| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Cesaretin ve kararlılığın dorukta. İçinde bulunduğun durumları değiştirmek için adım atmaktan çekinme. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman; yaratıcı fikirlerinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Dinamik yapın, çevrendekilere ilham verirken kendi hedeflerine de odaklanmanı sağlayacak. Ancak, düşünmeden hareket etme konusunda dikkatli olmalı, aceleci kararlar almak istemediğin sonuçlarla karşılaşmana neden olabilir. Sağlığınla ilgili daha fazla özen göstermek, enerjini artıracak aktiviteler bulmak iyi gelecek. Duygusal ilişkilerde açık yürekli olman, samimi paylaşımlar yapmanı kolaylaştıracak. Gelişmeleri şans olarak gör, her şey bir deneyim ve öğrenme fırsatı sunuyor.
Bugün, içsel huzurun ön planda olduğu bir gün. Hayatın getirdiği sorumluluklarla başa çıkmak için sabrını ve kararlılığını göstereceğin durumlarla karşılaşabilirsin. Yemek, sanat veya doğa ile olan bağlantıların güçleniyor; bu alanlarda bir şeylerle meşgul olmak sana keyif verebilir. Sevdiklerinle vakit geçirerek ruhsal bağlarını derinleştirebilir, daha samimi konuşmalar yapabilirsin. Finansal konularda daha dikkatli olmalısın; ani harcamalardan kaçınarak bütçeni koruman önemli. Kendine olan güveninin arttığı bu dönemde, yeni fırsatların peşinden gitmekten çekinme. Unutma ki, sağlam adımlarla ilerlemek her zaman kazandırır. Rahatlamak için doğayla baş başa kalmak, zihnini arındırmana yardımcı olabilir.
Bugün iletişimin ve öğrenmenin ön planda olduğu bir gün. Zihinsel enerjin yüksek, yeni fikirler ve projelerle dolusun. Sosyal çevrendeki insanlarla derinlemesine sohbetler yapabilir, sürükleyici paylaşımlar yaşayabilirsin. Ancak, dikkatini dağıtan durumlara karşı tedbirli olmalısın. Esnekliğin sayesinde beklenmedik değişikliklere kolayca adapte olabilirsin. Bu, yeni bağlantılar kurmak ve mevcut ilişkileri derinleştirmek için harika bir fırsat. Duygusal olarak, içsel dengenin sağlandığını hissetmek seni güçlendirecek. Gün sonunda, içsel olarak huzur bulduğunu göreceksin, yeni perspektiflerin hayatına olumlu dokunuşlar katacak. En önemlisi, kendine güvenmeyi unutmamalısın; bu, karşılaştığın her türlü zorluğun üstesinden gelmeni sağlayacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel dünyanla bağlantının ön planda olduğu bir dönemdesin. Bugün, sevdiklerinle daha fazla zaman geçirmek isteyebilirsin. Aile bağların güçleniyor; eski anılara dönmek, nostaljik hissiyatlar oluşturmak keyif verebilir. Kendini ifade etme biçimin, başkalarıyla iletişimini derinleştirecek. İçsel huzurun için kendine alan tanıman önemli. Yaratıcılığının arttığı bu günlerde sanatsal aktivitelerle ilgilenmek, ruh halini iyileştirebilir. Duygusal açıdan hassas olabilirsin; bu yüzden duygularını gözlemleyerek, içsel ihtiyaçlarına dikkat etmen faydalı. Kendine sevgi ve şefkat göster, hislerini kabullen. Kendi sınırlarını koruyarak, başkalarına da yardımcı olma arzusunu dengelemelisin. Méraklarını besle, yeni şeyler öğrenmek için açık ol. Güçlü sezgilerinle, çevrendeki olaylara daha derin bir bakış açısıyla yaklaşabilirsin.
Kendine güvenin zirveye ulaşacak, çevrendekiler üzerinde güçlü bir etki bırakacaksın. Bugün yaratıcılığını ön plana çıkaracak fırsatlar karşına çıkabilir. Sahip olduğun liderlik yeteneklerini sergilemekten çekinme, insanları etrafında toplamak için mükemmel bir zaman. Duygusal konularda ise, içsel duygularını ifade etmekte zorlansan da, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için açık olman önemli. Biraz risk almak, seni beklemediğin heyecanlara sürükleyebilir. Ayrıca, yakın çevrende bazı sürprizler olabilir; beklenmedik bir hediye ya da anlamlı bir jest seni mutlu edebilir. Kendine güven ve içindeki ateşi yak, her şeyin sana açık olduğu bir dönemdesin.
Bugün, detaylara olan dikkatiniz parlayacak. İş hayatında veya kişisel projelerinizde küçük ayrıntıları gözden kaçırmayacaksınız. Bu, size büyük avantajlar sağlayabilir. İletişim becerileriniz öne çıkıyor, başkalarıyla olan diyaloglarınızda mantıklı ve etkili argümanlar sunabileceksiniz.Özellikle arkadaşlarınızla ya da aile üyelerinizle yapacağınız tartışmalarda sakin kalmak önemli. Duygusal derinliklere girmekten kaçının; daha yüzeysel konularla ilgilenmek uzlaşmanızı kolaylaştırabilir. Sağlığınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz; belki de bu gün biraz kendinize zaman ayırıp ruhsal ve bedensel dinlenme yollarını bulmalısınız. Yeni bir hobiye başlamak veya eski bir ilginize geri dönmek için ideal bir zaman. Bir şeyler üretmek, yaratıcılığınızı besleyecek ve içinizdeki potansiyeli açığa çıkaracak. Unutmayın, her şey sizin elinizde ve adım atma cesaretine sahip olduğunuzda, güzel sonuçlar alacağınızdan emin olabilirsiniz.
Bugün karşına çıkan fırsatlar, sosyal çevrenle olan ilişkilerini derinleştirmene olanak tanıyacak. Grubun içindeki denge ve uyumu sağlamada doğal bir yeteneğe sahip olduğun için, başkalarının fikirlerine açılmak ve ortaklıklar oluşturmak senin için çok faydalı olacak. Yaşadığın içsel huzur, karar almada sana büyük destek sağlayabilir. Duygusal olarak kendini daha anlaşılır ifade etmeye yönelmelisin; bu, sevdiklerinle olan bağını kuvvetlendirecek. Aynı zamanda, estetik ve güzellik anlayışın gün yüzüne çıkacak; sanatsal yönlerini ortaya koymak için ilham dolu bir zaman. Kendi isteklerini önceliklendirmeyi unutma, çünkü içeride birikmiş olan duygularını serbest bırakmak, ruhunun ferahlamasına yardımcı olacak. Her şeyin bir denge içinde olmasını arzularken, aksiliklere karşı da esnek olabilirsin; bu, seni daha da güçlendirecek.
Gizli tutkuların bugün öne çıkıyor. İçsel dünyanda yaşanan yoğun duygular seni harekete geçirebilir. Derin bağlantılar kurma arzusuyla dolup taşarken, aynı zamanda korkularınla yüzleşmek zorunda kalabilirsin. İlişkilerinde açık sözlü olmanın tam zamanı; hislerini ifade etmekten çekinme. Amaçların doğrultusunda sağlam adımlar atmayı ihmal etme. İş veya maddi konularda dönüm noktaları yaşanabilir. Yoğun bir içsel mücadele içinde olsan da, bu mücadele seni güçlendirecek. Sezgilerin derinlemesine çalışacak, bu nedenle kalbinin sesine kulak vermek, doğru yolda ilerlemeni sağlayacak. Kendini keşfetmek için yaratıcı bir şeyler yapmayı düşünebilirsin; belki bir sanat dalıyla ilgilenmek, düşüncelerini dışavurmanın en güzel yolu olabilir. Hayata dair tutumunu ve hayallerini sorgulamak, yeni bakış açıları geliştirmeni sağlayacak. Korkularından kaçma; onlarla yüzleşmek, seni daha özgür ve güçlü bir birey haline getirebilir.
İkna edici bir kararlılık, bugün seni saracak. İçsel motivasyonun yükselirken, hedeflerine ulaşma konusunda kendini güçlü hissedeceksin. Hayal gücünün zenginliği, yaratıcılığını besleyecek ve seni yeni projelere yönlendirecek. Seyahat etme arzusu içinde çarpacak; kısa bir yolculuk bile ruh halini canlandırabilir. İlişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük ön planda olacak. Sevdiğin kişiye karşı beslediğin duygular güçlü bir şekilde dile gelecek. Sosyal ortamda etkileşimlerin artarken, yeni insanlarla tanışarak ufkunu genişletme fırsatını kaçırma. Girişimlerine sabırlı olman, sonuçların vaat ettiği güzellikleri getirecek. Gelişmelere açık kal, evrenin sunduğu yeniliklere kucak aç.
Bugün, sorumluluk duygun oldukça baskın olacak. İş projelerinde ve kişisel hedeflerinde yeni bir bakış açısı kazanabilir, var olan sorunlara pratik çözümler üretebilirsin. İçsel motivasyonun sayesinde çevrendeki insanları etkileyebilir, liderlik vasıflarını ön plana çıkarabilirsin. Detaylara dikkat etmen, yaratıcılığını açığa çıkaran fırsatları da beraberinde getirecek. Duygusal anlamda ise, sevdiklerinle geçireceğin zamanlar seni duygusal olarak besleyecek. Kendine yönelik beklentilerini gözden geçirip, kariyer ve aile yaşamındaki dengeyi sağlamaya yönelik adımlar atabilirsin. Sabırlı ve kararlı olman, uzun vadede getirilerini görebileceğin bir süreçte başarı elde etmene yardımcı olacak. Kendi içsel huzurunu bulmak için ara vermek ve düşünmek de faydalı olabilir. Unutma, her küçük adım, büyük değişimlere kapı aralayabilir.
Biraz yenilik arayışında olabilirsin. Farklı deneyimler, seni daha açık fikirli ve yaratıcı hale getirecek. Sosyal çevrende, kendini özgürce ifade edebileceğin ortamlar bulmak isteyebilirsin. Bu süreçte bazı dostlarla fikir alışverişi yapmak, seni heyecanlandırabilir. Anlayışlı ve esnek kalmak, iletişim sorunlarını aşmana yardımcı olacaktır. Kariyerinde ilerlemek için cesur adımlar atma zamanı olabilir; yenilikçi projelere yönelmek sana büyük avantaj sağlayabilir. Duygusal olarak, içsel huzurunu bulmak adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelebilir. Sağlığına özen göstermeyi unutma, bedenine ve zihnine dikkat etmen ilerlemek adına önemli olacak. Unutma, özgünlüğünle parladığın bir dönemdesin.
Duygusal derinlikler içinde yol alırken, sezgilerinin seni yönlendirmesine izin ver. İletişim konularında kendini rahat hissetmeye başlayabilirsin, duygularını açıkça ifade etmek, başkalarıyla bağlantı kurmanı kolaylaştıracak. Rüyaların ve hayal gücün bugün sana ilham verebilir; yaratıcı projeler veya sanatsal yeteneklerini keşfetmek için harika bir dönemdesin. İçsel huzurunu bulmak adına meditasyon veya doğada zaman geçirmek oldukça fayda sağlayacak. Yaşanan olaylara karşı duyarlılığın artarken, başkalarının hislerine karşı daha empatik olabilirsin. Sadece kendinle değil, çevrendeki insanlarla da uyum sağlayacak bir denge bulma fırsatı var. Başkalarına yardım etmek, hem senin ruhuna hem de onların hayatına anlam katabilir. Bu süreçte sınırlarını korumayı unutmadan, içsel rehberliğine güven.
