| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün, enerjin ve kararlılığın ön planda olacak. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesin; cesur adımlarla hedeflerine doğru ilerleyebilirsin. Sosyal çevrenden alacağın destek, motivasyonunu artıracak ve beklenmedik fırsatlarla karşılaşmana yardımcı olacak. Geçmişte yaşanan bazı tartışmalar, bugün yeniden gündeme gelebilir. Empati kurarak bu konuları daha sağlıklı bir şekilde ele alabilirsin. Kendine güven ve içsel gücünü sergile. Özgür ruhun seni her zaman ileriye taşıyacak. Fiziksel aktiviteler, enerji seviyeni yükseltecek ve ruh halini pozitife çevirecek. Duygusal ilişkilerde ise açık iletişim kurmak, bağlantılarını güçlendirecek. Kısaca, bugün her alanda kendini ifade etmek için harika bir fırsat sunuyor.
Gün, maddi ve manevi konular arasında denge kurmanın ön plana çıktığı bir süreçte. İlişkilerde güven arayışın belirginleşiyor, duygusal paylaşımlar önem kazanıyor. İçsel olarak huzur ve stabilite sağlamak isteyebilirsin; bu, çevrendekilerle olan iletişiminde sıcaklık yaratacaktır. Ancak, geçmişteki bazı olaylar zihnini meşgul edebilir, bu nedenle değişimi kabullenmekte zorlanabilirsin. Yaratıcılığın ve sanatsal yeteneklerin öne çıkabilir, bu fırsatları değerlendirmek iyi gelebilir. Kendine bir hobi veya rahatlatıcı bir aktivite bulmak, ruhsal tatmin sağlayabilir. Beslenme alışkanlıklarına dikkat et, sağlıklı seçimler yapma kararlılığın gün boyunca artacak. Bunun yanında, karşına çıkacak fırsatları görmeyi unutma; sabırlı ol, bir süre sonra emeklerinin karşılığını alacaksın.
Bugün zihin enerjin maksimum seviyeye ulaşabilir, yaratıcı düşüncelerle dolup taşabilirsin. İletişim becerilerin öne çıkacak; network oluşturma, yeni insanlarla tanışma ya da var olan ilişkileri geliştirme fırsatlarını değerlendirmek için harika bir zaman dilimi. Merakın, keşfetme arzun ve yeniliklere açık olman, seni sosyal ortamda ön plana çıkaracak. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta var; düşüncelerini ifade ederken başkalarını kırmamaya özen göstermelisin. İçsel huzurunu sağlamak için kısa da olsa bir mola vermek, zihnindeki karmaşayı hafifletebilir. Eğlenceye ve keyiflere yönelik aktiviteler, ruh halini oldukça olumlu etkileyecek. Bireysel projelerin üzerinde çalışırken sürpriz fırsatlar yakalayabilirsin; yenilikçi ve cesur olmalısın. Kendini yenilemeyi, öğrenmeyi ve keşfetmeyi ihmal etme.
Duygusal derinliğin bugün ön planda. Aile bağların veya yakın dostlarınla olan ilişkilerine odaklanmak, birlikte geçireceğiniz zaman verimli olacak. Duygusal destek arayışında olan birine karşı şefkat gösterebilir, ona yol gösterebilirsin. İçsel sezgilerin güçleniyor; bu, karar alırken sana rehberlik edecek. Kendini ifade ederken nazik ve düşünceli olmalısın. Hayatını sadeleştirme isteği, seni yeni hobi veya ilgi alanlarına yönlendirebilir. Duygusal dengeyi bulmak için zaman ayırmalısın. Bugün, içsel huzurun için meditasyon veya doğada zaman geçirmek faydalı olacak. Geleceğe yönelik planlarda sabırlı ol; her şeyin bir zamanı var. Kendi duygusal ihtiyaçlarını görmek, başkalarıyla daha iyi anlaşmanı sağlayacak. Şu anki geçiştirme ruh halini aşmak için kendine zaman tanımalısın.
Parlak ve karizmatik bir enerji etrafında dönüyor. Sosyal yaşamında canlılık ve coşku hakim. İnsanlar senin ışığınla çekiliyor; etkileyici bir liderlik sergileyebilirsin. Yaratıcılığın zirveye çıkmışken, yeni projelere adım atmak için harika bir dönemdesin. İçsel motivasyonun güçlü ve bu seni hedeflerine ulaşma konusunda cesaretlendiriyor. Aşk hayatında ise tutkuların ön plana çıkıyor. İlişkilerdeki derin duygular, seni ve partnerini daha yakın hale getirebilir. Tek başına olanlar için de yeni ve heyecan verici tanışmalar kapıda; özgüveninle göz alıyorsun. İş hayatında ise yeteneklerini sergilemek için uygun fırsatlar yakalayabilirsin. Ekibinle uyumlu çalışarak büyük başarılara imza atabilirsin. Fakat dikkat etmen gereken bir nokta var; aşırı gurur ya da bencillik, ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Dikkatini paylaşmaya ve empati kurmaya yönlendirmek, daha hoş sonuçlar doğurabilir. Unutma, kalpten gelen cesaret ve yaratıcılık, seni her zaman başarıya götüren anahtarlar olacaktır.
Bugün detaylara olan ilginizin artacağı bir gün. Çevrenizdeki insanlarla iletişimde, belki de basit ve önemsiz gibi görünen bir konuyu derinlemesine incelemek isteyebilirsiniz. Bu yaklaşımınız, bazıları için ilham kaynağı olurken diğerleri tarafından anlaşılmayabilir, ancak önemli olan sizin içsel tatmininizdir.İş hayatında, projelerinizi gözden geçirme ve mükemmel hale getirme fırsatları doğacak. Harika bir dönüşüm gerçekleştirebilir, eksiklikleri tamamlayarak etkileyici bir iş ortaya koyabilirsiniz. Süreç içinde bir iş arkadaşınızla arasınızdaki iletişim güçlenebilir; birlikte güzel şeyler başarabilirsiniz.Kendinize dikkat etmeniz gereken bir gün olabilir. Mental olarak aynı zamanda fiziksel olarak da yoğun bir tempo içinde olacaksınız. Dinlenmeyi ihmal etmeyin. Kendinize küçük molalar vererek ruhunuzu tazelemek, günün ilerleyen saatlerinde daha verimli olmanıza yardımcı olacaktır.Aşk alanında, partnerinizle ortak hedefler belirlemek ilişkinizde yeni bir mücadele anlayışı getirebilir. Hedeflerinizi belirlerken, duygusal ihtiyaçlarınızı da göz önünde bulundurmayı unutmayın. Yan yana yürümek, birlikte büyümek için her iki tarafın da istekli olması önemli. İletişim, bir noktada zorlaşabilir; sabırlı olun ve açık iletişimi yine de sürdürmeye çalışın.Meselelerdeki aşırı analiz yapma eğilimlerinizi kontrol altına almak, ruh halinizi olumlu etkileyecek. Unutmayın ki, bazen en küçük şeyler büyük öğretiler barındırır. Kendinizi fazla eleştirmeden, bu güzel günü değerlendirmeyi hedefleyin.
Duygusal denge ve uyum arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkilerin ve iletişimlerin ön planda olacak; sevdiğin insanlarla yapacağın sohbetler, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Ancak bu dönemde bazı karmaşık hislerle yüzleşmek durumunda kalabilirsin. İçsel huzuru sağlamak için düşündüklerini açıkça ifade etmek gerekiyor. Yardım isteyebileceğin biri varsa, kendisini destek almak için açabilirsin. Aşk hayatında heyecan verici fırsatlar belirebilir; beklenmedik bir karşılaşma, kalbinde yeni bir kıvılcım yaratabilir. Ancak, karşı tarafta denge ve uyum sağlamak adına biraz daha esnek olman faydalı olacaktır. İş veya projelerle ilgili önemli kararlar alırken, başkalarının fikirlerine de kulak vermek seni daha sağlam bir yola yönlendirebilir. Bugün, yaratıcı projelere zaman ayırmak, zihnini ve ruhunu canlandıracak. Kendini ifade etme şekline dikkat et; yaratıcılığını dışavurmanın yollarını keşfedeceksin. Kendine güvenmeyi unutma; içindeki potansiyeli ortaya çıkarmak için mücadele etmeye devam et. Rahatlayabilirsen, huzurun kaynağını bulacak ve hem bedenin hem de ruhun için faydalı bir gün geçirebileceksin.
Bugün duygusal derinliklere dalma isteğiyle karşılaşabilirsin. İçsel dünyanda yaşanan değişimlerin ve dönüşümlerin farkında olmalısın. Gizli kalmış duygular yüzeye çıkabilir, bu da seni farklı bir içsel keşfe yönlendirebilir. İlişkilerde tutkulu ama biraz gizemli kalabilirsin; bu durum, senin çekiciliğini artırabilir. Karşıt duyguları dengelemeye çalışırken, başkalarına karşı bir adım geride durmak faydalı olabilir. Kendi sınırlarını korumaya özen göster, zira başkalarının talepleri üzerinde fazla durmak seni yıpratabilir. Aynı zamanda, yaratıcı yeteneklerinizi keşfetmek için harika bir zaman. İçsel sezgilerin seni yönlendirecek, bu yüzden iç sesine güvenmeyi unutma. Kendine zaman ayırmak ve zihinsel rahatlama için fırsatlar yaratmak, gün boyunca ruhsal dengenin korunmasına katkı sağlayacaktır.
Bugün macera arzun yükseliyor. Yeni deneyimlere atılmak, keşiflerde bulunmak için mükemmel bir zaman. İletişimdeki açık ve neşeli tutumun, çevrendeki insanlarla olan bağlarını güçlendirecek. Girişkenliğin sayesinde beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir. Eğitim, seyahat veya kişisel gelişim konularında harekete geçmek için ilham bulabilirsin. İçsel bir motivasyon ve heyecan var, bu da seni cesur kararlar almaya itiyor. Ancak, aşırı iyimserliğin bazı detayları görmende engel olabilir; bu yüzden dikkatli ol. Farklılıkları kabullenmek ve esnek olmak, sosyal ilişkilerini daha zengin hale getirecek. İçindeki macerayı ortaya çıkart ve fırsatları yakala!
Kendine olan güvenin artıyor, bu da çevrendekileri etkilemeni sağlıyor. Hedeflerine odaklanman gereken bir dönemdesin; kararlılığınla dikkat çekiyorsun. İş ve özel yaşam arasındaki dengeyi sağlama çabaların müzik gibi, uyumlu bir melodi oluşturuyor. Arkadaşlarınla olan ilişkilerinde daha samimi ve açık olman, duygusal bağları kuvvetlendirecek. Yeniliklere açık olmalısın, dikkati üzerine çekmek için yaratıcı çözümler bulabilirsin. Zaman zaman içsel huzurunu korumaya çalışırken, sabrının meyvelerini toplayacaksın. Kendine ve yeteneklerine inanman, sana yeni kapılar açacak. Unutma, esneklik bazen en büyük güçtür.
Bugün, zihninizde yeni fikirler ve ilham fırtınası esiyor. Sosyal bağlantılarınızda ve grup aktivitelerinde öne çıkma potansiyeliniz hiç olmadığı kadar yüksek. Yaratıcılığınızı paylaşmak için harika bir zaman; başkalarının etkileşimleri, sizin perspektifinizi genişletmeye yardımcı olabilir. Farklı bakış açılarına açık olun, çünkü bu size beklenmedik fırsatlar sağlayabilir.İçsel arzularınıza daha fazla odaklanacak bir gün. Kendi sınırlarınızı gözden geçirip, daha cesur adımlar atmak isteyebilirsiniz. İletişimde daha samimi ve açık olmak sizi daha mutlu hissettirecek. Eski arkadaşlarla bağlantı kurmak ya da yeni insanlarla tanışmak için mükemmel bir fırsat. Ancak, biraz dikkatli olmalısınız, zira bazı kişiler sizi anlamakta zorlanabilir.Duygusal durumunuzda dalgalanmalar olabilir. İçinde bulunduğunuz ruh hali, çevrenizdeki olaylara bağlı olarak hızla değişebilir. Kendinize zaman tanıyın ve bu duyguları anlamaya çalışın. Meditasyon veya günlük tutma gibi yöntemlerle zihinsel denge sağlamaya çalışabilirsiniz. Unutmayın, içsel huzurunuz dışarıya yansıyan enerjinizi de etkiler.
Duygusal derinliğin dalgalarında kaybolma ihtimalin yüksek. İçsel sesine kulak vermek, duygusal yüklerini hafifletebilir. Sanatsal yeteneklerin su yüzüne çıkabilir; yaratıcılığını ifade etmek için harika bir zaman. Başkalarıyla olan iletişimlerinde empati ve anlayış ön planda. Geçmişten gelen anıların gün yüzüne çıkmasıyla birlikte öz değerlendirme yapma isteği güçlenebilir. İlişkilerde daha fazla tutku ve bağlılık arayışında olabilirsin; bu durum yeni bağlar kurmana ya da eski ilişkileri yeniden gözden geçirmen için bir fırsat sunabilir. Kendine zaman ayırarak ruhsal ve zihinsel dinginliğini bulabilirsin. Dış dünyadan gelen baskılara karşı içsel sükuneti korumakta zorlanabilirsin, bu yüzden meditasyon veya doğada zaman geçirmek sana iyi gelecektir. Kalbinin sesini dinleyerek yeniliklere açık olman, seni daha mutlu hissettirebilir.
