| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
İçinde bulunduğunuz dönemde cesaretiniz ve kararlılığınız ön plana çıkıyor. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman. Beklentilerinizi gerçekleştirmek için atılacak adımlar cesaret gerektirse de, içsel motivasyonunuzla birlikte başkalarına ilham kaynağı olabilirsiniz. Sosyal çevrenizde iletişimler güçleniyor; fikirlerinizi paylaşma konusunda kendinizi daha özgüvenli hissedeceksiniz. Ancak aceleci tavırlara dikkat edin, bazı durumlarda düşünmeden hareket etme eğilimi sizi yanıltabilir. İş veya özel yaşamınızdaki sorunlar için yenilikçi çözümler geliştirmek için yaratıcı gücünüzü kullanın. Kendinize güvenin, çünkü size gelecek fırsatlar, doğru yönlendirmelerle daha da değer kazanacak. Enerjinizi verimli bir şekilde kullanmak, o kalabalık işleri hızla halletmenize yardımcı olacak. Unutmayın, geçtiğiniz yolda attığınız her adım, gelecekte size daha fazla güç ve deneyim katacak.
Bugün ferahlatıcı bir hava ile başlayacak. Kendi iç dünyanla bağlantı kuracak, derin düşüncelere dalacaksın. İş veya maddi konularda alacağın kararlar sana huzur getirecek. Sabırlı yaklaşımın, etrafındakilerde hayranlık uyandıracak. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, paylaşımlarını güçlendirecek ve yeni bağlar kurmanı sağlayacak. Son zamanlarda ihmal ettiğin hobilerine yönelmek, ruhunu besleyecek. Arzuladığın ama ertelediğin şeylere dair küçük adımlar atabilirsin; cesaretini toplamak için ideal bir zaman. Duygusal ilişkilerde samimiyet ön planda, açık ve dürüst iletişim her şeyin anahtarı olacak. Kendini ifade etme şeklin özellikle dikkat çekici olabilir, bu sayede yeni fırsatlar doğabilir. Hem maddi hem de manevi anlamda dengeni korumak, seni daha da ileriye taşıyacak bir zemin oluşturacak. İlerlemen için motivasyon arayışında bulunmayı ihmal etme; etrafındaki insanlardan ilham alabilirsin.
Bugün, zihnindeki fikirlerin hızla değişeceği bir gün seni bekliyor. Sosyal bağlantıların güçlenebilir, bu da yeni insanlarla tanışma veya eski arkadaşlarınla derin sohbetler yapma fırsatı sunar. Esnekliğin ve uyum yeteneğin, karşına çıkan fırsatları değerlendirmeni kolaylaştıracak. Ancak, bazı anlarda dikkatli olmalısın; başkalarının söylediklerine karşı açık fikirli olmak olumlu sonuçlar doğurabilirken, aynı zamanda kararsızlık da yaşayabilirsin.Kendine bir mola vermek ve içsel huzurunu bulmak için zaman ayırman faydalı olabilir. Belki de zihnini dinlendirecek bir etkinlik veya hobinin peşine düşmelisin. Bu süreçte, sadece bilgi toplayan bir zihin değil, duygusal yönlerini de gözlemleyen bir bakış açısıyla ilerlemen, senin için yararlı olacak.Ayrıca, iletişim becerilerin ön plana çıkacak. Duygularını doğru ifade etmekte zorlanırsan, yaratıcı yollarla kendini anlatabilirsin. Hızlı düşünme becerin, başkalarının dikkatini çekmek için harika bir fırsat sunuyor. Bugün, senin için yeni başlangıçlara ve heyecan verici gelişmelere kapı aralayabilir. Açık fikirli ve cesur ol; hayat sana sunacağı sürprizlerle dolu!
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanla bağlantının önemli olacağı bir gün. Duyguların seni yönlendirebilir. Aile ve yakın arkadaşlarla olan ilişkilerin ön plana çıkıyor; duygusal paylaşımlar aranızda bağları güçlendirebilir. Bugün kendini savunmasız hissetmek yerine, duygularını açıkça ifade etme cesareti bulabilirsin. İçsel sezgilerin oldukça güçlü, bu nedenle kalbinin sesini dinlemen an meselesi. Kendine zaman ayırmayı ve ruhsal ihtiyaçlarına kulak vermeyi ihmal etme. Bazı geçmiş anılar gün yüzüne çıkabilir; bu durum seni düşündürebilir ama bu, kendi gelişimin için önemli bir fırsat sunacaktır. Zaman zaman içe dönmek isteyebilirsin, bu da kişisel dönüşüm sürecine katkı sağlayacak. Kendini ifade etme biçimine dikkat et, karşındakilerin algısını etkileyebilirsin.
Bugün, detaylara olan iktidarınız bir kez daha kendini gösterecek. Hayatınızdaki küçük şeylerin büyük değişimlere yol açabileceğini anlatan bir süreçtesiniz. Gözlem yeteneğinizin arttığı bu dönem, kişisel projelerinize ve iş hayatınıza odaklanmada size büyük fayda sağlayabilir. Kendinizi yaratıcı ve verimli hissedeceksiniz; tüm bu enerjiyi doğru şekilde kullanmak, size hem içsel tatmin hem de dışarıdan takdir kazandırabilir.Duygusal dünyanızda, bazı içsel sorgulamalar yapmanız gereken bir zaman dilimindesiniz. Güzellik ve estetiği arayışınız, ilişkilerde derinlik aramanıza sebep olabilir. Karşı tarafın hislerine önem vermek ve anlayışlı olmak, bağlarınızı güçlendirebilir. Sağlık konularına dikkat etme zamanı, beslenme alışkanlıklarınızı gözden geçirebilir, kendinize iyi bakmak için harika bir zaman dilimi.Kendinizi ifade etme ve düşüncelerinizi paylaşma konusunda cesaret gösterebilirsiniz. Bu, hem sosyal çevrenizde hem de iş hayatında önemli adımlar atmanıza yardımcı olacaktır. Kararlılığınız ve mantıklı yaklaşımınız, başkaları üzerinde olumlu bir etki bırakabilir. Unutmayın, istikrar ve denge, hayatın tüm alanlarında size rehberlik edebilir.
Dengeleri sağlamak, estetik ve uyum arayışı içindesin. Sosyal ortamlarda kendini ifade etme ihtiyacı güçlü. Özellikle ilişkilerde adalet duygusu ön planda. İletişim becerilerini kullanarak sorunları çözme şansına sahip olabilirsin. Tercih ettiğin kıyafetler ve dış görünüşünle dikkat çekmek isteyeceksin. Bugün, yeni insanlarla tanışabilir ve ilginç bağlantılar kurabilirsin. Ancak, karar almakta zorlanabilirsin; içsel bir çatışma hissedebilirsin. Sakin bir zihinle düşünmek, kuralları esnetmek için fırsatlar sunacak. Sosyal ve duygusal paylaşımlar, yaşamına renk katabilir. İş ve özel hayatındaki dengeyi gözeterek ilerlemelisin.
Derin ve güçlü hislerin peşinden gitmekte olduğun bir dönemdesin. İçsel dönüşüm ve yaratıcılığa açık olduğun şu günlerde, duygusal derinliğini keşfetmek için harika bir fırsat bu. Duygularının seni yönlendirmesine izin verirken, aynı zamanda mantığını da devreye sokmalısın. İlişkilerdeki tutku ve samimiyet, iletişimini daha etkili hale getirmeye yardımcı olacak.Aynı zamanda, belirsizliklerle dolu bir duruma yaklaşımın, kararlılığını ve cesaretini test edebilir. Geçmiş deneyimlerini bir ders olarak görerek, yeni olasılıklarla daha açık bir zihinle yüzleşebilirsin. Öğrenme isteğin ve sezgisel yeteneklerin, belirsizliklerin üstesinden gelmene yardımcı olacak. Kendine ve gereksinimlerine odaklandığında, hem içsel huzuru bulabilir hem de dış dünyadaki olayları daha iyi kavrayabilirsin. Fikirlerini cesurca ifade etme şansı bulacaksın; bu, seni çevrendekilere daha yakınlaştırabilir. Üzerinde çalıştığın projeler veya kişisel hedeflerin için destek aramak, yeni bağlantılar kurma fırsatları getirebilir. Kendini ifade etme biçimine dikkat et, zira bu, ilişkilerini derinleştirmek için bir anahtar olabilir.
Maceraya aç bir ruh hali içinde olacaksın. Yeni deneyimlere atılmak ve farklı insanlarla tanışmak isteği içini kemiriyor. Dikkatini çekebilecek ilginç fırsatlar karşına çıkabilir. Aklını ve kalbini dinle, sezgilerin seni doğru yola yönlendirecek. Ancak, heyecan arayışında bazı kararlarını aceleyle vermemeye dikkat et. Duygusal ilişkilerde iletişim kazalarını önlemek için sabırlı olman önem taşıyor. Kendini ifade edişinle çevrendekilere ilham verebilirsin, bu yüzden içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmaktan çekinme. Sosyal ortamlarda parlamak için harika bir gün, yeni bir grup veya etkileşim seni büyülemekte. Eğlenceli ve keşif dolu anların tadını çıkar.
Zihninde beliren hedeflere odaklanman gereken bir dönemdesin. Kararlılığın ve disiplinin, seni istediğin noktalara taşıyacak. İş ve kariyer alanında, daha uzun vadeli planlar yapmanın tam zamanı. Etrafındaki insanlarla olan iletişimini güçlendirerek, birlikte iş birliği yapma fırsatlarını değerlendirebilirsin. Kendi içsel gücüne ve potansiyeline güvenmen, zorlukların üstesinden gelmeni kolaylaştıracak. Duygusal olarak kendini daha güçlü hissedeceksin, bu da çevrendeki insanlarla olan ilişkilerine olumlu yansıyacak. Ancak, duygusal yüklerinin farkında olman ve gerektiğinde dinlenmek için zaman ayırman önem taşıyor. Geleceğe dair kaygılarının önüne geçmek, iç huzurunu bulmanı sağlayabilir. Özellikle iş yaşamında karşılaşabileceğin yeni fırsatları değerlendirmek için açık fikirli olmalısın. Unutma, adım adım ilerlemek seni her daim güçlü kılacak.
Bugün, özgür ruhun ve yaratıcı dehanın güçlü bir şekilde ortaya çıkacağı bir gün. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin derinleşirken, yeni fikirler ve projeler için ilham bulabilirsin. Kalabalık ortamlarda fikir alışverişleri yapabileceğin durumlar ortaya çıkacak; bu fırsatları değerlendirmen önemli. Bazı insanlarla olan görüşmelerin, önceki ön yargılarını sorgulamana neden olabilir. Esnek olmalı ve farklı bakış açılarını dinlemelisin. Aşk hayatında, duygusal derinliklere inmeyi tercih edebilirsin. Partnerinle olan iletişimin, açık ve dürüst oldukça güçlenecek. Bekar Kova'lar için ise, sosyalleşme fırsatları, sürpriz tanışmalara kapı aralayabilir. Kendi içsel duygularına odaklanman, sana mevcut ilişkilerin sağlığı hakkında içgörüler sunacak. Günün enerjisi, kişisel projelerine odaklanma ve yaratıcı yeteneklerini kullanma konusunda seni teşvik ediyor. Cesur adımlar atabilirsin; bu süreçte bilinçli kararlar almak, başarılı sonuçlar doğuracaktır. Geleceğe yönelik hayallerini gerçekleştirmek adına atılacak adımların, sana yeni fırsatlar sunacak. Bu nedenle, içgüdülerine güven ve cesaretle ilerlemeye hazırlan.
Duygusal derinliklerin en yoğun hissedileceği bir gün, içsel dünyanızı keşfetmek için mükemmel bir fırsat sunuyor. Yaratıcılığınızın zirveye çıkabileceği anlar var; sanat, müzik veya yazı gibi ifade biçimlerine yönelmek ruhunuza iyi gelecek. Empati yeteneğiniz güçleniyor, çevrenizdeki insanlara daha derin bir anlayışla yaklaşabilir, onların duygularını daha net hissedebilirsiniz. İlginiz dozunda bir yardımlaşma, başkalarıyla aranızdaki bağı güçlendirirken, kendinize de bir armağan vermiş olacaksınız.Hayal gücünüzdeki sınırsızlık, aşk hayatınıza da yansıyabilir. Mevcut ilişkilerde daha romantik ve tutkulu bir atmosfer oluşabilirken, yeni bir ilişkiye adım atabilme fikri de sizi cezbetmeye başlayabilir. Ancak net sınırlar koymakta zorluk çekebilir, bu yüzden düşüncelerinizi netleştirmeniz faydalı olacaktır.Finansal konularda ani harcamalar yapma eğilimi gözlemleniyor. Planlı hareket etmeye özen gösterin, duygusal kararlarınızı bir kenara bırakıp mantığınızla ilerlemek, daha sağlıklı bir maddi yönetim sağlayacaktır. Sağlığınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz; ruhsal dinginlik için meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmayı düşünebilirsiniz. Tutku ve sezgi gününüzü yönlendirecek.
