| TÜRK EDEBİYATI HAKKINDA KISA TARİHİ BİLGİ-5 |
XIX. YÜZYIL
Ondokuzuncu yüzyıl Türk edebiyatının, eski şark karakterinden modern avrupa karakterine geçişini hazırlayan bir intikal devridir.
Bu yüzyıl başlarında saz şiiri çok genişlemiş, biraz daha divan şiirine yaklaşmış, az çok kültürlü, çeşitli konulara el uzatabilen ve siyasi, içtimai tenkid fikri taşıyan şairler yetiştirmiştir. Erzurumlu Emrah, Zihni, Dertli ve Seyrani bunlardandır. Eski halk destan ve hikayeleri de kendi içindeki tekâmülle neredeyse roman haline gelmekte bulunmuştur.
Divan şiiri eski sanatlarından bir hayli sıyrılarak bariz bir sadelik ve yerlilik temayülü göstermektedir. Bu temayülün en göze çarpan mümessili Vâsıf’dır. Daha çok eski geleneğe bağlı görünen İzzet Molla’da bile, ondokuzuncu yüzyıl mahsülü ve az çok Avrupa tesirinin neticesi olan modern bir siyasî tenkid fikri ve yenilik ruhu göze çarpmaktadır. Divan şiirinde saz şairleri ağzından şiirlere daha çok rastlanmağa başlanmıştır.
Tekke edebiyatı, Kuddusi gibi eski ruhu devam ettiren büyük şairler yetiştirmekle beraber, bilhassa bektaşi şairlerinin hayat dolu zarif şiirleriyle, saz şiiri ve divan şiirindeki yeniliğe paralel bir yolda ilerlemiştir.
Yüzyıl ortalarında bir nevi neoklâsik hareketler görülmüş ve şiirimiz tekrar Fehim ve Naili yoluna dökülmek istenmiş; bu temayül, Leskofçalı Galip, Manastırlı Naili, Hersekli Arif Hikmet, Üsküdarlı Hakkı, Yenişehirli Avni gibi değerli şairler yetiştirmiş ise de geniş ve devamlı bir tesir yapamamıştır.
Nesirde de daha önceki yüzyıl temayülleri devam etmiş, Şanizade gibi süssüz ve sade bir şekilde tarih ve ilmî eser yazanlar çoğalmıştır. Akif Paşa’nın nesri içinde şuurlu bir yeni hayat uslûbuarzeden ifadelere rastlanmaktadır.
Ayrıca eski nazmın ve nesrin muhtelif tarzlarını temsil eden birçok yazarlarda göze çarpmaktadır. Fakat bunlar, neoklâsik temayüller gösterenler de dahil olmak üzere, aralarında değerli şahsiyetler bulunmasına rağmen, eski yüzyıllardaki geniş rağbeti görememişlerdir. Çünkü bütün bu tarzları barındıran eski klâsik devir sarsılmıştı. Cemiyet, Avrupa medeniyeti denilen bir baskı altında, bir ölüm kalım mücadesi içindeydi. Osmanlı İmparatorluğunun siyasi ve içtimai hayatında büyük değişiklikler olmuş, bir ıslâhat ve tanzimat devri açılmıştı. Eski devrin ifadesi olan eski edebiyat, bilhassa divan edebiyatı, tarihi seyrini ve tekamülünü tamamlamıştı.
Yüzyıl sonlarına doğru Avrupa ile temas çoğaldı. Birçok yazarlar, Avrupa’yı gördüler, avrupa dili öğrendiler ve avrupa eserlerini tetkik ettiler. Bunlar bir kısım eserlerinde eski şekle bağlı kalmakla beraber, zamana uygun bir ruh gösterdiler; edebiyata onsekizinci yüzyıl fransız filozoflarının siyasî ve içtimai fikirlerini, tenkid ve inkilâp hamlelerini getirdiler. Avrupa şaheserlerinden örnek alarak, şekil bakımından bambaşka olan yeni eserlerde yazdılar. Şinasi, Ziya Paşa, Namık Kemal, Abdülhak Hâmit, Recaizade Ekrem, Samipaşazade Sezai, Ahmet Mithat bunların en mühimleridir. Böylece, şiirimizde nazım şekilleri ve konuları değişti; nesrimize roman ve tiyatro gibi yeni çeşitler geldi. Tanzimat Edebiyatı adını alan bu hareketten sonra aynı yolda yürüyen Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) yazarları, avrupai edebiyat taraftarlığının son ve aşırı mümessili oldular. Bu zümre içindeki şahsiyetlerin en mühimleri olan Halit Ziya, Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin gibi yazarlar, şekilde ve ruhta tamamen avrupai, yeni eserler verdiler.
Fakat bu edebiyat da memleketi tam olarak tatmin edemedi. Çünkü, şark kültür ve zevkini yaşatan çoğunluk, avrupai edebiyata kolay kolay ısınamıyordu. Esasen yeni avrupai edebiyat da dil, zevk ve ruh bakımından milleti tam tatmin edecek bir isabet ve mükemmeliyete sahip değildi. Bir yandan saz şiiri ve divan şiiri de memlekette yaşıyor, muhtelif tarzların müdafileri arasında münakaşalar, fikir kavgaları ve hücumlar oluyordu.
Edebiyat-ı Cedide’nin dili, eski divan edebiyatı gibi, osmanlıca ve vezni aruzdu. Halbuki hayatın dili sadeleşmiş, eski ağır osmanlıca terkedilmişti. Aruz vezni de artık ağır ve yabancı görülmeğe başlıyordu. Bu sebeple bu yeni edebiyata da hücum ederek sade Türkçe ile ve hece vezniyle yazmayı müdafaa eden bir zümre ortaya çıktı.Bir yandan da saz şiiri kendi içindeki tekâmülüne devam ederek Dadaloğlu, Ruhsati, Mesleki gibi değerli şairler yetişmekteydi.
Hiçbir zümreye ve mesleğe bağlı olmayan muhtelif karakterlerde şairler ve romancılar da vardı. Bütün bu zümrelere mensup veya müstakil, şahsiyetlerden kimi saz şiiri, kimi divan şiiri, kimi tekke şiiri, kimi avrupa şiiri tarzında; kimi hece ile, kimi aruzla; kimi osmanlıca, kimi sade Türkçe yazıyor ve her biri de hem takdirci, hem de hücumcu ile karşılaşıyordu. Hatta aynı yazarların birbirine aykırı sayılan çeşitli tarzlarda eser verdikleri de görülüyordu.
Muhtelif tarzlarda değerli ve büyük eserler meydana getirmekten de geri kalmayan ondokuzuncu yüzyıl, bilhassa ikinci yarısı, böylece eski yeni çeşitli zevklerin ve tarzların çarpışmasıyla geçti ve yirminci yüzyılda kökleşen yeni Türk edebiyatına bir intikâl merhalesi oldu.
Bugün kendini cesur ve dinamik hissedeceksin. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimi. İçindeki enerjiyi dışa vuracak ve çevrendeki insanlara ilham vereceksin. Sosyal ilişkilerin güçlenebilir, arkadaşlarınla keyifli vakit geçirirken, yeni projeler ve fikirler de gündeme gelebilir. Ancak, dikkatsiz davranma eğiliminde olabilirsin; bu yüzden hemen harekete geçmeden önce düşünmekte fayda var. Karar alırken kısa vadeli heveslerden ziyade uzun vadeli hedeflerine odaklanmalısın. Sadece kendi isteklerine değil, başkalarının ihtiyaçlarına da saygı göstermeyi unutma. Hafta başındaki bu enerji seni destekliyor, bu nedenle planlarını cesurca hayata geçir. İçsel huzurun ve kararlılığın sayesinde engelleri aşman daha kolay olacak. Kendine güven ve tutku dolu adımlar at!
Venüs'ün etkisi altında, içsel güzellik ve zarafetin ön plana çıkacağı bir gün. Kendine olan özgüvenin artarken, ilişkilerdeki uyumun da güçlü bir şekilde hissedileceği anlar yaşayacaksın. Maddi konularda atılımlar yapabilir, yeni fırsatlarla karşılaşabilirsin. İşyerindeki projelere dair yaratıcı fikirlerinle dikkat çekmen olası. Arkadaşlarınla olan bağların derinleşebilir, sosyal ortamlarda yer alarak keyifli anlar yaşayabilirsin. Duygusal açıdan daha anlaşılır ve sabırlı bir tutum sergilersen, sevdiklerinle ilişkilerin güçlenecek. Kendine zaman ayırmak, ruhsal dengeyi korumak için önem taşıyor. Sanatla uğraşmak veya estetik bir aktiviteye katılmak, ruhsal enerjini yükseltebilir. Yavaş ve sağlam adımlarla ilerlemek, hem maddi hem de duygusal alanlarda kazanç sağlamanı kolaylaştıracak.
Bugün iletişim yeteneklerinizi öne çıkarmak için mükemmel bir gün. Zihninizin keskinliği ve merakınız, çevrenizdeki insanlarla güçlü bağlantılar kurmanıza yardımcı olacak. Sosyal ortamlarda bulunmaktan çekinmeyin; yeni insanlarla tanışmak, fikir alışverişinde bulunmak için harika fırsatlar yakalayacaksınız. Ancak dikkatli olun, bazen sözcüklerinizi düzgün seçmekte zorlanabilirsiniz. Duygusal durumlarınızda ani dalgalanmalar olabilir, bu nedenle içsel dengeyi sağlamaya çalışmalısınız. Kendinizi ifade etme şeklinizi gözden geçirmeniz, ilişkilerde yaşanacak sorunları azaltacaktır. Yeni projelere başlamak, yaratıcılığınızı özgür bırakmak için cazip olabilir. Yakın çevrenizdeki insanlarla olan bağlarınızı güçlendirmek, size destek sağlayacaktır. Bugün, bilgi edinme isteğinizi tatmin edecek bir deneyim yaşamanız olası. Kendinizi ifade ederken samimi ve açık olun, bu sayede ilişkilerinizi geliştirmeniz mümkün.
Duygusal derinliklerin öne çıkacağı bir gün. İçsel huzur arayışında, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirme fırsatını yakalayabilirsin. Aile ve ev konularına odaklanmak, ruhsal olarak kendini daha iyi hissetmene yardımcı olacak. İletişimin sıcak ve samimi olacak; duygularını ifade etmekten çekinme. İş yerinde işbirlikleri dikkatini çekebilir, birlikte çalışmanın getirdiği enerji seni motive edecek. Özellikle bugün, içgüdülerine güvenerek kararlar almaktan kaçınma. Kendi ihtiyaçların ve sınırların konusunda daha net olmalısın; bu, seni daha özgür hissettirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma, küçük bir kaçış bile ruhuna iyi gelecek. Hayata karşı beslediğin coşku, çevrendekilere de ilham verecek.
Bugün yaratıcı enerjinin doruklarında olacaksın; hayal gücün sınır tanımayacak. İçsel liderliğini ön plana çıkararak çevrendekilere ilham vereceksin. Sosyal ortamlarda parlamak için harika bir zaman, katıldığın etkinliklerde ilgi odağı olabilirsin. Göz alıcı giyinmeyi ve kendini ifade etmeyi unutma. Aynı zamanda, dostlarınla olan ilişkilerinde empati kurmak, aranızdaki bağı kuvvetlendirecek. Ancak, aşırı gurur veya kibir, bazı durumlarda sizi zor bir duruma sokabilir; alçakgönüllü olmaya özen göster. Maddi konularda da dikkatli olmalısın; harcamalarının kontrolünü elden bırakma. Eğitim ve kişisel gelişim adına yeni girişimler için uygun bir zaman. Özellikle, kendini geliştirmek üzere alacağın kararlar kalıcı etkiler yaratabilir. Unutma, içindeki ateşi doğru yönlendirdiğin sürece, hayatta her şeyin senin elinde olduğunu hissedeceksin.
Bugün detaylara daha fazla odaklanma eğilimindesin. Kaygılarını geride bırakıp, pratik çözüm yolları aradığında içsel bir dinginlik bulabilirsin. İş yerinde ya da günlük yaşamda, karşılaştığın zorlukları küçük adımlarla aşman gerekiyor. İletişimde netlikle dikkat çekebilirsin; bu, başkalarıyla olan etkileşimlerinde olumlu sonuçlar doğuracaktır.Sağlık konusunda dikkatli olman gereken bir dönemdesin. Bedensel ihtiyaçlarını göz ardı etmemek, zindeliğini koruman için önemli. Taze havada zaman geçirerek ve doğayla bütünleşerek ruhunu besleyebilirsin. Aynı zamanda, sevdiklerinle olan iletişiminde sıcak ve samimi bir yaklaşım sergilemek, ilişkilerini güçlendirebilir. Kendi iç yolculuğuna çıkmak, duygusal olarak yenilenmene yardımcı olacaktır. Planlarını ileriye taşımak için gereken cesareti ve motivasyonu bulabilirsin. Bugün seni bekleyen fırsat, sadece dikkatli bakmakta gizli; detaylara odaklan, hayatın sürprizlerine açık ol.
İlişkilerde uyum ve denge arayışın ön plana çıkıyor. Bugün, sosyal yaşamında yeni bağlantılar kurmak veya mevcut ilişkilerini derinleştirmek için uygun bir dönemdesin. Duygusal açıdan kendini daha anlaşılır hissetmen, başkalarıyla olan iletişimini olumlu şekilde etkileyebilir. Kendine zaman ayırmak, içsel huzuru sağlamak için önem kazanıyor. Karar verme süreçlerinde kararsızlık hissedebilirsin; bu yüzden bir içsel denge bulman faydalı olacaktır. Güzellik ve estetik konularında yaratıcı projelere yönelmek, ruhunu besleyebilir. Unutma, dışarıda başkalarının da seninle aynı etkiyi hissetmesi için açık iletişimde bulunmak en iyi yol olacak.
Bugün, derin duyguların ve içsel sezgilerin ön plana çıkacağı bir dönemdesin. Karşılaştığın durumlar, ruhsal ve duygusal derinliklerini ortaya çıkaracak. İçsel barış arayışında olabilirsin, bu da seni bazı ilişkilerde sorgulayıcı bir hale getirebilir. Gizli kalmış duyguların su yüzüne çıkabilir, geçmişteki yaralarla yüzleşmekte fayda vardır. Kendine dönük bir değerlendirme yapma isteği içinde olman, geleceğe dair daha sağlam adımlar atmanı sağlayacak.İletişim kurarken daha net ve dürüst olmalısın. Özellikle önemli bir konuda kendini ifade ederken samimi ve açık olman, karşındakilerin güvenini kazanmanı sağlayacaktır. Yaratıcılığın da yoğun bir şekilde artış gösteriyor; sanatsal bir projeye yönelmek ya da bir hobiyi yeniden canlandırmak seni oldukça mutlu edebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma, içsel denge ve huzuru bulma çabaların günün ilerleyen saatlerinde olumlu sonuçlar verebilir. Unutma, bu süreçte kendine karşı nazik olmanın önemi büyük. Hayatındaki dönüşümler seni güçlü kılacak, bu değişimlere açık olmalı ve sürecin tadını çıkarmalısın.
Macera arayışın daha da belirginleşiyor. Farklı kültürlere, fikirlere ve insanlara olan ilgin, seni sıradışı deneyimlere yönlendiriyor. Bugün, bu keşiflerin seni nasıl dönüştürdüğüne dair derin düşüncelere dalabilirsin. İletişimdeki cesaretin, özellikle sosyal ortamlarda dikkat çekmene sebep olacak. Yeni insanlarla tanışmak ve onlarla paylaşımda bulunmak, ruhunu besleyecek.Yaratıcılığın dorukta, bu yüzden sanatsal projeler veya hobiler için harika bir zaman. İçindeki yaratıcı ateşi ateşlemek için fırsatlar karşına çıkabilir; bunları değerlendir. Aynı zamanda, ruhsal ve felsefi sorgulamalar yapabilir, kendini daha derin bir anlayışa taşıyabilirsin. Sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; bedenine iyi bakmak, enerjini yükseltecek ve zihnini açacak.İlişkilerde, özgürlüğüne düşkünlüğün başkalarıyla olan bağlarını etkileyebilir. Duygu ve düşüncelerini açıkça ifade etmek, yanlış anlaşılmaların önüne geçecek. Kendi sınırlarını bilmek ve bunları net bir şekilde ortaya koymak, hem kendine hem de çevrendekilere fayda sağlayacak. Bugünle birlikte, hayatına yeni bir perspektif ve heyecan katmaya hazır ol.
Bugün, uzun vadeli hedeflerin için yeniden değerlendirmeler yapma fırsatı bulacaksın. Kararlılığın, zorlu durumların üstesinden gelmende önemli bir rol oynayacak. İlerlemek istediğin alanlarda planlarını netleştirmek için uygun bir zaman. Aynı zamanda, çevrendekilerin görüşlerine açık olman, yenilikçi fikirlerle tanışmanı sağlayabilir. Duygusal derinliğini keşfetmek, ilişkilerdeki dinamikleri daha iyi anlamana yardımcı olacak. Fakat, aşırı çalışmaktan kaçınmalısın; ruhsal ve fiziksel sağlığına dikkat etmeyi unutma. Kendin için bir denge oluşturmalısın. Bugün, karşına çıkacak fırsatları değerlendirmeyi ihmal etme, ilerlemen için gereken adımları atmayı düşün.
Sıcak bir enerjinin içinde kaybolmuş hissediyorsun. İçsel özgürlüğe duyduğun özlem bugünün en belirgin temalarından biri. Arkadaşlarınla birlikte vakit geçirmek ve yeni fikirler üzerinde tartışmak sana ilham verecek. İş yerindeki dinamizm, hem yaratıcı projelerde hem de ekip çalışmalarında öne çıkmana fırsat sunabilir. Ancak, sosyal çevrendeki bazı gerginliklere dikkat etmelisin; açık iletişimle bu durumu rahatlıkla aşabilirsin. Kendini biraz geri çekip, içsel ihtiyaçlarına odaklanmak, zihinsel berraklığını artıracak. İnovatif düşüncelerin ve sıradışı yaklaşımların, seni beklenmedik yerlere götürebilir. Hayatı bir deneyim olarak görmek, yolundaki engelleri aşmana yardımcı olacak. Gece saatlerinde, içinindeki enerjiyi rahatlatmak ve dinginleşmek için bir şeyler yapmayı ihmal etme.
Duygusal bir denge arayışında olabilirsin. İçsel dünyana yönelmek, hissettiğin derinlikleri keşfetmek için mükemmel bir zaman. Hayal gücün üst seviyelerde; yaratıcı projelere yönelmek, sanatsal ifadelere açık olmanı sağlayacak. Sosyal ilişkilerde daha anlayışlı ve empatik olabilirsin, bu da başkalarıyla olan bağlarını güçlendirebilir. Karşılaştığın zorluklarda sezgilerin seni doğru yolda yönlendirecek; içsel sesine güven. Ancak, aşırı duygusal dalgalanmalardan kaçınmak için kendine zaman ayırmayı unutma. Duygusal derinliklere inmek harika ama yüzeyde kalmayı da öğrenmek önemli. Anlık hislerini yönetmek, yaşamına dengeli bir akış getirebilir. Kendi ihtiyaçlarını önceliklendirmek, ruhsal sağlık açısından büyük bir fayda sağlayacaktır.
