken esnek ve anlayışlı olmalısınız; deneyimlerden elde edilen dersler, gelecekteki bağlantılarınızı güçlendirecek. Kendinizi ifade etme biçiminiz güçlü bir şekilde dikkat çekecek, yaratıcılığınızı serbest bırakın. Anlık kararlar verebileceğiniz durumlar karşısında dikkatli olun, aceleci davranmak, sonradan pişmanlık yaşamanıza neden olabilir. Duygusal konularda derinleşmek yerine yüzeysel kalmayı tercih ederseniz, ruh haliniz gün içinde dalgalanabilir. Aynı zamanda bilgiye aç bir gün içindesiniz; yeni bilgiler edinmek, öğrenmek ve kendinizi geliştirmek için harika fırsatlar doğabilir. Özgürlüğü ve bağımsızlığı ön planda tutarak, ilişkilerde dengeyi sağlamaya özen gösterin.
Duygusal derinlikler içinde kaybolmuş hissedebilirsin. Kalbinin sesine kulak vermek, seni içsel huzura götürecek. Ailevi ilişkiler gündemin merkezine oturacak; sevgi dolu anlar paylaşmak, bağları güçlendirecek. Çevrendeki insanların ihtiyaçlarına duyduğun duyarlılık, seni güçlü bir destekleyici yapıyor. Ancak kendi sınırlarını korumayı unutmamalısın; aşırı fedakarlık, yıpratıcı olabilir. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme, ruhsal dengeyi sağlamak için yalnız kalmak önemli. Arkadaşlık ilişkilerinde de içten bir paylaşım, sürpriz gelişmelere yol açabilir. Sezgilerin güçlendikçe, kararlarını daha sağlam temellere dayandırabileceksin. Akşam saatlerinde romantik bir atmosfer seni bekliyor. İçindeki şefkat ve sevgi, etrafındakilere ulaşacak.
Bugün, içsel gücünü ve karizmanı sergilemek için mükemmel bir zaman. Cesaretinle çevrendekilere ilham veriyorsun. Sosyal ortamlar seni kuvvetlendirirken, ilişkilerin dikkat çekici bir şekilde derinleşebilir. Kendini daha görünür hissedecek, yaratıcı projelerde parlayacaksın. Bunun yanında, biraz kendine dönmek ve içsel dengeni sağlamak da önemli. Duygusal olarak güçlü adımlar atamana, bazı sınırlarını belirlemen gerektiğini hatırlatıyor. Güneş’in enerjisiyle beslenip, kalabalıklarda kendini ifade ederken, sakinleşmeyi de ihmal etme. Empati kurmak ve başkalarına destek olmak, seni daha da parlatacak. Kendi ihtiyaçlarına dikkat etmeyi unutma, bu denge seni destekleyecek.
Bugün, yaşamın detaylarına olan ilginiz artıyor. Sevdiklerinizle iletişim kurarken daha dikkatli ve nezaket dolu bir yaklaşım sergilemek, ilişkilerinizi güçlendirebilir. İş hayatında gereksiz detaylara takılmak yerine ana hedeflerinizi netleştirerek ilerlemek, başarıyı daha da pekiştirebilir. Duygusal olarak, kendinizle barışık olmanız önem taşıyor; içsel huzurunuzu sağlamak için meditasyon gibi ruhsal pratiklere yönelmek size iyi gelebilir. Sağlık konusunda da vücudunuza kulak vermeli, dengeli beslenmeye ve hareket etmeye özen göstermelisiniz. Bugünün getirebileceği sürprizlere hazırlıklı olun; olumlu gelişmeler kapınızı çalabilir.
Harmoni ve denge arayışın, içinde bulunduğun durumları aydınlatacak. Sosyal ilişkilerinde kendini daha fazla ifade etme ihtiyacı hissediyor olabilirsin. Karşılaştığın insanların düşünceleri, seni düşündürmeyi ve farklı perspektifler kazandırmayı amaçlayacak. Bugün, özsaygını artıracak ve başkalarının fikirlerine daha açık olmanı sağlayacak fırsatlar karşına çıkabilir.Finansal konularda dikkatli olman gerekecek. Harcama alışkanlıklarını sorgulamak, gelecekte daha sağlam bir temele sahip olmanı sağlayabilir. Gerekirse yardım alarak, düşüncelerini daha iyi organize etme şansı bulacaksın. Aşk hayatında, duygusal paylaşımlara girebilir, partnerinle arandaki bağı güçlendirecek anlar yaşanabilir. Empati kurmak, sorunları çözmende önemli rol oynayacak. İçsel huzurun için biraz yalnız kalmayı ve düşünmeyi ihmal etme; güneşin sıcaklığı altında, ruhunu besleyecek yeni şeyler keşfedebilirsin. Başarabileceğin sınırları zorla.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme fırsatın var. Bugün içsel dünyanda bir uyanış hissedebilirsin; kapalı kalan duygularını açığa çıkarmak, seni özgürleştirecek. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerine dair farkındalığını artırmak için uygun bir zaman. Güvendiğin bir kişiyle kalpten bir konuşma yapabilirsin; bu muhabbet, sana yeni bir perspektif kazandırabilir. İçgüdülerine güvenmekte serbestsin, sezgilerin doğru yönlendiriyor. Kendini ifade etmek için sanatsal bir yönelime de girebilirsin ya da var olan bir projenin üzerine daha fazla yoğunlaşmak isteyebilirsin. Bu süreçte meditasyon veya doğa yürüyüşleri arayışında olman zihinsel sağlığını da destekleyecek. Transformasyon sürecindesin ve bu dönüşüm, geleceğin için güçlü bir temel oluşturacak.
Bugün, macera arayışın seni yeni fırsatlarla karşılaştırabilir. Sosyal çevrenle olan ilişkilerini güçlendirebilir, yeni bağlantılar kurabilirsin. Öğrenmeye açık olmanın getirdiği esneklik, beklenmedik durumlarla başa çıkmana yardımcı olacak. Zihnindeki projelere odaklanmak, ilham dolu düşüncelerin şekillenmesine zemin hazırlayabilir. İçsel huzurunu bulmak adına kendi iç yolculuğuna daha fazla zaman ayırmak faydalı olabilir. Bu dönemde, vizyonunu genişletmek için seyahat planları gündeme gelebilir. Yüreğini dinlemeye, içgüdülerinle hareket etmeye özen göster. Özgürlüğün önemli olduğu bu süreçte bağımsız düşüncenin getirdiği yenilikler, yaşamında keyif verici değişimlere yol açabilir. Kısacası, bugünün keşif dolu bir gün olma potansiyeline sahip.
Bugün sorumluluk ve disiplin temaları ön planda. Hayatınızdaki hedefler ve amaçlar hakkında derin düşüncelere dalabilirsiniz. Gelecek için plan yapma isteği içindesiniz, adımlarınızı sağlam temellere oturtmak öncelikli hedefiniz. Duygusal olarak kendinizi biraz yalnız hissedebilirsiniz; bu durum sosyal ilişkilerinize yansıyabilir. Belki de sıradanlıktan kaçmak ve yenilik arayışında olmak ihtiyacı duyuyorsunuz. Ancak dikkatli olmalısınız; acele hareket etmek, mevcut durumunuzu sorgulamanıza neden olabilir. Yakın çevrenizden destek almanız, kararsızlıklarınızı gidermenize yardımcı olabilir. Kendinize karşı nazik olun; ihtiyaç duyduğunuzda dinlenmekten çekinmeyin. Verimlilik konusunda kendinizi baskı altında hissedebilirsiniz, ancak unutmayın ki kalabalık bir yolculuk bile tek bir adımla başlar. Hayallerinizi somutlaştırmak için bugünün sunduğu fırsatları iyi değerlendirin.
Sıradışı düşünceler ve yenilik arayışları ön planda. Bugün, alışılmadık çözüm yolları bulma konusunda ilham alabilirsin. Sosyal çevrende yapıcı tartışmalara katılmak, fikirlerini özgürce ifade etmek için harika bir zaman. Gözlem gücün yüksek, bu yüzden insan ilişkilerindeki küçük detayları yakalayarak güçlü bağlantılar kurabilirsin. Duygusal ve zihinsel özgürlüğüne odaklanmak, içsel huzurunu artıracak. Kalabalıklar içinde kendini yalnız hissedebilirsin; bu hisle yüzleşmek, seni daha da güçlendirecek. Hayata dair yenilikler denemekten çekinme; bu, sana yeni fırsatlar getirebilir. Unutma, özgünlüğün en büyük gücün. Kendine güven ve cesaretle yeni adımlar at!
Duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanı. İçsel dünyanı daha iyi anlaman için bir süre yalnız kalmayı tercih edebilirsin. Hayal gücün bugün seni yaratıcı projelere yönlendirebilir. Sanatla ilgilenmek, ruh halini pozitif yönde etkileyecektir. Ayrıca, sezgilerin oldukça güçlü ve doğru yönlendirmeler yapıyor. Zihnindeki karmaşayı bir kenara bırakarak, duygusal açıdan denge bulman gerektiğini hissedebilirsin. Ayrıca, etrafındaki insanlarla olan ilişkilerini gözden geçirmek için ideal bir dönemdesin; samimiyet arayışın gündemde. Kendine karşı nazik olmayı unutma, ruhsal beslenmeye ihtiyaç duyuyorsun. Yıldızların, kalbinin derinliklerine inmeni ve gerçek hislerini keşfetmeni destekliyor.
