1
Yalın, berrak, özgün bir şair
Yalın, berrak, özgün bir şair
2020 Nobel Edebiyat Ödülü’nü ABD’li şair Louise Glück aldı. (Glik diye okunuyor) Akademi, ödülü Glück’e verme nedenini “Yalın güzelliğiyle bireysel varoluşu evrensel kılan kusursuz şiirsel sesi” sözleriyle ifade ederken, 77 yaşındaki şair 2016’da ödüle layık görülen Bob Dylan’ın ardından beş sene içinde Nobel verilen ikinci ABD’li şair oldu.
Özellikle yakın dönemde adı sıkça skandal tercihlerle bir araya gelen Nobel’in, 2018’de ödülün verilmemesine yol açan cinsel taciz skandalı (verilemeyen 2018 Nobel Edebiyat Ödülü, 2019’da Olga Tokarczuk’a verildi) ve ödülün geçen yıl tartışmalı bir şekilde, Bosna’daki soykırımı inkar eden ve Slobodan Milosevic destekçisi olduğu öne sürülen Peter Handke’ye verilmesinden sonra, bu yıl “güvenli” bir limana yanaşacağı edebiyat çevrelerince tahmin ediliyordu.
Swedish Academy, Louise Glück’in “Yalın güzelliğiyle bireysel varoluşu evrensel kılan kusursuz şiirsel sesi nedeniyle” ödüle layık görüldüğünü aktardı. Fotoğraf: Reuters
Handke tercihine gelen tepkilere edebiyat çerçevesinde kaldıklarını öne sürerek yanıt veren komite; güvenli tercih istemiş de olabilir, “edebiyat çerçevesinde kalmak” da istemiş olabilir, infial doğurmaktan kaçınmak istemiş de… Ne olursa olsun tek gerçek var; Louise Glück, Nobel’i hak eden bir şair.
Neredeyse 60 yıldır eserler veren Glück; otobiyografik dili, bireysel ve toplumsal travmalardan esinlenen sade ama derin etkili anlatımıyla olabildiğince gerçek, özgün ve güçlü bir şair.
Yaşamı boyunca pek çok prestijli ödülün sahibi olan Glück, Nobel almayı beklemediğini söylüyor:
“Sabah 7’ye çeyrek kala telefonum çaldı, uyanıktım. Bir adam kendisini Swedish Academy’nin sekreteri olarak tanıttı ve ‘Sizi, Nobel kazandığınızı bildirmek için arıyorum’ dedi. Ne cevap verdiğimi hatırlamıyorum ama şüpheyle yaklaştım. Sanırım hazır değildim.”
“Beyaz bir Amerikalı lirik şairi seçmelerini tamamen şaşkınlıkla karşıladım. Mantıklı değil… Şimdi sokağım gazetecilerle dolu. İnsanlar sürekli ne kadar alçakgönüllü olduğumu söylüyorlar. Alçakgönüllü falan değilim. Ama sonra düşündüm; şu an pek de sevgiyle karşılanmayan bir ülkeden geliyorum ve bir beyazım ve şu zamana kadar almadığımız ödül kalmadı. Bu yüzden bu olayın hayatımda yer etmesi oldukça düşük bir ihtimal.”
Bununla birlikte Glück, ne yazık ki Türk okuyucunun çok da aşina olduğu bir isim değil. Glück’in, Türkçede yalnızca Seçme Şiirler adında, Güven Turan’ın çevirdiği ve Yapı Kredi Yayınları’ndan çıkan bir şiir derlemesi bulunuyor. 1994 yılında yayımlanan ve şu an piyasada, hatta sahaflarda bulmanın bile zor olduğu -ancak yakın zamanda yeniden basılacağını tahmin etmenin de güç olmadığı- kitabın çevirmeni şair ve yazar Güven Turan’la Louise Glück’in şiirini, etkisini ve onu projeye iten nedeni konuştuk.
Öncelikle Nobel’in kararını “Açıkcası uzun bir süredir Nobel beni düş kırıklığına uğratıyordu. Özellikle edebiyattan başka değerlendirmelerle seçim yaptıkları oluyordu, belirgindi bu. Ama Ishiguro’nun ödül alışı gibi Louise Glück’in ödül alışı da bence son derece isabetliydi. Elbette yıllardır hayranlıkla izlediğim, çevirdiğim bir şairin ödül alışı başka bir heyecan kaynağı oluyor…” şeklinde değerlendiren Turan, ABD’li şairi özgün kılan detayı ise şöyle aktarıyor:
“İyi izlemişseniz, altında adı yazmasa da bir şiirini hemen tanırsınız.”
Güven Turan, Louise Glück’in kendine has anlatımını böyle yorumladı:
“1943 doğumlu Louse Glück… İlk şiirleri de 60’larda çıktı. Yaştaşım ve kuşaktaşım. İlk kitabı First Born (İlk Doğan) 1968’de basıldı. O günden bu yana ana çizgilerinde olmasa da değişimler görünüyor şiirinde ama temelde aynı. İlk şiirleri biraz daha kapalıydı, biraz da ‘mühürlüydü’ adeta, sonraları açıldı ama bazılarının eleştirdiği gibi bir ‘itiraf’ şairi değil. Glück ‘ben’ derken bu beni öteleyip daha evrensel bir varoluş sorunsalına dayandırıyor. Ayrıca dili son derece disiplinli ve kristal berraklığında ve keskinliğinde. İyi izlemişseniz, altında adı yazmasa da bir şiirini hemen tanırsınız.”
Onun şiirlerini karşısına çıktığı ilk günden bu yana takip ettiğini dile getiren Güven Turan, çevirinin yayınevi tarafından talep edilmediğini, Glück’in şiirlerini kendi inisiyatifiyle çevirdiğini ise şöyle anlatıyor:
“Ben onu önce bir antolojide okudum. 1968’de ilk kitabı çıkar çıkmaz da getirttim ve hemen çevirmeye başladım. Kitaplarını günü gününe izledim. Çevirilerden bazıları dönemin dergilerinde çıktı. Ben sevdiğim şairleri kimse istemese de çevirim. 1994’te Yapı Kredi Yayınları’nın üst yönetiminde bulunan Selçuk Altun’un teşviki ve desteğiyle yaptığım çevirileri çoğaltıp bir kitap hazırlama şansım oldu. Sonra da çevirdim zaman zaman. Okurken, Türkçe söylemeye başlıyorum beni çok yakalayan şiirleri.”
Ergenlik yıllarında anoreksiya ile mücadele etti…
Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görülen Louise Glück’in kapısına çiçekler bırakılıyor. Glück ise bu ilgi hakkında “Şimdi sokağım gazetecilerle dolu. İnsanlar sürekli ne kadar alçakgönüllü olduğumu söylüyorlar…” ifadelerini kullandı. Fotoğraflar: Reuters
Ölüm, reddedilme, kaybetme, dağılmış ilişkiler, iyileşme ve yenilenme çabaları; Glück’in şiirlerinde başvurduğu temalardan… Yazının başında da bahsettiğim gibi kişisel ve toplumsal travmalardan esinlenen Glück, ilk gençliğinde anoreksiya nervoza ile mücadele edecek ve yıllar sonra bu süreci, ailesinden, özellikle annesinden, bağımsız bir birey olma çabası olarak nitelendirecekti.
‘DEDICATION TO HUNGER’ ŞİİRİNDEN BİR BÖLÜM
It begins quietly / in certain female children: / the fear of death, taking as its form / dedication to hunger, / because a woman’s body / is a grave; it will accept / anything.
(Sessizce başlar / bazı kız çocuklarında: / ölüm korkusu, şeklini alır / açlığa adanmışlığın, / zira kadının vücudu / bir mezardır; kabul eder / her şeyi. Haber için çeviri: Metin Aktaşoğlu)
7 yılını terapi altında geçirerek toparlanan Glück, boşanma ile sonuçlanan iki evlilik yaparken 1980’de Vermont’taki evinin tamamen yanmasıyla sahip olduğu ne varsa kaybetti. Bu kişisel travmatik meselelerin yanında 11 Eylül’den de oldukça etkilenen Glück, 2004’te October adlı kitabı kaleme aldı.
Güven Turan, travmadan beslenme ve bununla mücadele halini ise “Glück’in gerçekten de çok zor bir yaşamı olmuştur ama o sorunlarına örneğin Hart Crane ya da Sylvia Plath ya da John Berryman ya da Anne Sexton gibi teslim olmamıştır. Sadece direnen değil savaşan bir kişilik okuyorum onun şiirlerinde. Bir tür kafa tutuşu var dünyaya. Bu da sevdiğim yanı. Şiirlerindeki kristal temizliği, keskin berraklık da aynı savaşçı kişiliğinin sonucu bana kalırsa” sözleriyle ele aldı.
Louis Glück, National Humanities Medal ödülünü dönemin ABD Başkanı Barack Obama’nın elinden aldı. Fotoğraf: Reuters
Nobel Edebiyat Ödülü’nü almasının ardından The New York Times’a verdiği röportajda Glück de paralel bir yanıt vermişti:
“Her zaman kendi deneyiminizin hatlarını çizersiniz çünkü çocukluğunuzdan başlayarak yaşamınızın materyali odur. Ancak ben arketipik bir deneyim arıyorum ve kendi yaşadığım zorluklar ve keyiflerin biricik olmadığını varsayıyorum. Onları deneyimlediğiniz esnada biricikmiş gibi hissedersiniz lakin spot ışıklarının benim ve hayatımın üstüme çevrilmesi fikri beni ilgilendirmiyor; onun yerine doğan ve sonra zorla gönderilen insanın yaşadığı zorluklar ve neşe beni ilgilendiriyor. Sanırım çocuklukta keşfetmesi korkunç bir şey olduğundan ölümlü olma durumu hakkında yazıyorum…”
Çocukluğunda ailesinin yatmadan önce masal diye ona Yunan mitolojisinden hikayeler okuduğunu ve bundan çok etkilendiğini dile getiren Glück, lirik şiirinde bu esinlenmelere de sıklıkla yer verirken farklı tarzlarda da şiirler kaleme aldı.
Buna karşın özgünlüğünü yitirmeyen, yalnızca yeni bir maceraya atılan bir süper kahraman gibi kendi tarzında yollar bulan Glück, “Bir maceracı olmak için yazıyorsunuz. Ben de hakkında hiçbir şey bilmediğim yerlere gitmek isterim. Bir bölgeye yabancı olmak… Sanırım, her zaman sürpriz yaşamalı ve bir şekilde yeniden acemi olmalısınız. Öteki türlü sıkıntıdan ağlardım. Kendi kendime ‘Bu şiiri yazdın, biliyorsun’ dediğim zamanlar oldu. İyi bir şiir ama zaten o şiiri yazdın” sözleriyle serüven arayışlarının da altını çiziyor. Aşağıdaki videoda, şiirin doğuş sürecini ve çözüm arayışlarını anlatan Glück, “Pasaklı, dağınık (‘crummy’ kelimesini tercih ediyor)” bulduğu bir şiirden bile vazgeçmediğini örnek olarak verdiği şiirde Almanca bir ifade kullanarak çözüm bulduğunu anlatıyor.
Yakın zamanda yeniden Türkçede karşılaşacağımızdan emin olduğum Glück’ten bir şiirle bitirmekte fayda var…
The Untrustworthy Speaker
Don’t listen to me; my heart’s been broken. / I don’t see anything objectively.
I know myself; I’ve learned to hear like a psychiatrist. / When I speak passionately, / that’s when I’m least to be trusted.
It’s very sad, really: all my life, I’ve been praised / for my intelligence, my powers of language, of insight. / In the end, they’re wasted—
(Güvenilmez Konuşmacı
Beni dinleme; kalbim kırık. / Hiçbir şeyi objektif göremiyorum.
Kendimi biliyorum; bir psikiyatrist gibi duymayı öğrendim. / Tutkuyla konuştuğum zaman, / Bana en az güvenilecek zaman.
Çok acı, gerçekten: hayatım boyunca, övüldüm / zekam, dilimin gücü, güçlü içgörüm için. / Nihayetinde, hepsi heba oldu— Haber için çeviri: Metin Aktaşoğlu)
Bugün, cesaretin ve kararlılığının ön plana çıktığı bir gün. İçsel motivasyonun yüksek, hedeflerine odaklanmış durumdasın. Bu enerjiyi kullanarak yeni projelere adım atabilir veya mevcut işlerini daha ileri bir düzeye taşıyabilirsin. Yakın çevrendeki insanlar üzerinde olumlu bir etki bırakma gücün var; liderlik vasıfların, takipçilerini harekete geçirebilir.Duygusal dünyanda ise tutkulu anlar yaşayabilirsin. İlişkilerde ani değişimler söz konusu olabilir, bu durum seni heyecanlandıracak. Ancak, hislerini kontrol altında tutmakta fayda var; aceleci davranışların yanlış anlamalara yol açabilir. Sağlık açısından enerjin yüksek, spor yaparak bu enerjiyi olumlu bir şekilde değerlendirebilirsin.Bugün, içsel sesine kulak vererek kararlar almak, seni doğru yola yönlendirecek. Unutma, cesaretin seni her zaman bir adım öne taşıyacak. Akışa güven, yeni yollar açılacak.
Bugün çevrenle kurduğun bağlantılarda derin bir etkileşim yaşayabilirsin. İçsel duyguların, seni yeni bir perspektife yönlendirebilir. İş hayatında, prestij kazandıracak fırsatlar karşına çıkabilir, ancak bunları değerlendirirken dikkatli olmalısın. İlişkilerinde ise, samimiyet ve güven ön planda. Aşk hayatında, ani duygusal dalgalanmalar hissedebilirsin; bu duyguları anlamak için kendine zaman tanımalısın. Aileyle ilgili konular gündeme gelebilir, destekleyici bir rol üstlenmen gerekebilir. Kendini dinlendirip, ruhsal dengenin korunmasına özen göster. Bu, yaratıcı projelerine odaklanmana yardımcı olacaktır. Günün sonuna doğru, içsel huzurunu bulacağın anlar yaşanabilir.
Bugün iletişim becerilerin ön plana çıkıyor, başkalarıyla kurduğun diyaloglar seni beklenmedik yerelere götürebilir. Fikirlerinle dikkat çekmek, yeni projelerde parlamak ve sosyal çevrende etkili olmak için harika bir zaman. Esnekliğin ve farklı bakış açıların, başkalarına ilham verecek. İçsel merakın seni yeni şeyler öğrenmeye teşvik ediyor. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetlerde duygusal derinlik yakalayabilirsin; yüzeyde kalmamak sana yeni perspektifler kazandıracak. Ancak, bazı kararsızlıklar yaşanabilir; bu durumda içgüdülerine güvenmelisin. Yeni tanışmalar veya eski dostlukların tekrar canlanması olasılığı var. Gerçek anlamda kendini ifade etmekten çekinme; yaratıcı yanını keşfetmek için mükemmel bir gün. Kendine karşı nazik ol ve başkalarının da görüşlerine saygı göster, zira keyifli, ilham verici anılar biriktirebilirsin.
Bugün duygusal derinliklerinize inmeye yönelik güçlü bir eğilim hissediyorsunuz. İçsel dünyanızla bağlantı kurma çabası, kendinizi daha iyi anlamanıza yardımcı olacak. Ailevi ilişkilerde sıcak ve samimi bir atmosfer hâkim; sevdiklerinizle anı paylaşmak, ruh halinize olumlu katkı yapacak. Duygusal açıdan destek arayışınızda, yakın dostlarınızın yanınıza gelmesi muhtemel. Temasta olduğunuz kişilerle paylaşımlarınız, kalbinizdeki ağır yükleri hafifletmenizi sağlayacak. İş veya projelerde, dikkatinizin dağılmasına neden olabilecek dışsal etmenlerden uzak durmalısınız; iç huzurunuzu korumak adına bunları dengelemek önemli. Kendinize kısıtlamalar getirmemeye çalışarak, yaratıcı ve sezgisel yönlerinizi keşfetmeye odaklanın. Yazılı veya sözlü ifade yeteneğiniz ön planda, düşüncelerinizi aktarmak için mükemmel bir zaman. Günün sonunda, kendinize ayıracağınız birkaç dakikalık bir meditasyon veya kısa bir yürüyüş, ruh halinize büyük bir iyilik yapabilir. Duyguların su yüzüne çıkmasına izin verin; bu, iyileşme ve büyüme süreciniz için gerekli.
Bugün, içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için mükemmel bir zaman. Kendini ifade etme isteğin artacak, bu da sosyal çevrenle olan etkileşimlerine yansıyacak. İlişkilerinde daha tutkulu ve cesur olabilirsin. Öne çıkma arzun, yeni fırsatların kapısını aralayabilir. Ancak, başkalarının görüşlerini de dinlemeye özen göstermelisin; etrafındaki insanların düşüncelerine daha fazla ilgi göstermek, iletişimini güçlendirecek. İş veya projelerde liderlik özelliklerinle öne çıkabilir, çevrendekilere ilham verebilirsin. Kendine güvenin artarken, risk almak konusunda daha istekli olabilirsin. Fakat, kibir ve gururdan kaçınmak, ilişkilerini daha sağlıklı kılacak. Bugün, içsel gücünle beraber çevrendekilere de ilham vermek için harika bir fırsat. Rahatını bozma, yeni şeylere açık ol. Kendi potansiyelini görmek, bugün sana birçok kapı açacak.
İçsel huzur arayışında olduğun bir gün. Günün erken saatlerinde belirsizlik hissi, zihninde karmaşaya yol açabilir. Ancak bu duyguları geride bırakıp, net bir hedefe odaklanmak için fırsat yakalayacaksın. İş yerindeki projelerde detaylara daha fazla dikkat etmek, başarı getirebilir. Sosyal ilişkilerde de iletişim becerilerin ön planda; insanlar senin mantıklı yaklaşımlarından faydalanmak isteyebilirler.Duygusal alanında ise sevgi dolu bir destek bulabilirsin. Partnerinle veya sevdiklerinle birlikte zaman geçirmek, ruhunu besleyecek. Kendine dönüp bakmak ve içsel gelişim için fırsatlar yaratmak isteyeceğin bir dönemdesin. Yoga veya meditasyon gibi aktivitelerle zihinsel dinginliğini artırabilirsin. Unutma ki, küçük detaylar büyük değişimlere yol açabilir; bu yüzden elindeki fırsatları değerlendirmeyi ihmal etme.
Denge arayışı içinde olacağın bir gün. Sosyal ilişkilerin, dostluk bağların ön plana çıkacak ve ortak projelerdeki yaratıcı fikirlerin dikkat çekecek. Etrafındaki insanlarla iletişiminde uyum ve güzellik ön planda olacak. Kendi iç dünyanı dengelemek için biraz yalnız kalma ihtiyacı hissedebilirsin. Kendi isteklerini ve başkalarının beklentilerini dengede tutmakta zorlanabilirsin; bu nedenle öz disipline odaklanmakta fayda var. Bu süre zarfında sanatla ilgili bir şeyler yapma isteği doğabilir, yaratıcılığını ifade etmek iyi bir seçenek olabilir. Ayrıca, sürpriz bir teklif ya da fırsat karşına çıkabilir, bu fırsatı değerlendirmek için cesaret göster. Unutma, içsel huzurunu sağlamak, dış dünyada da denge bulmana yardımcı olacak.
Bugün, içsel duyguların ve gizli tutkuların ön planda olacağı bir gün. İlişkilerde derinlik arayışın artabilir; bu, seni ya sevdiğin kişiyle daha yakın bir bağ kurmaya ya da bazı şeylere açık bir şekilde yüzleşmeye yönlendirebilir. Akrep ruhunun karanlık köşelerini aydınlatma isteği, belki geçmişle ilgili bir konunun yeniden gündeme gelmesine sebep olabilir. Duygusal zekânı kullanarak bu durumları yönetmek, seni daha güçlü hale getirecektir. Kendi sınırlarını bilmek ve gerektiğinde kendini korumak da önemli olacak. İçsel dönüşüm ve yeniden doğuş fırsatları kapını çalabilir; bu nedenle, kendine güven ve cesaretle hareket et. Her şeyin bir parçası olduğunu kabullenerek, ruhsal yolculuğunda derinliklere inmeye hazır ol. Bugün, kendini keşfetmek için mükemmel bir zaman. жаса
Serbest ruhun ve maceracı doğanla bugün keşif ve yenilik dolu bir gün seni bekliyor. Yeni deneyimlere açık ol ve günlük rutinini renklendirecek fırsatları değerlendirmekten çekinme. Sosyal çevrende kendine yeni dostlar edinme şansı var; bir parça cesaretle, ilgi alanların etrafında yeni insanlarla keyifli sohbetler gerçekleştirebilirsin.Bugün, tutku ve heyecan dolu bir enerjiyle dolup taşacaksın. İçindeki yaratıcılığı açığa çıkarmak için uygun koşullara sahip olduğunu hissedebilirsin. Belki bir sanat projesine ya da yazma çalışmalarına dalmak isteyeceksin. Bunun yanı sıra, sezgilerin güçlenecek; duygusal olarak derin bağlantılar kurmak için ideal bir zaman dilimindesin.Dikkatini dağıtan şeylere karşı dikkatli ol; bazen anlık heyecanlar seni baştan çıkarabilir. Sakin kalmaya çalış ve finansal kararlarını sağlam bir temel üzerine inşa et. Gün sonunda, ruhsal bir tatmin yaşayacak ve içsel bir huzur bulacaksın. Kendini şanslı hissetmekten çekinme; evren sana destek veriyor!
Bugün, kararlılığın ve disiplininin ön planda olduğu bir gün. Hedeflerine ulaşma yolunda attığın adımlar seni başarıya götürebilir. Çevrendekilerle olan ilişkilerinde sabırlı olman, iletişimini güçlendirecek. İş yerindeki projelerde liderlik niteliklerin sergileyeceğin fırsatlar doğabilir, fikirlerini cesurca paylaşmaktan çekinme. Kişisel yaşamında ise, geçmişten gelen bazı duygusal yükler seni zorlayabilir. Bu duyguları kabullenmek ve onlarla yüzleşmek, sana özgürlük hissi verecektir. Dikkatini iç dünyana yönlendirmenin, içsel huzurunu bulmanda büyük katkısı olacak. Sağlığına dikkat etmelisin; dinlenmeyi ve düzenli beslenmeyi ihmal etme. Unutma, başarı sadece dışarıda değil, içsel denge ve huzurda da yatar.
Bugün, yenilikçi fikirlerin ve yaratıcı çözümlerin ön planda olduğu bir gündesin. Sosyal ilişkilerinde yapıcı ve cesur olma eğilimindesin. Arkadaşların ya da topluluklarla olan etkileşimlerin, seni sıra dışı düşüncelere yönlendirebilir. Olumsuz yorumlara karşı duyarsız kalabilme kapasiten, seni daha güçlü kılacak. Duygusal olarak bağımsızlık arayışında olabilirsin, bu da bireyselliğine vurgu yapıyor. İçsel huzuru sağlamak için kişisel alanına ihtiyaç duyacaksın. Kendine zaman ayırmayı unutma. Herhangi bir projeye başladığında, özgün yaklaşımlar geliştirerek kendini ifade etmek isteyeceksin. Bu süreçte karşına çıkabilecek gizli düşmanlıklara dikkat et, sezgilerini kullanarak bu durumları aşabilirsin. Gelecek odaklı düşüneceğin bir dönemde olacaksın; hayallerinin peşinden koşmak için yeterince motivasyona sahipsin. Hayatındaki yenilikleri karşılamak için açık olmalısın.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin yoğun olarak ortaya çıkacağı bir gün. İçsel huzuru bulmak için meditasyon veya doğayla vakit geçirmek çok faydalı olabilir. Başkalarıyla olan ilişkilerinde empati ve anlayış egemen olacak; bu, çevrendekilerle olan bağlarını güçlendirebilir. Hayal gücünün tavan yaptığı bu dönem, yaratıcı projeler için ilham verebilir. Kendi içsel benliğinle bağlantı kurmak, ruhsal olarak büyüme fırsatlarını getirecek. Gün boyunca karşılaşabileceğin ufak engeller, aslında seni daha iyi bir çözüme yönlendirebilir. Yaradıcı enerjini ifade etme fırsatlarını değerlendirmeyi unutma. Bırak, sezgilerin seni yönlendirsin.
