| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Enerjinin zirveye çıkacağı bir gün. Hırslı ve kararlı yaklaşımın, seni hedeflerine daha da yaklaştıracak. Çevrendeki insanlarla olan iletişiminle ilgi çekerek, fikirlerini rahatlıkla ifade edebileceksin. İçsel bir motivasyon hissedeceksin; bu, yeni projelere ve girişimlere adım atman için harika bir fırsat sunuyor. Kendine olan güvenin artarken, risk almaktan çekinmeyeceksin. Ancak, karşıt görüşlere açık olma fırsatını değerlendirmek, düşüncelerini zenginleştirebilir. Duygusal ilişkilerde ise bazı derin konuşmalar gündeme gelebilir, bu önemli bağları güçlendirmek için iyi bir zaman. Kendine dikkat et ve enerjini olumlu yönlere yönlendir. Özgürlüğüne düşkünlüğün bugün daha da belirginleşecek, bu nedenle kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün, sahip olduğun stabilite duygusu seni güven içinde hissettirecek. Finansal konular, uzun vadeli yatırım planları veya harcama alışkanlıkların üzerinde olumlu bir şekilde düşünmek için uygun bir zaman. Cesaretle harekete geçebilir, yeni fırsatlara kapı aralayabilirsin. İlişkilerinde, güven arayışın artarken kendini ifade etme biçiminde de sıradan olandan sıyrılmayı isteyebilirsin. Sosyal etkileşimler artış gösterecek; bu, yeni arkadaşlıklar ya da tanıştığın insanlarla derin muhabbetler kurmak için harika bir fırsat. Ayrıca, doğayla iç içe olmak, seni ruhsal olarak yenileyecek ve huzur bulmanı sağlayacaktır. İçsel dünyanda dengeyi kurarak, günlük kaosun içinde dinginlik arayışında olacağın bir gün. Şartları değerlendirmekteki becerinle, anı yaşama isteği arasında bir denge kurmayı başarabilirsin.
Bugün zihin açıcı sohbetler ve yeni bilgiler için harika bir zemin var. Sosyal çevrendeki insanlarla derinleşen diyaloglar, sezgilerini güçlendirecek. Yaratıcılığını besleyen ilham verici fikirler gündeme gelebilir. Keşfetmeye açık ol, özellikle de yeni görüşler ve bakış açıları sana taze bir perspektif sunabilir. Ayrıca, iletişim becerilerin sayesinde iş veya özel hayatında önemli işler başarabilirsin. Unutma ki, esnek olmak ve değişime ayak uydurmak, gelişim sürecini hızlandıracak. İçindeki merak duygusu, seni daha önce düşünmediğin fırsatlarla tanıştırabilir. Sosyal medya veya yazılı içeriklerle ilgileniyorsan, ilgi çekici projelerinin meyvelerini toplaman için uygun bir zaman. Kendi içsel sesini dinle, bu ses seni doğru yöne yönlendirecektir.
Duygusal derinliğinin artacağı bir gün. İçsel huzur arayışında, geçmişle olan bağlarını gözden geçirmeye başlayabilirsin. Sevdiklerinle paylaştığın anlar, ruhsal olarak seni besleyecek. Empati yeteneğin, çevrendeki insanlarla daha güçlü bağlar kurmana yardımcı olacak. Evde vakit geçirmek, ruhunu dinlendirecek ve yeni fikirlerin filizlenmesine zemin hazırlayacak. Duygusal güvenlik arayışında, hayatın sunduğu küçük mutluluklara odaklanmak faydalı olacak. Gelecek hakkında olumlu düşünceler beslemek, kaygılarını azaltacak. Kendine karşı nazik ol, çünkü anlık durumlar geçici. Sezgilerini dinlemek, kararlarını güçlendirebilir; içsel sesin sana doğru yolu gösterecek. Unutma, duygusal yüklerinden arınmak, daha sağlıklı ilişkiler kurmana olanak tanıyacak.
Bugün içsel bir güç hissiyle dolup taşacaksın. Kendine güvenin artacak ve bu, başkalarını etkileme yeteneğini güçlendirecek. Sosyal ortamda parlayacak, insanları etkileyen fikirlerinle ve karizmanla öne çıkacaksın. Yaratıcılığın zirveye ulaşabilir; sanatsal projelere yönelmek veya hobilerine daha fazla zaman ayırmak için ideal bir zaman. Eğer hislerini ifade etme imkanın olursa, duygularını cesurca paylaşmaktan çekinme. Ancak dikkat etmen gereken nokta, aşırı gurur ve ben merkezlilikten uzak durmak. Başkalarının görüşlerine saygı göstermek, ilişkilerini güçlendirecek. Günün ilerleyen saatlerinde, beklenmeyen bir fırsat karşına çıkabilir; bu, hayal ettiğin hedeflere bir adım daha yaklaşmanı sağlayacak. Unutma, kalabalığın içindeki ışıltın yalnızca senin elindinge.
Bugün düşüncelerinin derinliğinde kaybolmak isteyebilirsin. Analitik düşünme yeteneğin, karşılaşacağın sorunları çözmek için oldukça faydalı olacak. Detaylara olan dikkatini artırmak, sana yeni fırsatlar sunabilir. İş ya da kişisel projeler üzerinde yoğunlaşmak, güçlü bir ilerleme sağlayabilir. İletişim kurarken daha diplomatik olmaya özen göster, zira başkalarıyla olan etkileşimlerin senin için büyük önem taşıyacak. İçsel huzuru bulmak adına doğayla daha fazla vakit geçirmek isteyebilirsin. Bunun yanında, sağlığına dikkat etmek ve stresle başa çıkma yolları aramak günün ana temalarından biri olabilir. Unutma ki mükemmel sonuçlar elde etmek için biraz sabır ve özveri gerekecektir.
Bugün, sosyal çevrenizle olan ilişkilerinizde uyum ve denge arayışında olacaksınız. Yeni tanışmalar veya mevcut arkadaşlarla derinlikli sohbetler, hayatınıza renk katabilir. Fikir alışverişleri, yaratıcı projelere ilham verebilir. Duygusal açıdan, dengeyi sağlama çabanız, içsel huzuru bulmanıza yardımcı olacak. Aşk hayatınızda ise, romantik ve samimi anlar yaşayabilir, duygularınızı ifade etmekte daha cesur olabilirsiniz. Finansal konularda dikkatli olmalı, abartılı harcamalardan kaçınmalısınız. Kendinize özen göstermeyi unutmayın; küçük bir değişim bile motivasyonunuzu artırabilir. Bugün, adalet anlayışınız ve diplomatik yeteneklerinizle çevrenize ilham verebilirsiniz.
Gün, duygusal derinliklerin ön plana çıkacağı bir zaman dilimi. İçsel huzurun arayışında olabilirsin; bu, kişisel ilişkilerde ve içsel düşüncelerde önemli değişimlere neden olabilir. Beklenmedik haberler, geçmişteki bir durumun yeniden su yüzüne çıkmasını sağlayabilir. Kendini ifade etme konusunda daha cesur olmalısın; içindeki tutku, yaratıcı projelere hayat verebilir. Zihnindeki karamsar düşüncelerden arınmak, ilerlemeni kolaylaştıracak. Yakın çevrendeki insanlarla olan iletişimin, açık ve dürüst kalarak güçlenebilir. Gözle gözlemediğin bağlantılar, seni şaşırtacak ve yeni fırsatlar sunacak. Bugün sezgilerine güvenmek, daha sonraki adımların için faydalı olabilir. Önemli bir işte ilerleme kaydedecek, isteğin doğrultusunda somut adımlar atabileceksin. Kendine duyduğun güven, her zamankinden daha güçlü hissedebileceği bir noktaya ulaşabilir. Yaratıcılığın, karanlık düşüncelerini aydınlatmaya hizmet edecek, bu da sana yeni perspektifler kazandıracak. Unutma, dönüştürme gücün, zorlayıcı durumlarda bile parlak bir çıkış yolu yaratabilir.
Bugün içsel bir macera arayışında olabilirsin. Mantığın ötesindeki hislerinle hareket etmek, seni beklenmedik kapılara yönlendirecek. Yüzleşmen gereken eski bir sorun gün yüzüne çıkabilir; bu durum, özgürlüğü ve bağımsızlığına olan düşkünlüğünü tetikler nitelikte. Bu süreçte yeni deneyimlere açık olmak, hayatının birçok alanında senin için faydalı olacak. Sosyal ilişkilerde arkadaşlık ve dayanışma teması ön planda. Beklentilerin yüksek olabilir, bu yüzden bulundugun sohbet ve etkileşimlerde daha da cesur olmalısın. Yıldızlar, yeni insanlarla bağlantılar kurmanın ve mevcut ilişkilerini derinleştirmenin zamanı geldiğini vurguluyor. Kalbinin sesine kulak ver, çünkü senin için önemli fırsatlar kapını çalıyor. İçsel huzurunu sağlarken, dış dünyadaki etkinliğini artırmak için adımlar atabilirsin.
Disiplinle ilerlediğin bu gün, hedeflerine ulaşma konusunda kararlılığın ön plana çıkıyor. Çalışma ortamında birikimlerin ve deneyimlerin, seni bir adım öne taşıyacak. Uzun vadeli planlarını gözden geçirirken, bazı yönleri yenilemekten çekinme. Bugün, beklenmedik fırsatlar karşına çıkabilir, bunları değerlendirmek için esnek olmalısın. İletişim becerilerin, özellikle iş ilişkilerinde güçleniyor; bu sayede ekip ruhunu pekiştiren projelerde kendini ifade etme şansı bulacaksın. Duygusal yaşamında ise, uzun süredir üzerinde düşündüğün bir konunun çözülmesi, içsel huzurunu artıracak. Kendine biraz zaman ayırarak, ruhsal dinginliğini sağlamak önemli. Sağlık açısından, spor ve açık hava aktiviteleri keyif verici olacaktır. Bolca su tüketmeyi unutma; fiziksel ve zihinsel yorgunluğunu atmana yardımcı olacak. Zorluklar karşısında gösterdiğin azim, sana her zamankinden daha fazla güç katacak.
Yenilikçi fikirlerin gündeme gelebilir. Düşüncelerin, sıradan olanın dışına çıkmanı sağlarken, özgürlüğe olan tutkun artabilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerinde güçlü bağlar kurma fırsatını yakalayabilirsin. İçsel direncin, başkalarına ilham verme konusunda seni destekleyecek. Kendini ifade etmekte zorlanmaman gereken bir gün var. Ayrıca, ilerlemen gereken kariyerle ilgili önemli adımlar atabilirsin. Bağlantı kurduğun insanlarla yeni projeler başlatma isteği doğabilir. Kalbinin sesini dinle; sezgilerin, seni doğru yönlendirecek. Dikkatini kaliteli ilişkilere yoğunlaştır; bu, sana derin bir tatmin duygusu verebilir. Bugün, hayal gücünü aktif bir şekilde kullanabileceğin zamanlar var. Hayatının farklı alanlarında, cesur adımlar atmak için hazır ol. Kendine güven ve sınırlarını zorlamaktan çekinme.
Duyguların derinliklerinde yüzdüğün bir gün. İçsel sezgilerin oldukça yüksek; bu nedenle insanların niyetlerini anlama konusunda çok hassas olabilirsin. Bu, başkalarıyla olan ilişkilerinde güçlü bir bağ kurmanı sağlayacak. Yaratıcılığın akıyor ve sanatsal bir projeye başlamak ya da mevcut bir projeyi evrilmek için mükemmel bir zaman. Kendini ifade etme biçimlerin, içsel hislerinle örtüşüyor; bu, sana eşsiz bir özgürlük hissi verecek. Aynı zamanda, ruhsal gelişim için zaman ayırmalısın; meditasyon ya da doğayla vakit geçirmek yüksek enerjilerle dolmanı sağlayabilir. Duygusal olarak tatmin eden bir bağlantı arayışında olabilirsin, bu konuda ani sürprizler kapıda. İhtiyaçların ve hayallerin arasında denge kurmanın yollarını bulmak sana fayda sağlayacak. Duygusal derinliklerin, içsel huzuruna ulaşmanı kolaylaştıracak. Unutma ki, kalbinin sesini dinlemek, seni doğru yolda ilerletecek.
