| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün enerjin yüksek, kendini harika hissediyorsun. Hayatındaki hedeflere odaklanmak için mükemmel bir zaman. Cesaretin ve kararlılığın sayesinde, karşılaştığın zorluklarla başa çıkmakta zorlanmayacaksın. İletişim becerilerin de oldukça kuvvetli; bu nedenle sosyal çevrendeki insanlarla bağlantı kurmak için harika fırsatlar önüne gelecek. Ancak acele kararlar almaktan kaçınmalısın; içsel sezgine güvenmek, doğru adımları atmanda yardımcı olacak. Sevgi ve ilişkilerde de samimiyet ön planda; duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. Bugün, beklenmedik sürprizler ve heyecan verici gelişmelerle dolu. Keşfetmeye ve yeni deneyimler yaşamaya açık ol.
Bugün içsel huzur arayışında olabilirsin. Aşk ve ilişkilerde daha fazla derinlik hissetmek isteyeceksin. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek için anlam dolu sohbetler yapabilirsin. Kendini ifade etme konusunda kararlı olmalı ve duygularını açıkça dile getirmelisin. Ayrıca, keskin bir sezgiyle bazı sorunları çözme becerin yükselebilir; içgüdüne güven. İş yerinde dikkatini dağıtan unsurlara karşı daha dikkatli olmalısın. Bütçeni gözden geçirmek, gelecek için plan yapmana yardımcı olabilir. Sağlığına özen göstermeyi unutma; doğaya çıkmak, taze havayı solumak ruhuna iyi gelecektir. Kendi sınırlarını belirleyerek kendi konfor alanında kalmaya çalış. Yavaş ama istikrarlı adımlarla ilerlemek, başkalarının saygısını kazanmana yardımcı olacak.
İkizler burcunun bugünkü enerjileri merak uyandırıcı ve iletişim açısından zengin bir gün vadediyor. Zihnin hızla çalışacak, yaratıcı fikirler birbiri ardına gelecek. Kısa yolculuklar veya aniden yapılan planlar, günün akışında heyecan katabilir. Sosyal ilişkilerde kendinizi ifade etme isteğiniz artacak, başkalarıyla kurduğunuz bağlantılarda derinleşme fırsatları bulabilirsiniz. Ancak, dikkat etmeniz gereken nokta, yüzeysel konuşmalardan kaçınmak; duygularınızı daha iyi aktarabilmek için düşüncelerinizi netleştirmek önemli. Sürükleyici sohbetler ve fikir alışverişleri, bugün ruh halinizi canlı tutacak ve ilham kaynağı olacaktır. Kendinizi özgür hissettiğiniz bir ortamda bulunmak, içsel dengeyi sağlarken, çevrenizdeki insanlara da ışık saçmanızı sağlayacak. Anlık deneyimlere açık olun, çünkü bu dönemde beklenmedik anlara tanıklık edebilirsiniz.
Duygusal derinliklerin seni sararken, kendini içsel bir yolculuğa çıkaracak düşünceler içinde bulabilirsin. Ailen ve sevdiklerinle olan bağların güçleniyor. Onların yanında olmak, kalbindeki sıcaklığı artıracak. Sözlerin, içtenliğin ve yaratıcılığınla çevrendekileri etkileme gücüne sahipsin. Evdeki huzur, dış dünyadaki karmaşanın yükünü hafifletecek. Kendine zaman ayırmayı unutma; bir şeyler yaratmak, yeni ilhamlar bulmana yardımcı olacak. Geçmişle barışma fırsatı, içinde huzur bulmaya vesile olabilir. Yaşadıkların, seni daha güçlü ve bilge birine dönüştürüyor. Duygularını açık bir şekilde ifade etmek, ruhsal dengeyi sağlamana yardımcı olabilir.
Bugün içsel gücünüzü hissetme ve çevrenizdekilere ilham verme konusunda güçlü bir potansiyele sahip olduğunuz bir dönemdesiniz. Kendinizi ifade etme isteği artabilir ve kararlılığınızla başkalarını etkileme yeteneğiniz ön plana çıkabilir. Sosyal ortamlarda parlayarak dikkat çekmek için harika bir fırsat sunuluyor. Arkadaşlarınızla bir araya gelmek, yeni projeler üzerinde konuşmak ve aklınızdaki fikirleri paylaşmak için ideal bir zaman dilimi.Duygusal alanda ise, derin düşünceler içine dalabileceğiniz ve daha fazla bağlılık arayışında olabileceğiniz bir dönemdesiniz. İlişkilerdeki dengeyi sağlama ve derin anlamlar oluşturma isteği ön planda olabilir. Karşılıklı anlayışa dayalı bir iletişim kurmak, sağlıklı bir ilişki dinamiğini güçlendirebilir.Ayrıca, yaratıcı yönlerinizi keşfetmek ve kendi iç dünyanızla bağlantı kurmak için de fırsatların ortaya çıkması muhtemel. Bu süreçte kendinize olan güveniniz artacak ve hayallerinizi gerçekleştirme konusunda daha istekli hissedeceksiniz. Harekete geçmek ve cesur adımlar atmak için bugünü değerlendirin.
Bugün, detaylara olan düşkünlüğün ve analitik düşünme yeteneğin ön plana çıkıyor. Günlük işlerinde veya kişisel projelerinde sistematik bir yaklaşım sergilemek, başarıya ulaşmanda büyük rol oynayabilir. Çevrendeki insanlarla olan iletişiminde kendini ifade etme şeklin, samimi ve içten bir şekilde dikkat çekiyor. Belki de bir arkadaşından alacağın bir tavsiye, düşüncelerini netleştirmen konusunda sana yardımcı olabilir.Sağlık alanında vücut ihtiyaçlarını dinlemeyi ihmal etme. Kendine zaman ayırmak, zihnindeki karmaşayı azaltacak. Kendi bakımlarına önem vermek, ruhsal ve bedensel dengenin sağlanmasında faydalı olacak. Belki de meditasyon ya da doğa yürüyüşü gibi sakin aktiviteler, ruhunu beslemenin kapılarını aralayabilir.Özel hayatında ise, duygusal olarak kendini biraz daha açık ve savunmasız hissetmek veya hissettirmek isteyebilirsin. Sevdiklerinle derinlemesine sohbetler yaparak aranızdaki bağı güçlendirme şansını değerlendir. Bu tür bir iletişim, ilişkilerinde yeni boyutlar keşfetmene olanak tanıyabilir. Unutma, gerçek hislerini paylaşmak, karşılıklı anlayışı artırır.
Bugün ilişkilerde uyum arayışın ön planda. Sosyal ortamlarda sevdiklerinle bir araya gelmek, ortak projeler geliştirmek için mükemmel bir zaman. Duygusal dengeni sağlamak, başkalarının ihtiyaçlarına duyarlı olmak seni daha da güçlendirecek. Başkalarıyla olan etkileşimlerin, düşüncelerini paylaşmanın, yeni perspektifler kazanmana yardımcı olacak. Karar alma süreçleri oldukça hassas; dikkatli ol, acele etme. Sevdiklerinle arandaki iletişim, samimiyetle büyüyecek. Güzel bir gün seni bekliyor, keyfine bak!
Baskıdan uzak durmak, içsel huzura ulaşmanın anahtarı olacak. Bugün hislerin yoğun ve derin olabilir. İçsel dünyanda düşündüğün konulara odaklanmak, seni yeniden değerlendirmeye yönlendirecek. Şüpheci bir bakış açısıyla çevreni analiz edebilir, bu sayede karanlık noktaları aydınlatma fırsatı bulabilirsin. Sosyal ilişkilerde ise kabuğunu kırmak, yeni insanlarla tanışmak için güzel bir zaman. Ancak güven duygunu önceliklendirmek önemli. Kendini ifade ederken içtenliğini korumak, başkalarının seni anlamasına yardımcı olacak. İçsel güç ve sezgilerinle, karşına çıkacak fırsatları değerlendirme konusunda herkesten daha avantajlı hissedeceksin. Duygusal ilişkilerde derinlik arayışın, samimi diyaloglara kapı açabilir. Her zamankinden daha cesur olugun anlarda, kalbini açmaya hazır ol. Kendi sınırlarını zorlamak ve yenilikleri kabullenmek, büyüme yolunda önemli adımlar atmanı sağlayacak.
Bugün, maceraperest ruhun daha da canlanacak. Sakin bir çevreden uzaklaşma arzusu içindesin; yeni yerler keşfetmek ve farklı deneyimlerle zenginleşmek istiyorsun. İçsel bir yolculuğa çıkmak sana iyi gelecek. Sosyal ilişkilerde olumlu bir etkileşim dönemi var; yeni insanlarla tanışabilir veya mevcut arkadaşlıklarını derinleştirebilirsin. Dengeli ve açık fikirli kalmaya özen gösterebilirsen, bu süreçten keyif alacaksın. Ancak, acele kararlar almaktan kaçınmalısın; düşünmeden yapılan hareketler seni zor bir duruma sokabilir. Hayallerine odaklan, onlara ulaşmak için gerekli adımları atmaktan çekinme. Güçlü bir sezgi ile ilerlemek, sorunların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Kendine güven, içindeki maceracıyı serbest bırak!
Bugün, hedeflerine ulaşma konusunda kararlı bir tutum sergileyeceksin. Çalışmalarının sonuçlarını almaya başlayabilirsin; bu da seni motive edecek. Kendine olan güvenin artıyor ve bu da etrafındakilere ilham veriyor. İş yerinde ekip arkadaşlarınla olan ilişkilerin güçleniyor, birlikte güzel projeler geliştirebilirsiniz. Duygusal açıdan ise, yakınlarınla olan iletişimini derinleştirme şansın var. Sevgi dolu bir atmosferde hissetmek seni daha huzurlu kılacak. Geleceğinle ilgili planlar yaparken gerçekçi olmayı unutma; kısa vadeli başarılar, uzun vadeli hedeflerin için bir basamak yaratabilir. Kendi ihtiyaçlarına zaman ayırmayı da ihmal etmemelisin; ruhsal olarak dengede kalmak, ilerlemeni destekleyecek.
Bugün zihninde özgürlük arayışı ön planda. Yeni fikirler ve ilginç projeler zihnini sarabilir, bu da seni enerjik bir ruh haline sokabilir. Sosyal çevrende farklı insanlarla bir araya gelmek, ilham verici diyaloglar geliştirmeni sağlayacak. Bağlantıların derinleşebileceği anlar söz konusu. Ancak, başkalarının fikirlerine çok kapılmamaya çalış, kendi sezgilerine ve içsel sesine de kulak vermelisin. Yaşadığın duygusal yüklerden kurtulmak adına radikal bir karar alma vakti. Kendine yeni hedefler belirlemek, özgürlük arayışını derinleştirecek. İçsel huzurunu bulmak için zaman zaman yalnız kalman gerektiğini unutma. Kendi iç yolculuğunda cesur adımlar at, çünkü bugün keşfedeceğin şeyler, seni dönüştürecek.
Duyguların derin sularında yüzmeye devam ediyorsun. Bugün sezgilerin güçleniyor, içsel bir huzur bulabilirsin. Sanatsal yönlerin öne çıkarken, yaratıcı projeler için ilham verici bir gün. Sosyal ilişkilerde samimiyet arayışındasın; dostlarınla duygusal paylaşımlar başlatmak isteyebilirsin. Geçmişteki bazı olayları işlemeden geçmemek için derin düşünmelisin. Kendine karşı nazik olmayı unutma; ruhunu besleyen aktiviteler gününü aydınlatabilir. İçsel sorgulamalar yaparak, gelişim alanlarını görmek için uygun bir zaman. Kalbindeki sevgiye ve merhamete bir yer aç, bu gün senin için dönüşüm fırsatları sunuyor.
