| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjilerin yüksek ve dinamik olduğu bir gün. İçindeki tutkuyu dışa vurmak için harika bir fırsatla karşılaşabilirsin. Hedeflerine odaklanman, kararlılığınla birleştiğinde, seni başarıya taşımakta büyük bir rol oynayabilir. Ancak, sabırsızlık ve acelecilik gibi hisler, iletişimde yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Sakin kalmak ve düşüncelerini net bir şekilde ifade etmek bu noktada önemli. İlişkilerinde yenilikler ve sürprizlerle dolu anlar yaşayabilirsin. Cesur adımlar atarak sosyal ortamlarda kendini göstermek ve yeni bağlantılar kurmak için ideal bir zaman. Sadece iç sesini dinlemeyi unutma ve kalbinin sesine kulak ver. Bu, hem kişisel gelişimin hem de ilişkilerin için faydalı olacaktır.
Kararlılığın ve azminin vurgulandığı bir dönemdesin. Bugün, hedeflerine ulaşma konusundaki kararlılığın her zamankinden daha belirgin olacak. Maddi konularda kendini güvende hissetmeye yönelik adımlar atabilirsin. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin, sağlam ve güvenilir temellere oturmuş durumda. Özellikle sevdiğin kişilerle vakit geçirmek için güzel fırsatlar ortaya çıkabilir. Sanat ve estetik konularına duyduğun ilgi artarken, yaratıcılık potansiyelin de yaslanıp duruyor. Kendini ifade etme yollarını keşfetmekten kaçınma. Kendi iç dünyanda, kendine verdiğin sözleri yerine getirmek için etkili bir zaman dilimindesin. İlişkilerinde samimiyetine zarar verebilecek herhangi bir yanlış anlamadan kaçınmalı, açık iletişim kanallarını kullanmalısın. Zorlayıcı durumlarda bile sabrını koruyarak, güvenli limanlardan uzaklaşmamaya dikkat et.
Bugün iletişim becerilerin ön planda olacak. Sosyal çevrende dikkat çekmek için iyi bir fırsatla karşılaşabilirsin. Yeni bağlantılar kurmak, fikirlerini paylaşmak ve tartışmalara katılmak için harika bir enerji var. Zihnindeki soruları çözmek için yenilikçi düşünceler geliştirebilirsin. Aynı zamanda, yakın ilişkilerinde biraz daha sabırlı olman ve dinlemeye yönelmen faydalı olabilir; bu, yanlış anlamaların önüne geçecek. İçsel bir yolculuğa çıkma isteğin de artabilir. Duygularını keşfetmek ve kendini daha iyi anlamak için bu fırsatı değerlendirmek, sana yeni bakış açıları kazandıracak. Unutma, bugün kelimelerin, kaleminin ve düşüncelerinin gücünü müjdeliyor; paylaşmaktan çekinme.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için ideal bir gün. İçsel sesinize kulak verin; sezgileriniz bugün sizi doğru yola yönlendirecek. Ailevi bağlarla ilgili bazı önemli konuşmalar gündeme gelebilir. Kalbinizden geçenleri ifade etmeniz, bu ilişkileri güçlendirmek için faydalı olacaktır. Duygusal olarak hassas olduğunuz bir dönemde, kendinize karşı nazik olmayı unutmayın. Yaratıcı projelere yönelmek ve sanatsal aktivitelerde bulunmak, ruh halinizi iyileştirebilir. Kendinizi, sevdiklerinizin yanında bulmak ve birlikte vakit geçirmek keyif verecek. Hayatın getirdiği küçük anların kıymetini bilin; bu anlar sizi besleyecek. Kendinizi özel hissetmek için kendinize zaman ayırmayı ihmal etmeyin.
Bugün, içindeki liderlik ve yaratıcılık ateşi alevleniyor. Kendine olan güvenin artarken, çevrendekileri de etkileyebilirsin. Yeni projelere adım atma isteği duyabilir, enerjini bu yönlerde yoğunlaştırabilirsin. İletişim konularında dikkatli olmalısın; bazen kendini ifade etmek, düşündüğünden daha fazla çaba gerektirebilir. Romantik ilişkilerde samimiyet ön planda; kalpten gelen hislerini paylaşmak, bağlarını güçlendirebilir. Ancak, aşırı gurur ve ukalalık duygusundan uzak durmak, ilişkilerini zedeleyebilir. Bugün, kendin olmanın tadını çıkarırken, başkalarına ilham vermekten çekinme. Kendi pırıltını yayma zamanı, gökyüzünde parlayabilir.
Bugün detaylara odaklanma isteği güçlü. Gözlemlerinizle çevrenizdeki her şeyi sorgulama ihtiyacı hissedebilirsiniz. Mükemmeliyetçi duygular, sizi geçici bir kaygı içine sokabilir; bu nedenle kendinize karşı nazik olun. İletişim alanında küçük sorunlarla karşılaşmanız olası. Basit ifadeler kullanarak netlik sağlamak önemli. İş hayatındaki sorunlara pratik çözümler geliştirebilir, planlarınızı daha işlevsel hale getirebilirsiniz. Duygusal anlamda derin düşüncelere dalabilir, insanlarla kurduğunuz bağların önemini yeniden değerlendirebilirsiniz. Kendinizi geliştirmek için harika bir zaman; yeni bilgiler edinmek, hobilerinize yönelmek iyi gelecektir. Unutmayın, sabırlı olmak ve akışa uyum sağlamak, bu dönemi daha verimli geçirmenize yardımcı olacak.
Dengede kalma arzusu ve huzur arayışın ön planda. İlişkilerinde uyumu sağlamak için çaba gösterebilir, başkalarının fikirlerine açık olabilirsin. Sosyal ortamda kendini daha fazla ifade etme fırsatı bulacak, yeni bağlantılar kurabileceksin. Estetik ve sanatsal konulara yönelik ilgin artacak, yaratıcılığını ortaya koymaktan çekinmeyeceksin. Bazen kararsızlık hissi seni etkileyebilir, bu anlarda iç sesini dinlemen önemli olacak. Kendini sevdiklerinle vakit geçirmeye yönlendirebilir, güzel anılar biriktireceksin. Bugün, iç huzurunu sağlamak adına meditasyon ya da doğada kısa bir yürüyüş iyi gelebilir.
Bugün derin duyguların ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanda yoğunlaşma hissedebilirsin; bu, geçmişle ilgili düşünceler veya var olan ilişkilerinde sorgulamalar yaratabilir. Güçlü sezgilerin sayesinde olayların arkasındaki gerçekleri anlama yeteneğin artıyor. Gizliliğin senin için her zamankinden daha önemli hale gelebilir. Sosyal etkileşimlerde, öncelikle kendini koruma güdüsü ağır basabilir. Yakın ilişkilerinde açık yüreklilik göstererek, hislerini paylaşmak seni daha güçlü kılabilir.Kendine dönerek, içsel huzurunu bulmak için zaman ayırmak faydalı olacaktır. Yeni bir denge arayışı içinde olabilirsin. Finansal konularda temkinli davranman gereken bir dönemdesin; harcamalarını kontrol altında tutmak, yarınlar için faydalı olacaktır. Akşam saatlerinde sevdiklerinle bir araya gelmek, ruhsal bir rahatlama sağlayabilir. Bu gün, sezgilerini dinlemek ve içsel sesine güvenmek için güzel bir fırsat sunuyor.
Yeni maceralara ve keşiflere olan tutkun bu dönemde zirveye çıkıyor. İçsel motivasyonun seni yeni hedeflere yönlendirecek, bu yüzden cesur adımlar atmak için harika bir zaman. Sosyal çevrende kendini ifade etmekten çekinme; yeni bağlantılar kurmak, ilham verici insanlarla bir araya gelmek kimliğini yeniden şekillendirebilir. Duygusal olarak biraz dalgalı hissedebilirsin; içsel dengeyi bulmaya çalışmak önemli. Yaratıcılığın yüksek olduğu bu süreçte, sanatsal bir proje ya da hobi ile ilgilenmek ruh halini olumlu etkileyebilir. Yalnızca fiziksel değil, zihinsel ve spiritüel bir yolculuğa çıkmayı da düşünebilirsin. Gelecek hakkında büyük hayaller kurman, seni motivasyon dolu bir enerji ile sarabilir. Kendi iç sesini dinleyerek, hedeflerine ulaşmak için gerekli adımları atabilirsin. Aynı zamanda, finansal konularda bazı fırsatlar karşına çıkabilir; gözünü dört açmanı tavsiye ederim. Unutma, hedeflerine ulaşmak için çevrenden alacağın destek de büyük bir ivme kazandırabilir.
Bugün, sorumluluklar ve hedeflerinle ilgili güçlü bir motivasyon hissedeceksin. İş hayatında önemli adımlar atmak için hazırlıklı olabilirsin. Disiplinli yaklaşımın, diğerlerinin dikkatini çekebilir ve seni lider konumuna getirebilir. Ancak, karamsar düşüncelerden uzak durmakta fayda var; zira gerçekleri aşırı büyütme eğiliminde olabilirsin. Kendi içindeki potansiyelin farkına varacak ve kararlılıkla ilerleyeceksin. Ailenle veya yakın arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, duygusal bağlarını güçlendirecek ve birlikte yeni projeler üzerine düşünmenize olanak tanıyacak. Kendine zaman ayırmayı ihmal etme; zira meditasyon veya doğada kısa bir yürüyüş, zihinsel ve fiziksel sağlığını olumlu yönde etkileyecektir. Geleceğe dair hayallerini netleştirebilir, yol haritanı oluşturabilirsin. Kısacası, bugünü verimli değerlendirmek ve öz disiplini korumak senin elinde.
Bugün yaratıcı enerjilerle dolu bir gün seni bekliyor. Kendini ifade etme arzun artacak ve bu durum, sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimlerini derinleştirecek. Arkadaşlarınla ya da sevdiklerinle keyifli anlar paylaşabilir, yeni projeler hakkında ilham alabilirsin. Beklenmedik bir teklif ya da fırsat kapını çalabilir; bu, kariyer ya da hobilerine dair önemli bir adım atmana vesile olabilir. Duygusal anlamda özgür hissetmek isteyeceksin. İçsel huzurunu yeniden bulmak için yalnız kalmak, meditasyon yapmak ya da doğayla vakit geçirmek sana iyi gelecektir. Yeniliklere açık ol; zihin yapındaki esneklik, birçok imkânın kapısını aralayabilir. İletişim yeteneklerini kullanarak başkalarıyla olan bağı güçlendirmek, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Unutma, serbest düşünceyen ve alışılmadık yaklaşımların, bugün hayatına renk katacak.
Duyguların derinlemesine hissedileceği bir gün. İçsel sorgulamalar yapabilir, geçmişe dönme ihtiyacı hissedebilirsin. Yaratıcılığın ön planda olacak, sanatsal projelere yönelmek için harika bir zaman. İçsel huzurun kaybı veya kararsızlık hissi gün içerisinde seni rahatsız edebilir; bu hislerle yüzleşmek önemli. Özellikle güvendiğin kişilerle olan iletişimini güçlendirmeye çalışmalısın; destek aramakta sakınca yok. Hayal gücün yüksek, bu nedenle yaratıcı projeler için doğru bir atmosferdesin. Ancak dikkatin dağılabilir, bu yüzden odaklanmaya çalış. Farklı bakış açıları edinmek, içsel dengeyi bulmanda yardımcı olabilir. Kalp konularında bir hayat dersi ya da sürprizi karşına çıkabilir; açık fikirli ol ve cesaretle yaklaş. Unutma, belki de bu duygusal dalgalanmalar, seni asıl hedeflerine ulaştıracak bir fırsattır.
