

Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. Yeniliklere açık olmak, risk alman için fırsatlar sunuyor. İletişim becerilerin ön plana çıkacak, çevrendekilerle güçlü etkileşimler kurabilirsin. Duygusal açıdan tutkulu ve heyecanlı hissedeceksin, bu da ilişkilerinde samimi anların yaşanmasını sağlayacak. Sağlığın için dikkatli olman gereken bir dönemdesin; spor yaparak enerjini dengelemen faydalı olacaktır. Kariyerinle ilgili alanda yaratıcı projelere yönelmek, önündeki fırsatları değerlendirme açısından önemli bir zaman dilimindesin. Unutma, cesaretin her şeyin anahtarı olabilir.
Bugün, içsel huzur ve dinginlik arayışında olabilirsin. Sabit ve kararlı doğan, güven arayışını ön plana çıkararak, sevdiklerinle olan ilişkilerini güçlendirebilirsin. Finansal konulara odaklanman gereken bir dönemdesin; bütçeni dikkatlice planlanman, geleceğine umutla bakmanı sağlayacak. Sevdiğin bir kişiye karşı duyduğun duygular yoğunlaşabilir, bu nedenle iletişimde açık olman önemli. Fiziksel sağlığına da özen göstermek, bedenine iyi bakmak, enerjini artıracaktır. Doğanın tadını çıkarmak için dışarı çıkmayı unutma; doğa, ruhunu besleyecek bir ferahlama sunabilir. Kendi iç sesine kulak vererek, huzur bulman mümkün.
Bugün zihninizin parlayan enerjisi, iletişim kurma yeteneğinizi en üst düzeye çıkaracak. Sosyal çevrenizle etkileşimde bulunduğunuzda, beklenmedik ve ilginç sohbet konuları ortaya çıkabilir. Yaratıcı düşünceler, yeni fikirler ve projeler üzerinde size ilham verecek. Ayrıntılara dikkat ederek, etrafınızdaki insanlarla olan bağlarınızı güçlendirmek için harika bir fırsat sunuluyor.Tanışacağınız biri, iş ya da özel yaşamınıza yeni bir perspektif getirebilir. Esnek düşünme yeteneğiniz, karşınıza çıkan zorlukları kolayca aşmanıza yardımcı olacak. Ancak, dağınık düşüncelerinizi düzene koymayı da ihmal etmeyin; bu, işleri daha verimli bir hale getirecektir. Duygusal olarak, bazı içsel sorgulamalar yapma ihtiyacı hissedebilirsiniz. Kendinizi ifade etmekte zorlanıyorsanız, yazılı bir iletişim yöntemi, hislerinizi anlamlandırmanıza yardım edebilir. Sevdiklerinizle geçireceğiniz zaman, ruh halinizi yükseltirken, derin sohbetlerle aranızdaki bağı kuvvetlendirebilir. Aceleci davranmamaya ve her durumu analiz etmeye çalışın; bugün, dikkatinizi toplama yeteneğinizle pek çok kapıyı açabilirsiniz.
Duygusal derinliklerin su yüzüne çıkacağı bir gün. Kalbinin sesine kulak vermek, içsel huzurunu bulmana yardımcı olacak. Sevdiklerinle olan bağlarını kuvvetlendirmek için güzel bir fırsat var. Hassasiyetinle, çevrendekiler üzerinde derin bir etki yaratabilirsin. Biraz yalnız kalmak, düşüncelerinle yüzleşmek ve içsel dengeyi sağlamak adına iyi gelebilir. İş yerindeki anlaşmazlıklara dikkat et, diplomatik yaklaşımın sana kazandırabilir. Nezaketinle sorunları kolayca aşabileceksin. Geçmişten gelen bir hatıra gününü renklendirebilir; nostalji rüzgarına kapılabilirsin. Kendine karşı nazik olmayı unutma, ihtiyaçlarını öncelikle düşünmen gerekiyor. Kendini yeniden ortaya koymak için ilham verecek anlar seni bekliyor.
Bugün içsel bir enerji patlaması hissedebilir, bu da sizin liderlik vasıflarınızı ön plana çıkaracaktır. Zorluklar karşısında cesur ve kararlı bir duruş sergilemek, çevrenizdeki insanları da etkileyecektir. Sosyal ortamlar, yenilikçi fikirlerinizi paylaşmak için mükemmel fırsatlar sunabilir. Aşk hayatında tutkulu anlar yaşayacak, sevdiğinizle olan bağınızı derinleştirecek paylaşımlara yönelme isteği duyacaksınız. İş veya yaratıcı projelerde ise, özgün ve dikkat çekici yaklaşımlarınızla dikkatleri üzerinize çekebilirsiniz. Ancak, tüm bu dinamik ortamlarda, hayal gücünüzün yanı sıra, gerçekçilikten de kopmamaya özen gösterin. Bugün edineceğiniz deneyimler, gelecekteki kararlarınızı şekillendirmede önemli bir rol oynayabilir.
Analitik düşünce ve detaylara olan bağlılık bu dönemde ön planda. Günlük işlerde düzen sağlama isteği, başkalarının da dikkatini çekecek. İçsel huzuru da sağlamanın yollarını ararken, çevrendeki insanlarla olan iletişimlerinde uyum arayışı belirgin hale gelecek. Bakış açını genişletmen, ilişkilerde anlaşılmayı getirirken, başkalarının fikirlerine açık olman gelişim sağlayacak. Sağlık konularına özel bir ilgi gösterebilir, ruhsal ve bedensel dengeyi sağlamaya yönelik alışkanlıklar edinmeyi isteyebilirsin. Yaratıcı projelerin, özellikle de estetik ve sanatsal alanlarda, ilham verici etkiler taşıyor. Kendi iç yolculuğunda küçük adımlar, büyük farklar yaratabilir.
Bugün sosyal çevrenle olan ilişkilerin ön plana çıkıyor. İnsanlarla olan bağların, hayal gücünü besleyecek şekilde gelişebilir. Dikkatini çekmek isteyen insanlara açık olmalısın; yeni tanışmalar hayatına ilginç renkler katabilir. Karşıt fikirlere karşı anlayışlı olman, derin bir bağlantı hissetmeni sağlar. Sanat ve estetik duygularının yoğunlaşacağı bir dönemdesin; belki bir sergi gezebilir ya da yaratıcılığını ortaya koyacak bir şeyi keşfedebilirsin. Duygusal denge ve huzur arayışında olduğun bu günlerde, kendine zaman ayırmayı unutma. Romantik ilişkilerde ise, beklentilerini net bir şekilde ifade etmek önemli. Açık iletişim, uyumu pekiştirebilir. Arkadaşlarınla yapacağın bir sohbet, yeni bakış açıları kazanmanı sağlayabilir. Kendine güven ve içsel denge, bugün senin en büyük müttefikin.
Bugün içsel gücün ve sezgilerin ön planda. Duygusal derinliklere inmek ve yüzleşmekten korkma; bu süreç, sana önemli farkındalıklar kazandırabilir. İlişkilerde daha samimi bir iletişim kurma arzusu içindesin; duygularını açıkça ifade etmek, bağlarını güçlendirebilir. Yaşadığın dönüşüm sürecinin getirdiği zorlukları kabullenmek, seni daha güçlü bireyler yapacak. İş veya projelerde de yenilikçi fikirlerle öne çıkabilirsin. Kendine zaman ayırarak ruhsal dengeyi koruma çabası, önünü açacak. Kendine güven; arzularına ulaşmak için gereken cesareti göstermekten çekinme. Unutma ki, karanlık anların bile bir anlamı vardır ve onları aydınlatacak potansiyele sahipsin.
Keşif ve macera arayışında bir gün. İçsel bir özgürlük hissi ile yeni deneyimlere aç olacaksın. Farklı kültürler ve bakış açıları seni etkileyecek, bu süreçte yeni arkadaşlıklar kurabilirsin. Eğiticilerle veya mentörlerle tanışmak, bilgi dağarcığını genişletmek için harika bir fırsat. Aynı zamanda, ruhsal ve zihinsel bir yoğunluk içinde kendini bulabilirsin; meditasyon veya doğa yürüyüşleri ile içsel huzuru yakalamaya çalış. Esnek ol, hayat yaşanacak anlarla dolu; anıların tadını çıkar. Yaratıcılığını ifade etmek için uygun bir zaman. Sanatsal bir aktivite, ruhunu besleyebilir. Kendine güven ve cesur adımlar at, ufuk açıcı fırsatlar kapını çalabilir. İyi şans!
Hedef odaklı yaklaşımın bugün daha da belirginleşecek. Planlarını uygulamak için gerekli kararlılığı gösterebilirsin. İş yerinde yeni sorumluluklar üstlenmek isteyebilir, sıradışı projelere yönelmekten çekinmemelisin. Duygusal ilişkilerde ise sabırlı olmalı, sevdiklerinle kurduğun diyaloglarda açık ve anlayışlı bir tutum sergilemek faydalı olacak. Kendine güvenin artacak, bu durum çevrendekiler üzerinde olumlu bir etki bırakacak. Günün sonunda, planlarını gözden geçirerek ilerlemeye devam etmek için yeni yollar keşfetme şansın doğabilir. Sağlığına dikkat etmeyi unutma; zihin ve beden dengeni koruyarak daha verimli olabilirsin. Eğlenceli aktiviteler için zaman ayırmayı da tercih etmelisin; bu, stres yönetiminde sana yardımcı olacaktır.
Bugün Uranüs’ün etkisiyle yenilikçi düşüncelerle dolup taşabilirsin. İleri görüşlü projelere yönelmek, sıradışı fikirlerini hayata geçirmek için harika bir zaman. Sosyal çevrenle etkileşimlerinde beklenmedik gelişmeler yaşanabilir; bu durum seni daha önce düşünmediğin insanlarla bir araya getirebilir. İletişim becerilerin ön plana çıkarken, başkalarına ilham verme kabiliyetinle dikkat çekebilirsin. Kendi fikirlerini savunurken karşındaki insanlara karşı anlayışlı olmayı unutma; bu, işbirliklerine zemin hazırlayabilir. Bugün duygusal dünyanda da bir devinim söz konusu; içsel olarak kendini daha özgür hissedebilir, geçmiş yüklerinden uzaklaşabilirsin. Yeni başlangıçlar yapmak ve hayal ettiğin geleceğe bir adım atmak için cesaret bulabilirsin. Özellikle sanatsal yönlerini ortaya çıkarman faydalı olabilir. Kendin ol ve hayatını renklendirmekten çekinme.
Duygusal derinliklerinize inmeye hazır bir gün. İçsel sezgileriniz güçlü olacak ve çevrenizle olan bağlarınızı derinleştirmek isteyeceksiniz. İleriye dönük adımlar atarken, duygularınıza kulak vermek sizin için çok önemli. Yaratıcılığınız, yeni fikirlerle parlayacak. Bu ruh hali, sanatsal projeler veya hobiler için mükemmel bir zemin oluşturuyor. Sosyal ilişkilerde ise empatinizi ön planda tutmanız faydalı olacak. Karşılıklı anlayış, ilişkilerinizi güçlendirebilir. Kendinizi ifade etmek için doğru anı yakaladığınızda, başkalarını etkileme gücünüz oldukça yüksek. İlerleyen saatlerde, ruhsal bir arınma veya meditasyon gibi aktivitelerle kendinizi dengeleyebilirsiniz. Yeniliklere açık olun; hayatınızdaki küçük değişiklikler, büyük mutluluklar getiriyor.