| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjiniz yüksek ve yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesiniz. İçsel motivasyonunuz, çevrenizdekilere ilham vermek için adeta bir ateş topu gibi yanıyor. Cesaret ve kararlılıkla, önünüze çıkan engelleri aşabilir, hedeflerinizi ulaşılabilir kılabilirsiniz. Özgüveninizin yükselmesi, yeni fırsatlarla dolu bir gün geçirmenizi sağlayacak. Duygusal enerjinizi yönetmeyi başarabilirseniz, kişisel ilişkilerinizde de olumlu gelişmeler yaşanabilir. Hulasa, sunduğunuz enerjinin yansıması, çevrenizdeki insanları olumlu etkiliyor; bu da sosyal hayatınıza katkıda bulunacak. Ancak aceleci davranmaktan kaçının; her adımınızı düşünerek atmak, ilerlemenizi hızlandıracak bir anahtar olacak.
Gün, sağlam adımlarla ilerlemek ve sabrını güçlendirmek için ideal. Maddi konularda yeni fırsatlar karşına çıkabilir; dikkatle değerlendirmen gerekecek. Güven arayışın, ilişkilerde daha derin bağlar kurmanı sağlayabilir. Sevgi dolu anlar, sakin bir yudumda hayatına anlam katacaktır. İçsel huzuru bulmak için doğayla bağlantı kurmak, seni canlandıracak. Karar alırken acele etme, zamanı lehine çevir; her şey kendi akışında olacak. Kendine olan güvenin, başkalarının gözünde de parlayacak.
Bugün iletişimde kendinizi son derece güçlü hissedeceksiniz. Düşüncelerinizi ifade etmekte zorluk çekmeyecek, çevrenizdekilerle akıcı ve keyifli diyaloglar kuracaksınız. Farklı fikirlere açık olmanız, ortaya daha yenilikçi ve yaratıcı çözümler koymanızı sağlayacak. Öğle saatlerinde gerçekleştireceğiniz toplantılar veya tartışmalar, kariyeriniz için önemli gelişmelere kapı aralayabilir.Sosyal ilişkilerde ise ani karşılaşmalar ve sürprizler gündeme gelebilir. Eski dostlarla bir araya gelmek, unutulmaz anılar yaratmanıza yol açabilir. Fakat dikkatli olun; bazı insanlarla olan tartışmalar ve iletişimsizlik sorunları, beklenmedik şekilde büyüyebilir. Duygusal konularda yüzeysel kalmamaya özen gösterin; derinliklere inerek, gerçek hislerinizi paylaşma fırsatlarını değerlendirin.Kendi iç dünyanıza yönelmek, potansiyelinizi daha iyi anlamanıza yardımcı olacak. Meditasyon ya da günlük tutma gibi aktiviteler, zihninizi arındırmanıza ve düşüncelerinizi daha net bir hale getirmenize olanak tanıyabilir. Kendinize olan güveninizi artırıyorsunuz; bu nedenle yeni bir hobi edinme veya eğitim alma gibi girişimlerde bulunmak için doğru bir zamandasınız. Unutmayın, bu dönemde ne kadar açık fikirli olursanız, o kadar çok fırsat yakalayacaksınız.
Duyguların ön planda olacağı bir gün. İçsel bir huzursuzluk hissedebilirsin ve bu durum sevdiklerinle olan ilişkilerine yansıyabilir. Ailevi konulara daha fazla odaklanmak isteyebilirsin; bu, geçmişe yönelik bazı hatıraları gün yüzüne çıkarabilir. Kendini savunmasız hissedebilir, bu da bazen duygusal bir tepkime yol açabilir. Yalnız kalmayı isteyebilirken, bir yandan da destek arayışında olabilirsin. Bilinçaltındaki endişeleri aşmak için sanatsal bir faaliyet veya yazma eylemi, sana büyük bir rahatlama sağlayabilir. Duygularını ifade etmekten çekinme; bu, hem senin hem de çevrendeki insanlar için faydalı olacaktır. İletişimde dikkatli ol; yanlış anlaşılmalara mahal vermemek için kelimelerini özenle seçmelisin. Kendine dönmek ve içsel deneyimlerine dalmak, ruhsal olarak sana iyi gelebilir.
egonun fazla kabarmasına yol açmamalısın. Alçakgönüllülük, zaferin tadını çıkarırken yanında olmalı. İlişkilerde daha fazla empati göstermeye özen göster; sevdiklerinle bağlarını kuvvetlendirmek, belki de ortak bir hedef belirlemek için ideal bir zaman. Enerjini olumlu yöne kanalize edebilirsen, günü unutulmaz kılabilirsin.
Bugün, zihninizdeki düşünceler daha da belirginleşebilir ve analiz etme kabiliyetiniz zirveye çıkabilir. Detaylara olan bu özel ilginiz, çözmeniz gereken sorunları netlik kazanarak anlamanızı sağlayacaktır. İş hayatında, başkalarının gözünde saygı görme zamanıdır. Yaratıcılığınızı ve pratik zekânızı kullanarak projelerinize yeni bir soluk getirebilirsiniz.Duygusal ilişkilerde ise iletişim ön planda. Sevdiklerinizle olan bağlarınızı güçlendirmek için içten bir sohbet fırsatı doğabilir. Kendinizi ifade etme beceriniz sayesinde, gerginlikleri çözmek için önemli adımlar atabilirsiniz. Sağlığınıza dikkat etmeniz gereken bir dönemdesiniz; bedeninizin ihtiyaçlarına kulak verin ve yeterince dinlenmeye özen gösterin. Gün boyunca kendinizi yapıcı bir enerji içinde bulacak ve çevrenize olumlu bir etki yaratacaksınız. Kendi iç yolculuğunuzda, gelişim ve dönüşüm fırsatlarını yakalamak için açık fikirli kalmak önemli olacak.
Sosyal etkileşimlerin ön planda olduğu bir gün. Arkadaş çevrenle yapacağın iletişim, yeni fırsatlar getirebilir. Herkeste daha fazla empati kurabilme yeteneğin dikkat çekici. İlişkilerde dengeyi sağlamak odak noktan olabilir. Özellikle rahatsız edici konuları diplomasi yoluyla çözme şansın yüksek. Duygusal anlamda huzur arayışında olabilirsin; bu nedenle sakin ve huzurlu ortamlara yönelebilirsin. Ancak kendini ifade ederken abartılı duygulardan kaçınmalısın. Biraz yalnız kalmayı tercih edebilir, derin düşüncelere dalabilirsin. İçsel yolculuğun, dış dünyayı anlamanda sana rehberlik edecek. Kendimize dönme zamanı!
Duygusal yoğunluğun arttığı bir gün. İçsel motivasyonların seni yönlendirecek; gerçekleşmesi gereken bazı görüşmeler ya da tartışmalar için hazır olmalısın. İkili ilişkilerde derin bağlar kurma isteği artarken, bazı eski meselelerin yeniden gündeme gelmesi olası. Ancak bu, kendi duygusal sınırlarını koruman için bir fırsat olarak değerlendirilmeli. Kendine olan güvenin tazeleniyor; içsel gücünü keşfetmek ve bu gücü etrafındakilere yansıtmak için mükemmel bir zaman. İş hayatında, projelerine olan yaklaşımındaki tutku dikkat çekecek, yeteneklerin takdirle karşılanabilir. Kendini ifade etme biçiminde özgünlük arayışı ön planda. Sosyal ortamda karşına çıkan yeni insanlarla kuracağın derin bağlar, sana ilham verebilir ve hayata bakış açını genişletebilir. Bu süreçte, samimiyetini kaybetmemeye özen göster. Unutma, içindeki huzuru bulmanın önceliğini asla kaybetme.
Yeni maceralara atılma arzusu içindesin, keşfetmek ve öğrenmek için mükemmel bir zaman. Yaratıcılığının doruk noktalarına ulaşacağı bu gün, yeni fikirler seni bekliyor. Sosyal çevrenden ilham alabilir, arkadaşlarınla olan etkileşimlerin seni daha da motive edebilir. Seyahat planları yapmak veya kısa bir geziye çıkmak isteyebilirsin. İçsel özgürlüğün peşinde koşarken, duygusal derinliklerdeki keşiflerin de dikkatini çekecek. Hedeflerine ulaşmak için gereken cesareti hissedeceksin, fakat dikkatli ol, risk almadan önce iyi düşünmelisin. Sezgilerine güven, karşına çıkan fırsatları değerlendirme konusunda rehberlik edecekler. Bugün, kendini ifade etme ve düşüncelerini paylaşma isteğin yüksek. Anlayışlı ve açık kalpliliğin tartışmaların olumlu yönde ilerlemesine yardımcı olacak. Unutma, hayattan aldığın her bir deneyim seni daha da güçlendiriyor.
Bugün, hırslı doğanı daha da güçlendirecek fırsatlarla karşılaşabilirsin. Uzun zamandır üzerinde çalıştığın projelerde ilerleme kaydetmek için gereken motivasyonu bulacak ve başkalarına ilham vereceksin. Sosyal çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin, işbirliklerinde beklenmedik kolaylıklar yaratabilir. Duygusal açıdan kendini güçlü hissettiğin bir dönemdesin. Ailevi bağlar, sana canlılık ve destek sağlayacak. Gereksiz endişelerden uzak durmak, içsel huzurunu artıracak. Yaratıcılığını ifade etmek için yeni yollar keşfetmek isteyebilirsin. Unutma ki, risk almak senin büyümene katkıda bulunacak. Kendine güven ve içgüdülerini dinle. Bu süreçte, geçmiş tecrübelerin sana yol gösterici olacak.
Bugün, içerideki yenilikçi ruhun dışa vurması için mükemmel bir zaman. Sıradışı düşüncelerin ve fikirlerin etrafındakilerle paylaşıldığında ilham kaynağı olabilirsin. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, beklenmedik bağlantılara yol açabilir. Bağlantıların derinleşmesi ve yeni dostlukların kurulması adına fırsatlarla dolu bir gün. Gökyüzündeki hareketler, özgürlük arzusunu tetikleyebilir; mevcut düzenin dışına çıkmak isteyebilirsin. İçsel huzurunu sağlamak adına bireysel alanına ve tutkularına yönelmek, günün getirebileceği yeniliklere kapı açabilir. Yenilikçi projelere yönelmek ya da hobilerine daha fazla zaman ayırmak ruhunu canlandıracak. Duygusal olarak, içsel dengeyi korumaya özen göstermelisin; başkalarının duygularına karşı duyarlı olman önem taşıyor. İletişimdeki açık sözlülüğün, bazen yanlış anlaşılmalara yol açabilir. Anlayışla yaklaşarak, çatışmalardan kaçınabilirsin. Ayrıca sağlığına dikkat etmeli, aksatılan küçük şeylerin bile birikerek sorun yaratabileceğini unutmamalısın. Bugün, geleceğe dair hayallerini gerçeğe dönüştürmek adına attığın adımlar, uzun vadede büyük bir etki yaratacak.
Hassas duyguların derin sularında yüzüyorsun. İçsel sezgilerin güçleniyor, zira kalbinin sesine kulak verme zamanı. İlişkilerinde sağlıklı sınırlar koymak, duygusal yüklerinden arınmana yardımcı olabilir. Sanat ve yaratıcılıkla ilgilenmek için mükemmel bir gün. İçindeki yaratıcılığı birkaç heceyle anlatmaya ya da tuvalde ifade etmeye çalışabilirsin. Maneviyat, ruhsal gelişim ve meditasyon gibi uygulamalar bu dönemde seni aydınlatabilir. Beklenmedik bir destek, hayal gücünü harekete geçirebilir. Hayallerin peşinden gitmekten çekinme; evren seni yönlendirecek. Kendine olan inancını tazele, merhametinle hem kendine hem başkalarına dokun. Tam bu noktada, sezgilerin kılavuzluğunda kararlılıkla ilerlemen gerektiğini unutma.
