| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel motivasyonun ayrıca bir ivme kazanacağı bu süreçte hedeflerine daha kararlı adımlarla yaklaşabilirsin. Sosyal çevrendeki dinamikler, yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Özellikle takım çalışmalarında liderlik yeteneklerin ön plana çıkacak. İletişim becerilerinle etkili bir şekilde kendini ifade etme fırsatını iyi değerlendirmelisin. Nefes almak için biraz zaman yaratmalısın; içsel huzurunu bulmak, verimliliğini artıracak. Beklenmedik durumlarla karşılaşman muhtemel, esnek ol ve akışa uyum sağlamaya çalış. Aşk alanında ise spontane anlar seni bekliyor, kalp atışlarının hızlanacağı gelişmelere hazır ol. Kendinle barışık olmanın getirdiği güvenle, duygularını paylaşmaktan çekinme; içten bir iletişim, bağlarını güçlendirebilir.
Bugün içsel huzur ve dinginlik arayışında olabilirsin. Duygularını ifade etme ihtiyacı hissediyor ve bu konuda cesur adımlar atıyorsun. Kendini biraz daha açık ve samimi hissetmek, iletişimde etkileyici olmanı sağlıyor. Güven arayışın artarken, sevdiklerinle paylaştığın anların değeri de gözler önüne seriliyor. İş hayatı ve maddi konularla ilgili atacağın adımlar, uzun vadede olumlu sonuçlar getirecek. Yaratıcılığın ön plana çıkıyor; sanatsal, estetik ya da yenilikçi projelere yönelmek için harika bir dönemdesin. Kendinle ilgili keşifler yaparken, sağlığına da özen göstermeyi unutma. Tazelenmek ve yenilenmek istemen, enerji seviyeni artıracak. Bu dönemde dengeyi bulmak, hem ruhsal hem de fiziksel olarak seni güçlendirecek. Aşk ve ilişkilerde derinleşme, duygusal bağların daha da kuvvetlenmesine olanak tanıyor. Kendini sevdiğin şeylere adarken, aynı zamanda içsel sesini dinlemekten de çekinme.
Bugün iletişim becerilerin öne çıkacak. İkili ilişkilerde daha fazla anlayış ve empati göstermen gereken bir dönemdesin. Yaratıcılık adına yeni fikirler peşine düşebilirsin, bu süreçte arkadaşlarınla olan etkileşimleri güçlendirmek sana yarar sağlayacak. Hayatındaki bazı belirsizliklerin üzerine gitmeli, netlik kazandırmalısın. Duygusal yanlarını ifade etmekten çekinmemelisin; bu, sana içsel bir huzur getirecek. Düşüncelerini açıkça paylaşabileceğin yeni platformlar bulmak, senin için faydalı olabilir. Kendine güvenerek adım atmayı unutma; fırsatların kapıda, sadece onları değerlendirmek için cesur olmalısın. Gün sonunda, yaşadıkların hakkında derin bir düşünme fırsatı bulabilirsin, bu da sana yeni yönler sunacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel hislerin ön planda olduğu bir gün. Kendini ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin; sevdiklerinle olan ilişkilerini yeniden gözden geçirip, bağlarını güçlendirmek isteyeceksin. Aile içindeki dinamikler seni etkileyebilir; onların ihtiyaçlarına daha duyarlı olmalısın. İçsel huzur arayışı, seni yenilikler yapmaya yönlendirebilir. İş veya günlük görevlerde akışa kapılma, esnek olman ve anlık fırsatları değerlendirebilmen önemli. Özellikle, kalp sesine kulak vermek, sana içsel bir rehberlik sağlayacak. Kendine zaman ayırmayı unutma, biraz geri çekilmek, düşüncelerini netleştirmene yardımcı olacak. Duygusal olarak besleyici bir ortamda olmak, seni yeniden canlandıracaktır. Yaratıcılığını serbest bırakacak fırsatlar da kapıda. Sezgilerin güçlü; alacağın hissel kararlar, seni tatmin edici sonuçlara götürebilir.
Işığının parlayacağı, kendini ön plana çıkarma fırsatları bulacağın bir gün. Yaratıcılığın ve cesaretin, etrafındaki insanları etkileyebilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekiyorsun, bu yüzden karşına çıkabilecek yeni fırsatları iyi değerlendirmelisin. Kitap ya da bir sanat eseri gibi, içindeki tutku ve enerji etrafındaki dünyayı da renklendirecek. Sevgi ilişkilerinde, partnerine karşı samimi ve açık olman önemli. Empati yeteneğin sayesinde, onun duygularını daha iyi anlayabilirsin. Kariyerinde ise, liderlik yönündeki becerilerin ön plana çıkabilir; başkalarını etkileme gücün arttı. Bu dönemde, kendinle ilgili hedeflerini yenilemek adına olumlu bir zihinsel alan oluşturabilir, içsel motivasyonunu iyileştirebilirsin. Anlık kararlar almaktanse, düşünerek ilerlemen faydan olabilir. Arkadaş çevrendeki bazı kişilerle derin bağlar kurma isteği doğabilir; bu, hayatına yeni bir heyecan katabilir. Kendine güven, hayata karşı daha hevesli bir yaklaşım içinde olmana zemin hazırlayacak.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün, çevrendeki insanlarla kurduğun iletişimi derinleştirebilir. Eleştirel bakış açınla, iş ve sosyal hayatında önemli fırsatlar yakalayacaksın. Sağlığın konusunda dikkatli olmaya devam et, küçük sıkıntılar büyük sorunlara yol açabilir. Oldukça analitik düşünme yeteneğin, sorunları çözerken sana rehberlik edecek. Gün boyunca karşına çıkan yeni bilgiler, zihnini açacak ve merak duygunu tetikleyecek. Aşk hayatında ise, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek adına samimi ve içten bir tutum sergilemek faydalı olacak. Kendini ifade etme biçimin, ilişkilerine derinlik katabilir. Unutma, bazen basit bir jest bile büyük anlamlar taşıyabilir!
Sosyal ilişkilerde denge arayışın ön planda. Bugün çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, yeni arkadaşlıklar edinmek için mükemmel bir zaman. Fakat, başkalarının fikirlerine aşırı duyarlı olmaktan kaçınmalısın; kendi ihtiyaçlarını görmezden gelme. Estetik ve sanatsal yönlerin canlanıyor, belki bir sanat etkinliğine katılmak ya da sanatsal bir proje üzerinde çalışmak seni mutlu edebilir. İçsel huzurunu sağlamak için doğadayız daha fazla zaman geçirmek, zihinsel olarak rahatlatıcı olabilir. Aşk hayatında ise, sevgi dolu ve uyumlu bir iletişim ortamı yaratmak için çaba gösterebilirsin; ortak zevklerinizi ön plana çıkararak ilişkinizi güçlendirebilirsin. Unutma, denge senin en büyük silahın.
Duyguların derinliklerine inmeyi isteyeceğin bir zaman dilimi içindesin. Gizli kalmış duygular, belki de yıllardır içinde biriktirdiğin şeyler su yüzüne çıkabilir. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalmaya ihtiyaç duyabilirsin. Bu durum, çevrendekilerle olan ilişkilerini etkileyebilir; dikkatli ol, zira kırılgan bir dönemdesin.Kendini ifade etme şeklin, aniden açığa çıkardığın bir tutku ya da ilgi ile şekillenebilir. Cesur adımlar atabilirsin, karşına çıkan yeni fırsatlar seni heyecanlandırabilir, ancak risk alırken dikkatli olmalısın. Aynı zamanda, sevdiklerinle derin bir bağ kurma arzusu içinde olabilirsin; fazla sorgulayıcı olmaktan kaçınmalısın. Finansal konularda meraklı bir bakış açısı geliştirebilir, yatırımlarını sorgulayabilirsin. İçine sinmeyen harcamaları gözden geçirerek daha sağlam temeller atmak isteyebilirsin. Bu süreçte sezgilerin oldukça güçlü. İhtiyaç duyduğun bilgiyi, derin bir araştırmayla kolayca bulacak potansiyele sahipsin. Kendini dönüşüm yolunda bulabilir, ruhsal olarak yeniden şekillenme fırsatlarını değerlendirebilirsin. Cesaretin, karanlıktan aydınlığa geçmek için bir anahtar olur. Unutma ki, karanlık, aydınlığı daha da belirgin kılar. Bu dönem, kendine dair farkındalığın artacağı ve potansiyelini keşfedeceğin bir zaman dilimi.
İçsel keşiflerin ve yeni ufukların peşindesin. Macera ruhun, sıradanlıktan uzaklaşmanı sağlıyor. Bugün, farklı düşüncelere ve bakış açılarına açık olman gereken bir gün. Öğrencilik ruhun ortaya çıkabilir; yeni öğrenim sahalarına yönelmek, sana ilham verebilir. Kendi inandıklarını sorgulamak, daha derin bir anlayış kazanmana yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerde de enerjin yüksek; dostluk bağlantılarını kuvvetlendirmek için ideal bir zaman. Eğlence ve yaratıcılığın el ele gideceği bir atmosferde, spontane aktiviteler seni bekliyor. Akılcı ve mantıklı düşünme yeteneğin, karşılaştığın zorluklar karşısında seni güçlü kılacak. Aynı zamanda, duygusal dengeyi sağlamak için içe dönme ihtiyacı hissedebilirsin; bu da seni daha iyi anlaman için önemli bir fırsat. Unutma, hedeflerine giden yolda açık fikirli olman, seni başarılı kılacak.
İş yaşamında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendini kanıtlama isteği, sana motive edici bir enerji verecek. Bugün, hedeflerine daha da yaklaşabileceğin stratejik düşüncelerin öne çıkacak. Sosyal çevrendeki ilişkilerde dikkatli ol, yanlış anlaşılmalar ve iletişim kopuklukları yaşanabilir. Duygusal olarak ise daha içe dönük bir ruh halindesin. Kendine zaman ayırmak, düşüncelerini toparlamak ve geleceğini planlamak için harika bir dönem. Sağlık konularına da daha fazla önem vermelisin. Küçük detaylara odaklanarak büyük değişimler gerçekleştirebilirsin.
Düşüncelerin özgürleştirici bir tazelik taşıyor. Yenilikçi fikirlerinle çevrendekileri etkileme gücüne sahipsin. Sosyal ilişkilerde, dostlukların derinleşebilir; ilginç insanlarla tanışma fırsatlarını değerlendirmekte fayda var. İş ve projelerdeki yenilikçi yaklaşımlar, beklenmedik başarılara kapı aralayabilir. Duygusal alanda, kendi sınırlarını belirlemek önemli; içsel dengenin sağlanması için kendine zaman ayırmalısın. Sağlıkla ilgili konularda, enerjini yükseltmek adına doğada vakit geçirmek ruhuna iyi gelecektir. Önünü aydınlatacak yenilikler için cesur adımlar atmalı, içsel sezgine güvenmelisin. Unutma, bağımsızlığın her zaman en büyük gücün!
Hayal gücünün ve sezgilerinin yoğun bir şekilde aktive olduğu bir zaman dilimdesin. Kendini duygusal bir derinlikte bulacak, geçmiş anılara ve ilişkilerine dönüp bakarken nostaljik duygular içerisinde kaybolabilirsin. İçsel yolculuğun, ruhsal dönüşümüne yardımcı olacak. Sanat ve yaratıcılık alanındaki yeteneklerin öne çıkacak; belki yeni projelere veya hobilerine yönelmek isteyebilirsin. Empati yeteneğin bu dönemde daha da güçleniyor; başkalarının duygularını anlama ve onlara destek olma arzusuyla dolabilirsin. Ancak dış dünyadan biraz uzaklaşma ihtiyacı hissedebilirsin; yalnız kalmak, zihnini dinlendirmen ve enerji toplaman için faydalı olabilir. Sezgilerine güven, çünkü doğru yolda olduğunu hissedeceksin. Aşk hayatında ise duygusal bağların derinleşmesi, samimi iletişim ve paylaşımlar gündeme gelebilir. Kendinle barışık olmanın, başkalarıyla olan ilişkilerine olumlu yansıyabilir; bu da sana büyük bir huzur getirecektir. Hayatındaki küçük güzelliklere dikkat et; doğadan veya sevdiğin aktivitelerden alacağın ilham, ruhunu besleyecek.
