| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün. Motivasyon kaynağın, içsel gücün ve kararlılığın seni ileriye taşıyacak. Bugün cesur adımlar atarak, hedeflerine daha da yaklaşabilirsin. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman dilimi, hayallerini gerçeğe dönüştürmek adına cesaretini toplayabilirsin. Ancak çevrendekilerle olan iletişimine dikkat etmelisin; aceleci ve sabırsız tavırlar, istemeden çatışmalara yol açabilir. Kendini ifade ederken daha yapıcı bir dil seçmek, ilişkilerini güçlendirecek. Ayrıca, sağlığına özen göstererek enerjini dengede tutmalısın. Böylelikle hem fiziksel hem de ruhsal olarak daha zinde hissedeceksin. Unutma, bu enerji dolu anları kendine ve sevdiklerine katmak, gününü daha da özel kılacak.
Bugün, sağlam adımlarla ilerlemeni sağlayacak fırsatlarla karşılaşabilirsin. Doğadan aldığın ilham, yaratıcılığını besleyerek seni yeni projeler üzerinde düşünmeye yönlendirebilir. Maddi konularda daha dikkatli olman, uzun vadede kazanç sağlayacak kararlar almanı kolaylaştırır. İlişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük ön planda olacak; sevgi ve güven, paylaştığın anların kalitesini artıracak. Kendine olan güvenin, başkalarına da etki edecek ve sosyal çevrendeki ilişkileri güçlendirecek. Gün sonunda huzur bulmayı unutma; doğanın tadını çıkararak, kafanı dinleme fırsatı bulabilirsin.
Bugün sosyal bağlantılar ve iletişim kurma becerilerin ön planda. Farklı fikirlerin keşfi için etrafındakilerle sohbet etmeye heveslisiniz. Zihninizin hızlı çalışması, çevrenizdeki insanları etkilemekte faydalı olacaktır. Ancak dikkatli olun; düşüncelerinizi açık bir şekilde ifade etmekte zorlanabilirsiniz. İkili ilişkilerde yanlış anlaşılmaları önlemek için kelimelerinizi dikkatle seçin. Beklenmedik fırsatlar karşınıza çıkabilir, bu durum bilgi birikiminizi ve yaratıcılığınızı kullanarak avantaj sağlamanıza olanak tanır. Kendinize güvenin ve sezgilerinize kulak verin; önemli bir karar almanız gerekebilir. Ayrıca, ruhsal ve fiziksel enerjinizi dengelemek için biraz zaman ayırmayı ihmal etmeyin, doğada yürüyüş yapmak iyi bir seçenektir. Unutmayın ki, her deneyim, kişisel gelişiminizin bir parçasıdır.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanıdır. Bugün içsel dünyana yönelik bir seyahat yapma isteği duyabilirsin. Ailevi meseleler ve geçmişle ilgili duygusal yaralar, kalbinde tekrar canlanabilir. Kendinle baş başa kaldığın anlar, içsel huzuru bulmana yardımcı olacaktır. Birkaç saat yalnız kalıp, sevdiğin aktivitelere yönelmek, ruhunu besleyecektir. Duygusal zekânı kullanarak başkalarının hislerine duyarlı olman, ilişkilerinde daha derin bağlar kurmanı sağlayacak. Gözlem gücün yüksek, çevrendeki insanları anlamak ve desteklemek için doğru bir zaman. Fakat kendini fazla yüklenmekten korumalısın; bu süreç, sınırlarını net bir şekilde belirlemeyi gerektiriyor. Ayrıca, yaratıcılığın ve sezgilerin artış gösterecek; sanatsal bir uğraşla zaman geçirmen, ruhunu canlandırabilir. Bir yoldaşlık arayışı içinde olsan da, önce kendinle barışık olmanın önemini unutma. Kendine karşı nazik olmalısın, zira kendi ihtiyaçlarına dikkat etmek, çekimserliğini azaltacak ve seni daha güçlü hissettirecek.
Bugün enerjin yüksek, çevrendeki insanlara ilham veriyorsun. Yaratıcı yeteneklerin ön planda, bu sayede sıradan bir durumu bile renklendirebilirsin. Kendini ifade etme ihtiyacın artacak; sanatsal faaliyetlere veya hobilerine yönelmek için harika bir zaman dilimindesin. Sosyal ortamlarda gösterişli bir varlık olarak dikkatleri üzerine çekeceksin. İnsanlar, senin özgüveninden ve dinamizminin cazibesinden etkileniyor. Ancak, çevrendeki insanlara karşı aşırı baskı yapmamaya dikkat etmelisin; özgürlüklerine saygı duyulması gerektiğini unutma. Belki de bir arkadaşın ya da yakın birinin sorunlarına daha fazla empatiyle yaklaşman gerekiyor. Bu, aranızdaki bağı güçlendirecektir. Aşk hayatında sıcak ve tutkulu bir atmosfer hakim. İlişkiniz içindeki heyecanı artırmak için küçük sürprizler yapabilirsin. Eğer yalnızsan, karşına çıkan yeni insanlardan ilham alabilir ve sıcak ilişkiler kurabilirsin. Bugün, kendini gösterme ve başkalarına ilham verme fırsatları seni bekliyor. Hayatındaki mutluluğu artıracak adımları atmaktan çekinme!
Gün, sizi detaylara daha fazla odaklanmaya itiyor; titizlikle hazırlanmış bir planın, başarıyı getirebilir. İş hayatınızda çevrenizdeki insanların fikirlerine kulak vermek, yeni fırsatları ortaya çıkarabilirken, işlerin yükümlülükleriniz olup olmadığını da sorgulayabilirsiniz. Kendi içsel sesiyle uyum içinde olmak, sağlığınıza dikkat etmeyi gerektirecek.İlişkilerde, duygusal paylaşımlar önem kazanır; sevdiğiniz kişilerle olan iletişiminiz derinleşebilir. Onların hislerine dokunmak, bağlarınızı kuvvetlendirecek. Kendinizi ifade etmekte zorlanabileceğiniz anlar yaşarken, derin bir anlayış sunmak, sorunların üstesinden gelmenize yardımcı olabilir.Kendinize olan güveniniz artıyor; yeni hobiler edinmek veya becerilerinizi geliştirmek adına adımlar atabilirsiniz. Bu süreçte özgürlüğün tadını çıkarmayı ihmal etmemeniz gerektiği hatırınızda bulunsun. Aynı zamanda, alışkanlıklarınızda değişiklik yapmayı hedefleyebilirsiniz. Düşüncelerinizi gözden geçirmek ve geleceğe dair hayal kurmak için ideal bir dönemdesiniz.
Harmoni arayışında olduğun bir gün. İlişkilerindeki dengeyi sağlamak için çaba göstereceksin. Başkalarının ihtiyaçlarına duyduğun empati, etrafındaki insanlarla olan bağlarını güçlendirecek. Sosyal ortamlarda daha fazla yer almak isteyebilir, yeni yeni bağlantılar kurabilirsin. Yüzeyde gezmeyip derinlere inmeye çalışman gerektiğini hissedeceksin. Özellikle bir dostunla aranızdaki iletişimi derinleştirmek faydalı olabilir. Yaratıcılığını ifade etme fırsatları bulabilirsin, bu da ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Kendini değerlendirirken içsel huzuru bulmak, kararlarda daha sağlıklı adımlar atmanı sağlayacak. Unutma ki, huzur senin için en önemli öncelik.
Bugün duygusal derinliklere dalma isteği içindesin. İçsel dünya ile dışsal yaşantılar arasında bir denge bulmaya çalışırken, ruhsal dönüşüm süreçlerine dikkat etmelisin. Özellikle arkadaşların ve sevdiklerinle olan ilişkilerde samimiyet ön planda olacak. Eski yaraların yeniden gündeme gelmesi, seni geçmişinle yüzleşmeye zorlayabilir. Ancak bu, içsel büyüme ve dönüşüm için bir fırsat sunuyor. Yenilikçi düşüncelerle çevrendeki dinamikleri değiştirmeye açık olman gerekecek. Kendini ifade ederken, hislerini açıkça belirtmekten çekinme. Ayrıca, sağlık konularına dikkat etmen önem taşıyor; bedensel ve ruhsal dengeni korumak adına kendine nazik olmalısın. Yaratıcılığını serbest bırakabileceğin etkinlikler aramak, zihnini tazelemeni sağlayacak. Tüm bu süreçlerin, kendine olan güvenini pekiştirecek ve hayatında yeni kapılar açmanı sağlayacak.
düşündüklerini açıkça ifade etmediğinde yanlış anlaşılmalara neden olabilirsin. İletişimde netlik sağlamak, ilişkilerini güçlendirecektir. Bugün, özgür ruhunu besleyecek deneyimlere açık olmalısın. Unutma, atacağın her adımda cesaretin, seni daha ileriye taşıyacak.
İş ve kariyer alanında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendine olan güveninin artması, zorlu projelerle başa çıkmanı kolaylaştıracak. Bu dönemde, disiplinli ve kararlı bir yaklaşım sergilediğin takdirde başarılarının meyvelerini kısa sürede toplayacaksın. İletişim becerilerin ön planda; iş arkadaşlarınla kuracağın sağlam ilişkiler, birlikte çalıştığınız projeleri daha da güçlendirebilir. Ailevi konular da gündeminde olabilir; sevdiklerinle geçireceğin zaman, üzerindeki stresi azaltmana yardımcı olacak. Kendine ayırdığın vakit, ruhunu dinlendirmeni sağlayacak; keyifli hobilerle meşgul olmak önemli. Sabırlı ol, gelecekte seni bekleyen güzel sürprizlere hazırlıklı olmalısın. Unutma, azmin her zorluğu aşmana olanak tanır.
Bugün, daha yenilikçi ve özgür düşüncelere dalma arzusu içinde hissedebilirsin. Farklılık ve alışılmışın dışındaki yaklaşımlar, seni çevrendekilerden ayıracak. Sosyal ilişkilerin güçleniyor; arkadaşlarınla yapacağın entelektüel tartışmalar, yeni projeler için ilham verebilir. İçine kapanmaya eğilimli olabilirsin; ancak, duygularını açıkça ifade etmek, seni daha da güçlendirecek. Başkalarının beklentilerinden uzaklaşarak kendi kimliğini bulma fırsatını yakalayabilirsin. Kendine olan güvenin artıyor; bu anı değerlendirmek için cesur adımlar atmalısın. Özellikle, yaratıcı projelerin üzerinde çalışmaya başlamak için harika bir zaman. Duygusal olarak daha bağımsız hissettiğin bu günlerde, ruh halini dengelemek için meditatif aktivitelere yönelmek faydalı olabilir. Unutma, özgürlüğün ve bireyselliğin, gerçek potansiyelini keşfetmen için sana rehberlik edecek.
Duygusal derinlikler ve sezgisel güçler bugün oldukça belirgin. İçsel dünyanda var olan karmaşayı çözmek için huzurlu bir alan yaratma çaban takdir edilesi. İçsel sesine kulak ver, kalbinin rehberliğinde hareket et. Yaratıcılık potansiyelin ön plana çıkabilir, bu da seni sanatsal projelere yönlendirebilir. Bağlantılar kurma konusunda açık ol, yeni insanlarla tanışma şansı seni bekliyor. Empati kabiliyetin bu dönemde daha da güçleniyor; çevrendekilere yardım etme isteğin artabilir. Bununla birlikte, kendi sınırlarını korumaya özen göster, başkalarının duygularına fazla kapılmaktan kaçın. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurunu sağlamak, bugünün anahtarı. Rüyaların, bilincin dışında bir kapı aralayabilir, bu yüzden not almayı ihmal etme. Genel atmosferin içinde akışa bırakmak ve güvende hissetmek sana iyi gelecek.
