| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjin dolup taşacak, çevrendeki insanlara ilham kaynağı olabilirsin. İçsel motivasyonun yüksek, yeni başlangıçlar yapma isteği baskın. Kendini fiziksel olarak aktif hissetmek o kadar önemli ki, spor veya doğa yürüyüşleri sana iyi gelecek. İletişim becerilerin de güçlenmiş durumda; arkadaşlarınla olan diyalogların derinleşebilir ve sorunları kolayca çözme yeteneğin sayesinde ilişkilerin güçlenebilir. İş hayatında, cesaretini toplayarak önemli bir karar alma aşamasına gelebilirsin. Ancak, aceleci olmaktan kaçınmalısın; düşünmeden harekete geçmek bazı durumları zorlaştırabilir. Ayrıca, bugün kendine zaman ayırmak da önemli; inner peace için meditasyon veya yaratıcı hobilerle ilgilenmek sana enerji verecek. Unutma, bu gün kendine olan güvenin her zamankinden daha güçlü.
Gün, sabırlı ve kararlı yaklaşımının ödüllerini toplama zamanı. Etrafındaki insanlar, doğuştan gelen güveninin ve istikrarının ne kadar değerli olduğunu fark edecekler. Bugün ilişkilerde anlayış ve empati göstermek, bağların güçlenmesine yardımcı olacak. İş yerinde üstlendiğin görevlerde dikkatli ve özenli olmalısın; detaylara verdiğin önem, başarıların kapılarını aralayacak. Finansal konularda temkinli olmak faydalı olacak. Kendine zaman ayırmayı unutma; günün stresinden uzaklaşmak için doğayla iç içe bir aktivite harika bir seçenek. Zihinsel ve bedensel açıdan dengeyi sağlamak, ruhunun beslenmesine de katkı sunacak.
Bugün zihninin derinliklerine inme, merakının peşinden koşma zamanı. Yeni bilgiler edinmek, farklı bakış açılarıyla tanışmak için harika bir fırsat var. Sosyal çevren genişleyebilir, etkileşimlerin artabilir. Yaratıcılığın alevlenirken, kendini ifade etme isteği ortaya çıkabilir. Duygu ve düşüncelerini başkalarıyla paylaşmak için uygun bir zemin bulacaksın. Fakat dikkatli ol, acele kararlar vermek yerine düşüncelerini derinlemesine incelemelisin. Yakın ilişkilerde küçük sorunlar gündeme gelebilir. İletişimin ön planda olduğu bir gün geçirirken, empati yeteneğini kullanarak bu sorunları kolayca aşabilirsin. Kendine dönmek ve biraz içsel bir yolculuğa çıkmak için de fırsat yaratmayı unutma. Bu süreç, kendini tanımanı sağlayabilir. Enerjin yüksek, hareketliliği hisset.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için mükemmel bir dönemdesiniz. İçsel dünyanızda dolaşırken, koruma içgüdülerinizle etrafınızdakilere destek olma isteği arasında dengede kalmalısınız. Aile bağlarınızda sıcaklık ve güven arayışında olacaksınız; sevdiklerinizle olan iletişiminizde daha duyarlı ve anlayışlı olmalısınız. Besleyici bir enerjiniz var; bu, başkalarına ilham verecek. Aynı zamanda, kendinize de özen göstermeyi unutmayın. İçsel barış arayışınız, ruhsal refahı artırabilecek uğraşlarla pekişecektir. Evde geçirdiğiniz zaman, sizi yenileyebilir ve huzur verebilir. Yarınlar için planlar yaparken sezgilerinize güvenin; kalbinizin sesini duyduğunuzda doğru yolda olduğunuzu hissedeceksiniz. Sosyal çevrenizdeki dinamikler değişebilir, eski dostlar veya kırgınlıklar gündeme gelebilir; bu durumları açık yüreklilikle ele almak, ilişkilerinizi güçlendirecektir. Unutmayın, duygusal derinlikleriniz kadar güçlü ve keskin bir sezgiye sahipsiniz.
Kendine olan güvenin bugün zirveye çıkıyor. Işıldıyorsun; karizmana hayran kalacak insanlar etrafında dolanacak. Yaratıcılığını ortaya koymak için mükemmel bir zaman. Sanatsal veya eğlenceli bir proje üzerinde çalışmayı düşünebilirsin. Aşk hayatında ise romantik sürprizler ve tutkulu anlar seni bekliyor. Kalbinin sesini dinlemekten çekinme. Sosyal ortamlarda yeni bağlantılar kurmak, ilham almanı sağlayacak. Ancak arkadaşlık ilişkilerinde dengeyi sağlamak için biraz daha dikkatli olmalısın. Maddi konularda dikkatli olman, giderlerini kontrol altında tutmanı sağlayacak. Kendi değerinin farkında ol, hayatının her alanında parlamayı hak ediyorsun.
Detaylara olan tutkun, bugün seni önemli fırsatlarla buluşturabilir. Belki de bir projeni sonlandırmak veya yeni bir iletişim kurmak için çok uygun bir zaman. İş arkadaşlarınla olan ilişkilerin öne çıkabilir; kendi fikirlerini savunmak için cesur olmalısın. Duygusal olarak kendini güvende hissettiğin bir ortamda bulabilirsin. Kendine zaman ayırmayı unutma, içsel huzurunu sağlamak için sakinlik ve düzen arayışın seni besleyecek. Sağlık konularında temiz bir başlangıç yapmak isteyebilirsin; beslenme veya egzersiz rutinini gözden geçirmek için ideal bir zaman. Başkalarının ihtiyaçlarına duyarlı olman, sosyal ilişkilerini güçlendirebilir.
Bugün, denge arayışın oldukça ön planda. İlişkilerdeki uyum arayışın, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerinde kendini gösterecek. Empati yeteneğin sayesinde, birinin duygusal durumunu anlaman kolaylaşacak; bu da güzel bir iletişim zeminine yol açabilir. Sosyal ortamlarında, karizma ve çekiciliğinle dikkatleri üzerime çekebilirsin, ancak başkalarının ihtiyaçlarını da göz ardı etmemelisin. Karar verme süreçlerinde daha fazla içsel huzur bulmak amacıyla, meditasyon veya sanat gibi ruhunu besleyen aktivitelere yönelmek faydalı olabilir. Ayrıca, gündelik işlerinde küçük değişiklikler yaparak, onları daha keyifli hale getirme fırsatını yakalayabilirsin. Kendi sınırlarını belirlemeyi unutma, zira başkalarının beklentileri senin dengen üzerinde etkili olabilir. Genel olarak, iletişim ve ilişkilerdeki pozitif gelişmelere açık ol; bu durum, içsel huzurunu artıracak.
Derin duyguların yüzeye çıkması, içsel bir keşif sürecine girmene neden olacak. Bugün, geçmişle hesaplaşma fırsatı karşına çıkabilir; eski ilişkilerdeki derin yaraları anlama ve bunları geride bırakma zamanıdır. İçsel huzur arayışın, seni kendinle yüzleşmeye, hislerini anlamaya ve kabullenmeye yönlendirebilir. Başka insanların duygularını anlama kapasiten artacak; empatin sayesinde yakın çevrendeki kişilere destek olabilirsin. Ancak dikkatli ol, kendi duygusal dengen için sınır çizmekte zorlanabilirsin. Bu, başkalarına yardım ederken öz bakıma da özen gösterme gerekliliğini hatırlatıyor.Kariyer alanında, yenilikçi fikirlerin öne çıkabilir. Yaratıcılığını yansıtarak fark yaratma şansı doğabilir. Ancak, ani kararlar almak yerine daha derin düşünmen, uzun vadede daha etkili sonuçlar doğuracaktır. Tüm bu yoğun duygu ve düşünceler seni bazı içsel çatışmalara sürükleyebilir. Kendine karşı nazik ol; hislerini bastırmak yerine, onları kabul et ve işle. Günün sonunda, kendinizi yenilenmiş ve daha güçlü hissedebilirsin.
Bugün, maceracı ruhun ve özgürlük arayışın ön planda. Farklı deneyimlere açık olmalısın; yeni insanlarla tanışmak ve yeni yerler keşfetmek için mükemmel bir zaman. İlgi alanlarını genişletmek, farklı bakış açılarıyla zenginleşmek için cesur adımlar atabilirsin. İçsel bir huzursuzluk hissetmek olası, bu durum seni sorgulamaya yönlendirebilir. Kendine dönmek, içsel yolculuk yapmak ve hayallerini irdelemek faydalı olacaktır. Sosyal ilişkilerinde ise dikkatli ol; bazen kelimeler yanlış anlaşılmalara neden olabilir. Empati ile yaklaşarak sorunları kolayca aşabilirsin. Bugünü keşif, öğrenme ve derin düşüncelerle değerlendirmek, ruhunu besleyecek.
Bugün sorumluluklarını ön planda tutabilirsin. İş veya kişisel projelerinle ilgili kararlarda mantığın ön plana çıkacak, bu da seni başarılı kılacak. Disiplinli yaklaşımın sayesinde hedeflerine bir adım daha yaklaşabilirsin. Ancak, duygusal durumu da ihmal etmemek önemli. Aile veya arkadaşlarınla olan iletişimini güçlendirmek ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. İkili ilişkilerde dengeli ve sabırlı olman gereken bir dönemdesin. Yaratıcı düşüncelerin ve pratik zekânla, karşılaştığın zorlukları kolayca aşabileceksin. Kendine güven, içindeki potansiyeli açığa çıkartacak fırsatlar kapıda. Gün boyunca karşılaşacağın insanlardan öğrenebileceğin dersler var; bu nedenle açık fikirli olmayı unutma.
Bugün, yenilikçi düşünceler ve sıradışı fikirler peşinde koşacak bir zihin açılabilir. Sosyal çevrenizde yapıcı tartışmalara girerek, alışılmadık bakış açıları geliştirme fırsatı bulacaksınız. Yaratıcılığınızı serbest bırakın; projelerinizi paylaşmak ve başkalarıyla iş birliği yapmak için uygun bir zaman dilimi. Sıradan olandan uzaklaşma ve beklentilerin ötesine geçme arzusunda olacaksınız. İnsanlarla olan konuşmalarınızda empati önem kazanabilir; bu, ilişkilere derinlik katacak. Geldiğiniz noktada, özgünlüğünüzü yansıtmaktan çekinmeyin; bulunduğunuz sosyal ortamlarda dikkat çekmek kaçınılmaz. Özgürlük arzunuz, rayına yerleşmek için farklı yollar keşfetmenizi sağlayabilir. Ancak, kararsızlık hissi işleri zorlaştırabilir. İleriye dönük düşünme beceriniz, çözümler bulmanıza yardımcı olacak ve sizi motive edecektir. Zihninizi açan her türlü bilgi ve deneyime açık olun; ilham alın.
Hayal gücün ve sezgilerin oldukça güçlü. İçsel dünyanda dönüp dolaşan duygular, seni yeni yaratıcı projelere yönlendirebilir. Empati yeteneğin, çevrendekilerle derin bağlantılar kurmanı sağlıyor. Belki de başkalarının sorunlarına duyarlı kalmanın ve onların yanında olmanın, seni daha huzurlu hissettirdiğini fark edeceksin. İçsel huzuru ararken, biraz da kendine yönelik özen göstermeyi ihmal etmemelisin.Bu dönem, sağlık ve ruhsal denge üzerinde odaklanmak için uygun. Meditasyon ya da doğa yürüyüşleri gibi ruhunu besleyecek etkinliklere yönelmek iyi gelebilir. Duygusal olarak hassas olduğun bir dönemdesin, bu yüzden sınırlarını korumayı ve kişisel alanına ihtiyacın olduğunu unutmamalısın. Diğerleriyle iletişim kurarken, kelimelerini özenle seçmek önemli. Yanlış anlaşılmalara yol açmamak için açık ve net olmaya çalış. Yıllardır beslediğin hayaller ya da projelerle ilgili cesur adımlar atmak için doğru zaman. İçsel sesine güven ve kalbinin sesini dinle, seni yönlendirecek ve hedeflerine ulaşmanda yardımcı olacak.
