| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjiniz yüksek ve cesaret dolu bir ruh halindesiniz. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman dilimindesiniz; hedeflerinizi net bir şekilde belirleyebilir ve adım atmak için ilham alabilirsiniz. İlişkilerde ve sosyal çevrelerde kendinizi ifade etme isteğiniz artacak. Bağlantılarınızı güçlendirmek için samimi bir yaklaşım sergilemek önem kazanıyor. Ancak sabırsızlık ve acelecilikten kaçının; dikkatinizin dağılmaması için odaklanmaya özen gösterin. İçsel sesinize kulak vermek, yenilikçi fikirlere ulaşmanıza yardımcı olabilir. Sağlık konularına da dikkat edin, ruh ve beden dengenizi korumak için zaman ayırın. Bugün keşif ruhunuzu besleyecek fırsatlar karşınıza çıkabilir; risk almayı göze almak, size unutulmaz deneyimler kazandırabilir.
Bugün, içindeki liderlik ve yaratıcılık gücünü hissetme zamanı. İhtimallerin geniş olduğu bir dönemdesin; cesur adımlar atabilirsin. Kendine olan güvenin, başkaları üzerinde de olumlu bir etki yaratacak. Sosyal çevrenle olan iletişimini güçlendirmeli ve fikir alışverişlerinde bulunmalısın. Gözlerin, beklenmedik fırsatları yakalamaya açık olmalı. Aşk hayatında tutku dolu anlar yaşanabilir; hislerinle hareket etmekten çekinme. Güneş gibi parlayacağın anlar seni bekliyor; hazır ol!
Sosyal ilişkilerde uyum arayışında olabilirsin, bu nedenle arkadaşlarınla ya da sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek isteyebilirsin. Estetik ve güzellik konusunda ilham verici fikirler aklını sarabilir. Karar verme süreçlerinde başkalarının fikirlerini önemsemen, dengeyi sağlamana yardımcı olacak. Çevrendeki insanlar üzerinde olumlu bir etki yaratma şansın var. Duygusal anlamda daha bağlı ve samimi olma arzusu, kalpten gelen bir iletişimi beraberinde getirebilir. Kendi içsel huzurunu sağlamaya çalışırken, karamsar düşüncelerden uzak durmakta fayda var. Aşk hayatında sürprizler, iyi bir iletişim ve anlayışla büyüyebilir; beklenmedik bir romantizm kapıda olabilir. Sanatsal çalışmalar veya yaratıcı projeler için bu dönem çok elverişli. Kendine güvenin tazelenebilir ve yeni fırsatlar için açık olabilirsin.
Zihin dünyanda derin bir dönüşüm sürecine giriyorsun. İçsel duyguların, sezgilerin çok daha belirgin hale gelecek. Bugün, çevrendekilerle olan ilişkilerini derinleştirme arzusuyla dolup taşacaksın. İletişimde açılma ve duygularını daha net ifade etme ihtiyacı hissedeceksin. Özellikle yakın ilişkilerinde, karşındaki kişilerin duygusal derinliklerine inmek isteyebilirsin. Bazı gizli duygularla yüzleşmek zorunda kalabilirsin; bu süreç başlangıçta zorlu gelse de, sonunda sana büyük bir içsel huzur ve özgürlük getirecektir. Kendinle barışık olmak, başkalarıyla olan etkileşimlerini önemli ölçüde olumlu etkileyecek. Bugün, özellikle sezgisel yönlerin açık olduğundan, içgüdüsel kararlar almakta zorlanmayacaksın.Finansal konularda dikkatli olman gerekiyor. Toplumsal ve sosyal konulara olan ilgin artabilir; çevrendeki insanlara yardım etme isteği duyabileceğin bir zaman. Bu bağlamda, gönüllü çalışmalara veya toplumsal projelere katılmak, içindeki iyilikseverliği besleyecektir. Bugün, kendini ifade etmenin ve başkalarına dokunmanın ön planda olduğu bir gün.
Bugün, özgür ruhun ve macera isteğin ön plana çıkıyor. Yeni deneyimlere açık olman, seni beklenmedik fırsatlarla karşılaştırabilir. Seyahat planları ya da yeni insanlarla tanışma fırsatları, ilham verici bir enerji taşıyor. İçsel motivasyonun artarken, hedeflerine ulaşmak için daha cesur adımlar atma isteği duyabilirsin. Başkalarıyla olan ilişkilerinde samimiyet arayışın, kalbinin derinliklerine dokunan bağlantılar kurmana yardımcı olacak. Kendini ifade etmekten çekinme; fikirlerin ve hayallerin, çevrendeki insanlara ilham verebilir. İçsel sesine kulak ver, arzularının peşinden koşmaktan korkma. Bugün, hayallerini gerçeğe dönüştürebilmen için harika bir zaman.
Kendinle ilgili bazı içsel sorgulamalar yapmak için uygun bir dönemdasın. Hedeflerin konusunda daha kararlı ve disiplinli bir yaklaşım sergileyebilirsin. İş hayatında, üzerinde çalıştığın projelerle ilgili sürprizler ve fırsatlar ortaya çıkabilir; bu fırsatları değerlendirmek için cesur olmalısın. İletişim becerilerin öne çıkıyor; başkalarıyla olan ilişkilerinde yapıcı bir dil kullanmak, işbirliklerini güçlendirmene yardımcı olacaktır. Aynı zamanda, duygusal olarak bazı eski yaralarını iyileştirme şansı bulabilirsin. Geleceğe yönelik planlarını gözden geçirmek, senin için faydalı olacak. İlişkiler konusunda da samimi ve açık olman, çevrendeki insanlarla olan bağlarını derinleştirecek. Kendine karşı nazik olmayı unutmamalısın; bu dönemde kendini dinlendirip yeniden enerji depolamak önem taşıyor.
Bugün yeniliklere ve farklılıklara açık bir zihinle başlayacaksın. Sosyal çevrendeki etkileşimlerin ilginç bir hal alabilir; yeni insanlarla tanışmak ve fikir alışverişinde bulunmak oldukça keyif verici olacak. Beklenmedik bir fırsat, sana ilham verebilir ve hayalindeki projeler için cesaretlendirebilir.Duygusal olarak, içsel huzurun önem kazanıyor. Kendi alanına ihtiyaç duyabilirsin; yalnız kalma isteğin artabilir. Meditasyon veya doğada vakit geçirmek, ruhsal dengenin sağlanmasına yardımcı olacaktır. Ayrıca, spor yapmak veya hobilerine yönelmek, zihnindeki yoğun düşüncelerden uzaklaşmanı sağlayabilir.İş veya kariyerle ilgili konularda, liderlik yeteneklerin ön plana çıkabilir. Takım çalışmalarında özgün fikirlerinle öne çıkmak, senin için önemli bir avantaj olacak. Ancak ekip arkadaşlarınla iletişimde dikkatli olmalısın; fikir ayrılıkları yaşanabilir ve bu durum gerginlik yaratabilir. Empati yaparak bu durumu kolayca aşabilirsin.Günün sonunda, kişisel hedeflerine odaklanmak için harika bir zaman dilimi, enerjini daha verimli kullanabilir ve adımlarını sağlamlaştırabilirsin. Unutma, yenilikler her zaman seni daha ileriye götürecektir.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin ön planda olacağı bir gün. İçsel huzuruna ulaşmak için sakinleştirici faaliyetlerde bulunmak faydalı olabilir. Yaratıcılığın tavan yapacak, sanatsal projelere yönelmek adına mükemmel bir zaman dilimi. Aynı zamanda, yakın çevrendeki ilişkilerin üzerinde durmak, dostlarınla olan bağlarını güçlendirmek için harika fırsatlar sunuyor. Biraz empati ve anlayış göstermek, karşındakilerle olan iletişimini kuvvetlendirecek. Maddi konularda daha dikkatli olmalı, sürpriz harcamalardan kaçınmalısın. Kendine dönmek ve iç yolculuk yapmak, ruhsal olarak tazelenmene yardımcı olacak. Unutma, sezgilerin sana rehberlik ediyor; onlara güven.
