| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjin en üst seviyede; cesaretin ve atılganlığınla çevrendekileri etkileyebilirsin. Yeni başlangıçlar için oldukça uygun bir zaman dilimindesin. İçinde bulunduğun durumlar, aktüel hedeflerine ulaşmana yardımcı olacak fırsatlar sunabilir. Bu dönemde sezgilerine güvenmen, kişisel gelişimine ve ilişkilerine katkı sağlayacaktır. Kendine güvenerek hareket etmek, uzun vadede düşündüğünden daha büyük avantajlar sağlayabilir. Duygusal ilişkilerde ise açık ve net iletişim kurman, problemleri kolayca aşmanı sağlayacak. Bugünün sunduğu şansları değerlendirmek için hazır hissetmelisin; kararlılığın, seni doğru yolda yönlendirecektir. Unutma, değişim ve yenilik her zaman yarar sağlar, bu yüzden cesaretle adım atmalısın.
Duygusal bir denge arayışı içindesin. Bugün, içsel huzuru sağlamak için biraz zamana ihtiyacın olacak. Kapasiteni aşan sorumluluklar ve beklentilerle karşılaşabilirsin, bu yüzden sınırlarını belirlemek önemli. Maddi konularda dikkatli olmalı, harcamalarını kontrol etmelisin. İlişkilerde samimiyetin önemine dikkat çekiyor, özel hayatında yakınlarınla daha derin bir bağ kurabilirsin. Kendine vakit ayırmak, ilgi alanlarına yönelmek ruh halini güçlendirecek. Sağlığına özen göstermeli, beslenmene dikkat etmelisin. Unutma, içsel huzurunu bulmak, dışarıdaki karmaşadan daha önemlidir.
Bugün iletişim becerilerin zirveye çıkıyor. Sosyal çevrende kendini rahat ifade edeceğin fırsatlar kapını çalacak. Yeni tanışmalar, ilginç sohbetler ve farklı bakış açıları, gününün renklenmesine neden olacak. Düşüncelerini paylaşmaktan çekinme; belki de uzun zamandır beklediğin bir iş birliği başlangıcı için zemin hazırlıyorsun.Bununla birlikte, zihin karmaşası ve çok fazla düşünceyle bir anda başa çıkmak zorlaşabilir. Dikkatini dağıtan unsurlara karşı dikkatli olmalısın. Organize olmak, önceliklerini belirlemek bu karmaşayı aşmanda yardımcı olacak. Duygusal olarak da meraklı bir ruh halindesin, ama peşinden koştuğun şeylerin sağlam temellere dayandığından emin ol. Kendini ifade etme arzusuyla hareket ederken, karşındakilerin duygularını da göz önünde bulundurmayı unutmamalısın. Kendini yönetmek, bu dönemde acayip bir güç gösterisi sergilemeni sağlayacak.Hayatta küçük sürprizler peşinde, gizemli bağlantılar kurmak için doğru zaman. Yeni şeyler öğrenmeye açık ol; bu aralar keşfettiğin her şey, ileride büyük katkılar sağlayabilir. Unutma, esneklik senin en büyük silahın. Gelip geçici durumlarla başa çıkabilmek, seni her daim bir adım önde tutuyor. Sosyal hayatında dengeyi bulmak için, hem vermeyi hem de almayı dengelemelisin. Tek bir kaynağa odaklanmak, hayatındaki akışı yavaşlatabilir; seçeneklere açık olmanın faydalarını gör.Günün sonunda, içsel bir huzur ve dinginlik bulmak adına kendine zaman ayırmayı unutma. Kendi dünyanı besle; bu, dış dünyayla olan etkileşimini güçlendirecektir.
Duygusal derinlikler ve içsel huzur arayışında yoğun bir gün. Sevdiklerinle olan ilişkilerin ön planda olacak; hislerin, onları koruma ve destekleme arzusunu körükleyebilir. Yakın çevrendeki insanlarla geçireceğin zaman, eski anıları çağrıştırarak nostaljik bir tat bırakacak. Duygularını ifade etmekten çekinme; bu, bağlarını kuvvetlendirebilir. Kendi iç dünyana dönerek, kendine dönük kalabilirsin. Duygusal açıdan kendini daha iyi anlamak, içsel çatışmalarını çözme yolunda sana yardımcı olacak. Gözlemlerin, hislerin ve sezgilerin seni yönlendirebilir. Günün ilerleyen saatlerinde gelen sürpriz bir haber, beklenmedik bir mutluluk kaynağı olabilir, kendine güvenmeyi unutma.Kendini korumanın önemini hatırlayarak, başkalarına karşı gösterdiğin duyarlılığı abartmamaya dikkat et. Enerjini dengelemek için doğada zaman geçirmek veya sanatsal bir aktiviteye yönelmek faydalı olacaktır. Unutma ki bu süreç, kendini yeniden tanıman ve yenilemen için bir fırsat.
Bugün içindeki liderlik ve yaratıcılık duygusu ön planda olacak. Enerjin yüksek ve çevrendeki insanlara ilham verme kapasiten artmış durumda. Özgüvenin sayesinde zorlayıcı durumlarla kolayca başa çıkabilir, yeni fırsatları değerlendirmek için cesur adımlar atabilirsin. Sosyal çevrende parlamak için mükemmel bir fırsat var; dostların ve sevdiklerinle olan ilişkilerini güçlendirmek için zaman ayır. Ancak dikkatli ol; biraz egonun etkisi altında kalabilirsin. Dinlemeyi unutma ve başkalarının fikirlerine de açık ol. Hedeflerine odaklanmak için ilham alacağın bir gün. Yalnızca kendine değil, başkalarına da ışık olduğun bir atmosferde ilerle!
Bugün detaylara olan ilginiz ve analitik zihniniz öne çıkacak. Ancak, mükemmeliyetçi yaklaşımınız, bazı durumlarda sizi zorlayabilir. İlişkilerinizde özellikle iletişimin önemi artacak; bazı anlaşmazlıkları çözmek için açık bir diyalog kurmanız faydalı olabilir. Sağlık konusunda bedeninize özen gösterme ihtiyacı hissedeceksiniz, kendinize zaman ayırmak iyi gelecek. İş veya günlük rutinlerinizde yeni düzenlemeler yapmak için uygun bir zaman, yeniliklere açık olun. İlerleyişinizde dikkatinizin dağılmaması, hedeflerinizi net bir şekilde belirlemeniz açısından hayati önem taşıyor.
Dengeler üzerinde yoğunlaşacağın bir gün seni bekliyor. İlişkilerde ince ayar yapma ihtiyacı hissedebilirsin. Sosyal çevresinde meydana gelebilecek sürpriz gelişmelere hazırlıklı ol. Ortaklı çalışmalar veya ekip projelerinde uyumun ön planda olacağı fırsatlar karşına çıkabilir. İçsel huzurunu sağlamak için düşünce ve duygularını dengelemeye özen göstermen gerekli. Estetik duygun ön planda; bu nedenle sanatla ilgili bir aktivite ile meşgul olmanın keyfini yaşayabilirsin. Ele aldığın konularda başkalarının görüşlerine önem vermek, toplumsal ilişkilerini güçlendirebilir. Kendi ihtiyaçlarına da zaman ayırmayı unutmamalısın.
Derin duyguların ve gizli hislerin yüzeye çıkma potansiyeline sahip olduğu bir dönemdesin. İçsel bir değişim söz konusu; bu, ilişkilerine yansıyan tutkulu bir enerji oluşturuyor. Çevrendekilere karşında savunmasız olma isteği duyabilirsin, bu da bağlantılarını derinleştirmenin bir yolu. Ancak dikkatli ol, duyguların yoğunluğu seni zaman zaman bunaltabilir. Gizli düşmanlıkların farkına varmak, kendini koruma içgüdülerini tetikleyebilir. Yeniliklere açık ol, içsel sesini dinle ve kararlarda cesur davran. Geçmişe dair izleri bırakıp geleceğe umutla bakabilirsin, bu süreçte kararlılığın seni destekleyecek. Kendine güven ve içsel gücünü ortaya çıkar.
Hayalperest enerjiler etrafınızı sarıyor, bu da yaratıcılığınızı besleyecek. Yeni fikirler peşinde koşmak için ideal bir gün. Sosyal ortamlarda kendinizi parlayarak ifade etme fırsatına sahip olacaksınız. İnsanlarla olan iletişiminizde samimiyet ve içtenlik öne çıkıyor, bu da bağlarınızı güçlendirebilir. Uzun zamandır üzerinde durduğunuz bir proje veya hayal, bugün somut bir adım atmanızı sağlayabilir. Hayatın sürpriz dolu yönleriyle yüzleşmekten çekinmeyin, karşınıza çıkan fırsatlar, maceraperest ruhunuzu besleyecek. Duygusallığın derinlerine dalmak ve hislerinizi paylaşmak, ilişkilerinizde anlam katmaya yardımcı olabilir. Kendinize ve başkalarına karşı hoşgörülü olmayı unutmayın; bu, ruhsal olarak daha fazla tatmin bulmanızı sağlayacak.
Bugün kararlılığın ve disiplinin öne çıkıyor. Hedeflerine ulaşmak için gereken motivasyon ve azmi hissedeceksin. İş hayatında yeni fırsatlar kapını çalabilir; bu fırsatları değerlendirirken dikkatli olmalısın. Sosyal çevrendeki ilişkiler, seni beklenmedik bir şekilde destekleyebilir. İçsel huzurunu sağlamak için kişisel zaman ayırmayı unutma. Duygusal olarak kendini güvende hissetme isteğin yoğunlaşacak, bu yüzden sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmek sana iyi gelecek. Kariyerinle ilgili atacağın adımlar, uzun vadede seni tatmin edici sonuçlara götürebilir. Sabırlı ol ve planlarını uygulamaktan çekinme. Unutma, her adımın seni daha güçlü kılacak.
Bugün, özgürlük arayışın ve yenilikçi fikirlerin ön plana çıkıyor. Sosyal çevrenle etkileşimde bulunmak, ilham verici fikirler ve projeler geliştirmek için mükemmel bir zaman. Politeknik düşünce tarzın, seni sıradanlıktan uzaklaştırıp, başkalarına farklı bakış açıları sunmana olanak tanıyor. Beklenmedik değişimlere açık olmalısın; bu süreçte karşına çıkacak fırsatlar, hayal gücünü ve yaratıcılığını besleyecek.İçsel huzurunu sağlamak için, ruhsal olarak da beslenmene ihtiyacın var. Meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi sakinleştirici etkinlikler, zihnindeki karmaşayı hafifletebilir. İlişkilerde samimi ve açık olmak; zaman zaman cesur davranmayı gerektirebilir. Özgüveninle insanları etrafında toplamayı başarabilirsin. Bugün, hayallerini somut hale getirmek için atılacak adımlar için destekleyici bir zemin mevcut. Özgünlüğünü sergilemeyi ihmal etme; sadece senin gibi olanların yanında hissetmek, seni güçlendirecek.
Duygusal derinlikler, bugün içsel dünyanızı zenginleştirecek. Yaratıcılığınız canlanabilir ve sanatsal zevkler ön plana çıkabilir. Başkalarıyla olan empatik bağlarınız güçleniyor; içten bir iletişim, dostluklarınızı derinleştirebilir. Hislerinize güvenin, sezgileriniz sizi doğru yolda yönlendirecektir. Bu süreçte yalnızca kendinize değil, çevrenizdeki insanlara da ilham kaynağı olacaksınız. Gözlerinizi açın, güzellikler etrafınızı saracak. Hayallerinizi gerçekleştirmek için küçük adımlar atmak için uygun bir zaman. Kendinizi ifade etme şeklinizde cesur olun, içsel merakınızı besleyin ve yeni deneyimlere kapılarınızı açın. Duygusal denge arayışında bol bol su içmeyi unutmayın; bu, ruhsal rahatlama açısından fayda sağlayacaktır. Kendi sınırlarınızı zorlayarak, çok daha fazla şeyin üstesinden gelebileceğinizin farkına varacaksınız. Şefkat ve sevgiyle dolu bir gün sizi bekliyor.
