| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjin yüksek, cesaretinle çevrendekilere ilham verebilirsin. İçindeki lider ruhu ortaya çıkıyor; yeni projelere başlamak için harika bir zaman. Kendine güvenin artıyor, bu da sosyal ilişkilerinde olumlu bir ivme kazandırıyor. Aşk hayatında sürprizler kapıda; beklenmedik bir karşılaşma gerçekten kalbini fethedebilir. Sadece düşüncelerini dile getirirken dikkatli ol, zira anlık öfke veya sabırsızlık seni yanıltabilir. Sağlığına özen göster, fiziksel aktivitelere zaman ayırmalısın. Yıldızlar, içsel gücünü keşfetmen için seni cesaretlendiriyor. Bugün, sınırlarını zorlamak ve hayallerin için adımlar atmak için doğru zaman.
Bugün, içsel huzurun arayışında derin bir bağ kurma isteği hissedebilirsin. Maddi konularda daha dikkatli seçimler yapma zamanı. Finansal güvenliğine dair kararlar alırken sezgine ve deneyimlerine güvenebilirsin. İletişimde samimi ve açık olman, ilişkilerin derinleşmesine yardımcı olacak. Sevdiğinle geçireceğin zaman, mutluluğunu artırabilir. Sağlık konularında, vücuduna özen göstermek ve dengeli beslenmek ön planda. Hayatının ritmini bulmak için doğadaki sessiz anlardan faydalanmak ve kendine biraz zaman ayırmak önem taşıyor. Yaratıcı enerjini aktarabileceğin bir proje ya da hobi keşfetmek, zihnini canlandıracak.
İkizler, zihninizin hızlı düşünme kapasitesi ile bugün kendinizi ifade etme konusunda oldukça başarılı olacaksınız. Sosyal etkileşimlerde karşınızdaki kişilere duygularınızı aktarmaktan çekinmeyeceksiniz. Yeni bağlantılar ve arkadaşlıklar kurma fırsatlarıyla dolu bir gündesiniz; bu süreçte açık ve samimi bir iletişim, kalıcı ilişkilerin temelini oluşturacak. Ancak, bazen dikkatinizin dağılması ve bazı detayları gözden kaçırma ihtimaline karşı dikkatli olmalısınız. Zihinsel yoğunluğunuzun artması, odaklanmanızı zorlaştırabilir; bu nedenle, zaman zaman derin bir nefes alarak kendinizi yeniden toparlamaya çalışın. Küçük meselelerde bile çözümler bulmakta son derece yaratıcı olacaksınız. Öğle sonrası, kişisel projelerinizi geliştirmek için harika bir fırsat doğabilir. Kendi düşüncelerinizi net bir şekilde ifade edebilmek için gereken cesareti bulacak, belki de bilinçaltınızdan gelen yaratıcı fikirler sizinle buluşacak. Bu fikirleri yazıya dökmek ya da bir sanat dalında uygulamak, sizin için oldukça tatmin edici olabilir. Son olarak, ailenizle veya yakın arkadaşlarınızla yapacağınız derin ve anlamlı sohbetler, kendinizi daha iyi hissetmenize yardımcı olacak. Bugün, başkalarıyla olan bağlantını güçlendirmek ve kendinizi açmak için harika bir zaman.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmeye açık olacağınız bir gün. Sevdiklerinizle aranızdaki bağı güçlendirmek için sevgi dolu adımlar atabilirsiniz. İçsel huzur arayışınız, ruhsal gelişiminize katkı sunacak. Kendinizi yalnız hissettiğiniz anlarda, sosyal çevrenizden destek almak önem kazanabilir. Geçmişte yaşadığınız bazı duygusal olaylar, bugün yeniden gündeme gelebilir. Anılar üzerinde düşündüğünüzde, kendinizi yeniden değerlendirme fırsatı bulacaksınız. Kendinize karşı nazik olun ve duygusal yükleri bırakmak adına hafiflemeyi deneyin. İş veya sosyal hayatınızdaki iletişimde hassasiyet göstermek, ilişkilerinizi olumlu yönde etkileyecektir. İçsel sezgilerinize güvenin; bu, sizi doğru yolda ilerletmek için katalizör görevi görebilir. Önemli insanlarla olan ilişkilerinizi pekiştirmeye yönelik samimi adımlar atmaktan çekinmeyin. Böylece, hem kalbiniz hem de zihniniz rahatlayacak.
Bugün içindeki enerji patlamasıyla birlikte, dikkatleri üzerine çekme arzusuyla dolup taşabilirsin. Kendini ifade etme biçimin, çevrendekilerin ilgisini çekecek ve etkileyici bir izlenim bırakmana vesile olacak. Sosyal ortamlarda daha fazla yer almak, yeni bağlantılar kurmak ve liderlik vasıflarını ön plana çıkarmak için mükemmel bir zaman. Bir projeye liderlik etmek ya da kendi fikirlerini hayata geçirmek için uygun bir fırsat mevcut. Ancak dikkatli ol; duygusal ve daha hassas arkadaşlarının ihtiyaçlarını göz ardı etmemelisin. İçsel olarak kendini zengin hissettiğin bu dönem, nefes almanı, yenilenmeni ve içsel huzurunu bulmanı sağlayabilir. Sezgilerin de oldukça güçlü, bu yüzden iç sesini dinlemekte fayda var. Eğlenceli bir gün geçirebilir, sevdiğin insanlarla kaliteli zaman geçirebilirsin. Duyguların ve ilgi alanların arasında denge kurmak, sana çok şey katacak. Unutma, gerçek liderlik yalnızca yön vermekle değil, aynı zamanda destek olmakla da ilgilidir.
Analitik düşünce yapın, bugün size birçok kapı açabilir. İşlerinizi planlama konusunda doğal bir yetenek sergileyeceksiniz. Detaylara dikkat etme arzunuz, sizi başarıya taşıyacak. Görevlerinizi tamamlamak için motivasyon bulacak, belirsizlikleri netleştirerek ilerlemeyi sağlayacaksınız. İletişim becerileriniz, önemli bağlantılar kurmanıza yardımcı olabilir. Duygusal olarak kendinizi daha kararlı hissedecek ve içsel huzura ulaşmak için gerekli adımları atabileceksiniz. Sağlığınıza yönelik dikkat etme zamanıdır; bedeninize ve ruhunuza yeterince özen gösterdiğinizden emin olun. İhtiyaç duyduğunuz değişimleri kabul etmeye açık olun; yenilikler hayatınıza tazelik getirebilir. Unutmayın, küçük adımlarla büyük sonuçlar elde etmek, bugün odaklanmanız gereken bir konu olabilir.
Bugün içsel denge arayışında olabilirsin. Duygusal ve mantıksal tarafların arasındaki zıtlıklar gün yüzüne çıkabilir. İlişkilerde daha empatik ve anlayışlı bir tutum sergilemek, var olan sorunları hafifletebilir. Özellikle sosyal çevrende bazı olaylar, sana arkadaşlarınla olan bağlarını sorgulatabilir. Sanatla ilgilenenler için yaratıcılık patlaması yaşanabilir; ilham kaynakların bu dönemde artış gösterebilir. Kendine zaman ayırmayı unutmamalısın. İçinde bulunduğun durumu değerlendirmek ve geleceği planlamak adına, yalnız kalmak sana iyi gelebilir. Kararsızlık hisleri üzerine düşünmek, çözüm arayışında faydalı olabilir. Uzun vadeli hedeflerine odaklanmak, seni daha huzurlu bir noktaya getirecektir.
Sıra dışı ve derin hisler içinde kaybolabilirsin. Bugün sezgilerin güçlenmiş durumda, çevrendeki insanları daha iyi anlama yeteneğine sahipsin. Duygusal derinliklerin, başkalarıyla olan etkileşimlerinde yoğun bir bağ kurmanı sağlıyor. Sosyal ilişkilerinde cesur ve kararlı bir tutum sergileyebilirsin; içsel gücünü keşfedeceğin bir dönemdesin.İş yerinde veya projelerinde sıkı bir odaklanma ile dikkat çekebilirsin. Karşılaştığın problemlerle başa çıkmak için yaratıcı ve etkili çözümler bulacaksın. Bu dönemde içsel dönüşüm ve yeniliklere açık olman, gelişim sürecini hızlandıracak.Aşk hayatında beklenmedik bir sürprizle karşılaşabilirsin. İlişkinde daha derinlere inmeyi, yeni bakış açıları keşfetmeyi arzulayacaksın. Kendine zaman ayırarak içsel düşüncelerinle yüzleşmek, ilişkilerini daha da güçlendirebilir. Geçtiğimiz günlerde hissettiğin belirsizliklerin yerini netlik alabilir, bu da seni rahatlatacak ve ileriye taşıyacaktır.Mali konularında dikkatli olman gerekebilir. Ani harcamalara karşı temkinli yaklaşmalısın. Bu dönemde tasarruf yapma ve bütçeni gözden geçirme fırsatını değerlendirebilirsin. Kendi özgüvenini besleyecek ve geleceğini sağlamlaştıracak adımlar atmak için doğru zaman.
Günün enerjisi, macera arayışını ve keşif isteğini alevlendirecek. Oldukça cesur ve hevesli bir ruh hali içindesin. Yeni bilgilere açlığın, seni hoş sürprizlerle karşı karşıya bırakabilir. Sosyal çevrende yapacağın etkileşimler, birlikte yeni fikirler üretmene zemin hazırlayacak. Farklı kültürlere ve bakış açılarına olan ilgin, seni derin düşüncelere yönlendirecek. Ancak, aceleci davranmamaya ve dikkatli olmaya özen göstermelisin; bazı durumlarda sakin kalmak, daha iyi sonuçlar elde etmeni sağlayabilir. Kendi iç yolculuğuna fırsat tanı ve sezgini dinlemeyi unutma, çünkü bu dönem içsel rehberliğin seni doğru yola yönlendirecek. Sevdiklerinle yapacağın samimi paylaşımlar, duygusal anlamda seni güçlendirecektir. Kendine güven, içindeki potansiyeli keşfetmek için harika bir zaman.
Gününüz, sorumluluklar ve hedefler etrafında dönecek. Kariyerinize dair önemli adımlar atabilir, uzun vadeli planlarınızı somutlaştırma fırsatı bulabilirsiniz. İletişim, karşılıklı anlayış ve işbirliği açısından yüksek bir verim sağlayacaktır. Arkadaşlarınızla veya iş ortaklarınızla yapacağınız toplantılar, yaratıcı fikirlerin ortaya çıkmasına vesile olabilir. Duygusal olarak, kendinizi biraz geride hissetseniz de, içsel gücünüzle bu durumu aşabileceksiniz. Sağlığınıza dikkat edin; fiziksel aktivite ve doğa yürüyüşleri zihinsel rahatlama sağlayacak. Kendinizi tamamen bir şeylere adamanız gereken bir süreçtesiniz, bu yüzden taviz vermemeye özen gösterin. Aşk hayatında, duygularınızı daha açık bir şekilde ifade etmek, aranızdaki bağı güçlendirebilir. Kendinizi ifade etmekten çekinmeyin; samimiyet ve dürüstlük ilişkilerinizi olumlu yönde etkileyecektir.
Bugün, özgürlüğe olan tutkun artıyor. Sıradanlıktan uzaklaşma arzusu içindesin, yenilikçi düşüncelerin etrafındaki insanları da etkileyebilir. Sosyal çevrende ilginç diyaloglar ve tartışmalar yaşanabilir. Ortak projelerdeki yaratıcılığın sayesinde dikkat çekeceksin. Duygusal olarak, kendini ifade etmek için daha fazla cesarete ihtiyacın olabilir; bu sebeple, hislerini paylaşmaktan çekinmemelisin. Beklenmedik bir sürpriz, günü senin için daha heyecan verici kılabilir. Bağlantı kurduğun insanlardan gelecekteki hayallerin için destek alabilirsin, bu fırsatları iyi değerlendirmelisin. Sağlık konularına da dikkat etmen gereken bir zaman dilimindesin; bedenine ve ruhuna iyi bakmayı unutma. Her şey, senin düşüncelerindeki özgürlüğü keşfetmelisin.
Derin duygular ve sezgilerle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel dünyan daha da belirginleşebilir, yaratıcılığın ve hayal gücün artış gösterebilir. Bu, sanatsal ifadelere yönelmek için harika bir zaman. Ayrıca, karşındaki kişilere karşı duyarlılığın yüksek, bu da ilişkilerin daha da güçlenmesine yardımcı olabilir. Kendini ruhsal olarak beslemek adına meditasyon veya doğa yürüyüşleri yapmayı düşünebilirsin. Yalnız kalma isteği ve kendi iç dünyanda kaybolma arzusu, sosyal ilişkilerinde dengesizlik oluşturabilir; bu yüzden kişisel sınırlarına dikkat etmelisin. Hayallerin ve hedeflerin hakkında düşünmek için uygun bir zaman; ilham veren bir konu hakkında yazmak veya yaratıcı bir proje üzerinde çalışmak, sana büyük bir tatmin sağlar. Duygusal derinliğini keşfetmek için açık fikirli ol. Unutma ki, sezgilerin ve içsel hislerin bugünkü kararlarında sana yol gösterecek.
