| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerji dolu ve dinamik bir ruh hali içindesin. İçindeki ateş, seni yeni başlangıçlar yapmaya ya da mevcut projelerine taze bir soluk getirmeye yönlendiriyor. Cesur kararlar alabilirsin; bu dönemde sezgilerin güçlü ve duygusal içgörüler de seni destekleyecek. Sosyal ilişkilerde ise, kendini daha açık ve anlaşılır biçimde ifade etme zamanı. Destek arayışında olan arkadaşlara, liderlik etme fırsatı bulabilirsin. Ancak dikkat etmen gereken bir konu var; aceleci davranmak ve düşünmeden hareket etmek, seni geri çekebilir. Akıllıca bir denge kurmaya çalışarak hızlı ve bilinçli adımlar atmak, hedeflerine ulaşmanı sağlayacak. İş hayatında, rekabetin seni motive ettiğini hissedeceksin, bu yüzden yeteneklerini en üst düzeye çıkarmak için fırsatları değerlendirmek ideal. Unutma ki, bu enerji dolu günleri en iyi şekilde değerlendirmek senin elinde.
Sabah saatlerinde güne huzurlu bir başlangıç yapacaksın, içsel dinginliğin seni sarmalayacak. Fakat gün ilerledikçe, bazı endişeler kafanı kurcalamaya başlayabilir. Özellikle maddi konular üzerinde düşünmek, kaygılarının artmasına yol açabilir. İş yerinde, yaratıcılığını serbest bırakacak projeler üzerinde yoğunlaşmak, gününün daha verimli geçmesini sağlayacak.İkili ilişkiler açısından, sevdiklerinle açık ve samimi bir iletişim kurmaya özen göstermelisin. Uzun zamandır konuşmadığın bir arkadaşınla karşılaşma veya iletişim kurma fırsatı doğabilir. Bu, geçmişe süzülen güzel anıları tazeleyebilir. Aşk hayatında ise, tutkuların ve duyguların daha yoğun hissedileceği bir zaman dilimi. Partnerinle arandaki bağı derinleştirerek, duygusal bir bağ oluşturabilirsin.Sağlık açısından dikkat etmen gereken bir ayrıntı, bedenine olan vereceğin önemi göz ardı etmemek. Gün içinde kendine zaman ayırarak meditasyon ya da doğada yürüyüş yapmaya çalışmalısın. Bu, zihnindeki karışıklıkları ve stresleri hafifletecek, dingin bir zihinle gününü tamamlamana olanak tanıyacak. Duygularını serbest bırakarak günün tadını çıkarabilirsin.
Bugün iletişim becerilerinle parlayabilirsin. Düşüncelerini ifade etme konusunda daha cesur olma şansı bulacaksın. Sosyal ortamlarda insanlarla kurduğun bağlantılar, yaşamına yeni heyecanlar katabilir. Yaratıcılığını kullanarak projelerine yeni bir soluk getirmek için ilham verici fikirler doğabilir. Ancak, bilgi akışını yönetmekte zorlansan da, dikkatli ve anlayışlı olman yararlı olacaktır. Aşk hayatında ise, karşına çıkacak olan fırsatları değerlendirmek için açık fikirli olman önem kazanıyor. Kendine güven ve başkalarını dinlemeye istekli ol. Mini bir yolculuk, ruhunu canlandırabilir. Anlık sürprizlere hazırlıklı ol!
Duygusal derinliklerin açığa çıkacağı, sezgilerin güçlü olduğu bir gün. İçsel huzuru bulmak adına geçmişe yönelik düşünceler yoğunlaşabilir. Ailevi bağlar ve ev içi ilişkiler öne çıkacak; sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmek için elinden geleni yapmalısın. Kendini ifade etmekte zorluk çekebilirsin, bu nedenle duygularını yazmak ya da sanatsal bir aktiviteyle dışa vurmak iyi gelebilir. Parasal konularda, dikkatli adımlar atman gerektiğini unutma; harcamalarını gözden geçirmen faydalı olur. Duygusal zeka ve empati, bugün karşılaşacağın sorunlara şefkatle yaklaşmanı sağlayacak. Unutma, içsel huzurun önemli ve kendine karşı nazik olmalısın.
Bugün kendine olan güvenin artıyor, bu da çevrendekiler üzerinde güçlü bir etki yaratıyor. İçindeki liderlik vasfı ortaya çıkabilir, bu yüzden sosyal veya profesyonel bir ortamda öne çıkmaktan çekinme. Tazelik arayışında olduğun konulara yönelmek ve yeni projeleri ele almak için harika bir dönemdesin. Özellikle yaratıcı yönlerin ön planda; sanat, yazı veya performans alanında kendini ifade etme fırsatları doğabilir.Aşk hayatında tutkulu ve heyecan verici bir atmosfer hakim. Sevdiğin kişinin yanında kendini rahat ve özgür hissedebilirsin. Duygusal derinliklere inmek, ilişkinizde yeni bir boyut açabilir. Bekar olanlar için de sürpriz karşılaşmalar söz konusu. İletişim becerilerini kullanarak kalabalık ortamlarda dikkatleri üzerine çekebilirsin.Bugün sağlığa dikkat etmen gereken bir gün. Enerjini yüksek tutmak için aktiviteye yönelmek ve sağlıklı beslenmek oldukça önemli. Kendine ayıracağın zaman sayesinde ruhsal ve fiziksel dengenin yeniden kurulmasına yardımcı olacaksın. Unutma, içsel huzurun dışarıya yansıyor ve bu, tüm insanlarla olan etkileşimini güçlendiriyor.
Bugün detaylara odaklanman, küçük ama önemli ayrıntıları gözden kaçırmaman adına faydalı olacaktır. Gün içinde karşılaşacağın bazı durumlar, çözüm odaklı düşünmene yardımcı olacak. İş ortamında veya günlük hayatında işbirliği yapman gereken kişilerle arandaki iletişimi güçlendirebilirsin. Mükemmeliyetçi yapın, bazı konularda seni yavaşlatabilir; bu nedenle esneklik kazanmaya çalışmalısın. Sağlığına dikkat et, bedenine iyi bakmanın vaktinin geldiğini hissedebilirsin. Aynı zamanda, sevdiklerinle olan ilişkilerini güçlendirmek adına samimi adımlar atabilirsin. Günün sonunda, kendine ayıracağın bir kaç dakika ile zihnini ve bedenini yenilemek ruh halini büyüleyecek.
Sosyal ilişkilerde karşına çıkacak fırsatlar günün en can alıcı noktası olacak. Arkadaşlarınla veya sevdiklerinle yapacağın sohbetler, yeni projeler için ilham kaynağı olabilir. Dengenin önemli olduğu bu dönemde, içsel huzurunu korumak için kendine zaman ayırmayı unutma. Yaratıcılığın ön planda olduğu anlarda, sanatsal faaliyetlere yönelebilirsin. İş ve özel yaşam arasındaki dengeyi sağlamak için nazik bir yaklaşım benimsemek, belirsizlikleri aşmanda yardımcı olacaktır. Kendini ifade ederken açık ve samimi olman, başkalarıyla daha derin bağlar kurabilmene olanak tanıyacak. Genel olarak, bugün iletişim fırsatlarıyla dolu, bu fırsatları değerlendirmen ilişkilerini güçlendirebilir.
Duygusal derinliklerinle yüzleşeceğin bir süreçtesin. İçsel dünyanda gizli kalmış olan hislerin su yüzüne çıkabilir, bu da seni hem rahatsız edebilir hem de güçlendirebilir. İletişim kurarken daha açık ve samimi olman, ilişkilerini yeniden değerlendirmene yardımcı olabilir. Kullanılan kelimelerinle değil, eylemlerinle etki yaratmalısın.Kendine odaklanmak ve ruhsal yenilenmeye zaman ayırmak önemli. Meditasyon veya doğa yürüyüşleri, düşüncelerini netleştirmeni sağlayabilir. Ayrıca, manevi bir rehberlik arayışı içinde olabilirsin; bu, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir.İş hayatında ise sezgilerinle hareket etmek, doğru kararları almanı sağlayacak. Çevrendeki insanların motivasyonlarını anlayarak, onlara destek olabilirsin. Unutma, paylaştıkların ve yaratıcı bakış açın, seni daha da parlak kılacak.
Güneşin ışıkları, maceraya olan tutkunuzu artırıyor, yeni keşifler yapma arzusu içindesiniz. Sınırları zorlama isteği, sizi alışılmışın dışına itebilir. Bugün, duygusal ve zihinsel olarak geniş bir perspektife sahip olacaksınız. Seyahat planları, yeni insanlarla tanışma fırsatları ya da ilginç kitaplar, düşüncelerinizi şekillendirebilir. Flört eden enerjiler, aşk hayatınıza taze bir nefes getirebilir, romantik sürprizler kapıda. Sosyal çevrenizdeki dinamikler, farklı bakış açılarıyla zenginleşebilir. İçsel huzur arayışınız, ele aldığınız konularda derinlemesine düşünmenizi sağlayacak. Kendinizi ifade etmenin yeni yollarını keşfedeceğiniz bir gün, yaratıcılığınızı ortaya çıkarın. Ayrıca, ruh halinizdeki olumlu değişimler, çevrenizdekilere de yansıyacak. Kendinizi özgür ve neşeli hissedeceğiniz anlar yaratmaya odaklanın.
Kendine güvenin artıyor ve bu durum, başkaları üzerindeki etkini güçlendiriyor. Çevrendeki insanlarla olan ilişkilerin derinleşebilir, duygusal bağların kuvvetlenmesine zemin hazırlayabilirsin. İş hayatında veya projelerinde kararlılığınla dikkat çekeceksin. Uzun vadeli hedeflerinle ilgili netlik kazanmak için gereken adımları atabilirsin. Mantığını kullanarak bir sorunu çözmekte oldukça başarılı olacaksın. Duygusal olarak bazı anlarda içe dönme isteği duyabilirsin; bu, kendini yenilemek ve içsel dengeyi bulmak için faydalı olabilir. Yaratıcı yönlerini keşfetmek ve yeni hobiler edinmek adına harika bir zaman. Önümüzdeki günlerde kendine sağlam bir strateji belirlemek, seni istediğin yere ulaştıracaktır.
Farklı düşünceler ve yenilikçi yaklaşımlar gündeminizi şekillendirecek. Bugün, sıradışı fikirlerinizle çevrenizdeki insanları etkileyebilir, sosyal bir organizasyon veya grup etkinliğine katılarak yeni bağlantılar kurabilirsiniz. İletişim becerilerinizin güçlü olduğu bir dönemdesiniz; bu nedenle düşüncelerinizi açıkça ifade etmekten çekinmeyin. Ayrıca, insanlarla olan ilişkilerinizde empati ulaşma yeteneğiniz artabilir. Ancak dikkat etmeniz gereken nokta, başkalarının duygularını aşırı şekilde üstlenmekten kaçınmak. Kendi ihtiyaçlarınızı göz ardı etmemeye çalışmalısınız. Gelecek için plan yaparken, hayal gücünüzü kullanarak alternatif senaryolar oluşturmak size fayda sağlayacaktır. Kendinizi ifade etmek adına sanatsal bir faaliyette bulunmak ya da yazı yazmak, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Anlık ruh halinize göre değişkenlik gösterecek olan olayları yönetmek için esneklik de önemli olacak. Unutmayın, kendi içsel rehberliğinizi dinlemek her zamankinden daha önemli.
Duygusal derinlikler içinde kaybolma, hayallerle gerçekler arasında gidip gelme zamanı. Sezgilerin güçlü, içsel sesine kulak vermek, seni doğru yola yönlendirebilir. İlişkilerde samimiyet arayışın ön planda, bazı gizli hislerin su yüzüne çıkabilir. Minnet ve şükran duygusu, etrafındaki insanlarla olan bağlarını güçlendirebilir. Sanat ve yaratıcılık alanında ilham verici fikirler belirebilir, bu yönünü ortaya koyabilmek için mükemmel bir dönemdesin. Kendini ifade etme fırsatlarını iyi değerlendir, yeni bağlantılar kurmak için cesur ol. İleriye dönük hedeflerinle ilgili yeni içgörüler kazanabilirsin. Sakin kalmaya özen göster, karmaşadan uzak durarak ruhunu dinlendirmeye çalış. Aşk hayatında sürprizler seni bekliyor, kalp atışların hızlanabilir. Unutma, duygularını paylaşmak ve açık iletişim kurmak, karşındakilere olan etkini artıracak.
