1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün enerjin zirve yapacak. İçindeki macera arzusunu özgür bırakabilirsin. Kendini cesur hissettiğin anlar, yeni başlangıçlara kapı aralayabilir. Sosyal bağlarda sıcaklık ve çekicilik ön planda. Arkadaşlarınla geçmişte yaşadığınız güzel anıları paylaşmak, ilişkilerinizi güçlendirebilir. İş veya projelerle ilgili yenilikçi fikirlerin öne çıkarken, başkalarını da ikna etme yeteneğin artacak. Ancak, aceleci davranmamaya özen göster. Duygusal ilişkilerde ise ani tepkiler verme riski var; sabırlı olman faydalı olabilir. Kalbindeki tutku, seni motive ederken, geleceğe dair planlarını netleştirme zamanı. Diligentce ilerle, ancak önünü görmek adına biraz geri çekilmeyi de ihmal etme. Kendini ifade etme arzun güçlenebilir; bu, yaratıcılığını artırıp, seni daha iyi bir versiyonuna dönüştürebilir.
Bugün, maddi konulara ve güvenliğe odaklanmak isteyebilirsin. Hayatında istikrar arayışın artıyor; bu nedenle finansal durumunla ilgili önemli kararlar alabilirsin. Birikimlerini gözden geçirmek, yatırımlarını yeniden değerlendirmek veya harcamalarını kontrol altına almak için harika bir zaman. Aynı zamanda sevdiklerinle olan ilişkilerinde de derin bağlar kurma isteği hissedebilirsin. Karşılıklı anlayış ve güven, bağlarınızı kuvvetlendirecektir. İçsel huzurunu sağlamak, doğada zaman geçirmek veya sanatsal bir aktivite ile uğraşmak için harika bir fırsat sunuyor. Kendini yaratıcı yönlerini ifade ederken bulabilirsin, bu da ruh halini olumlu yönde etkileyecek. İlişkilerde ise açık iletişim ve samimiyet ön planda olmalı; bu sayede karmaşık durumları daha kolay atlatabilirsin. Genel olarak, dengeli ve huzurlu bir gün seni bekliyor.
Bugün iletişim becerilerin parlayacak, düşüncelerini başkalarıyla paylaşmaktan keyif alacaksın. Farklı perspektiflerle karşılaşmak, zihin açıcı olabilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekeceksin; çevrendekilerle derin sohbetler yapma fırsatı bulabilirsin. Aynı zamanda, merak duygun seni yeni bilgilerin peşine yönlendirebilir. Çalışma hayatında ise takım çalışmasına dayalı projelere katılmak, daha etkili sonuçlar elde etmene yardımcı olacak. İçinde bulunduğun durumlar, beklenmedik durumlara karşı esneklik ve uyum sağlama yeteneğinle daha kolay üstesinden gelebilirsin. Önemli kararlar almadan önce, duygusal ve mantıksal yönlerini dengelemeye çalış. Sevgiliyle veya yakın arkadaşlarla yapılan konuşmalar, ilişkinin derinleşmesine zemin hazırlayabilir; içtenlikle paylaşımda bulunmak, aranızdaki bağı kuvvetlendirecek. Kıskançlıklara veya geçmiş anlaşmazlıklara takılı kalmamakta fayda var, esnek ve açık görüşlü kalmayı ihmal etme.
Duygusal derinliğin bugünün en belirgin teması. İçsel huzuru bulmak için kendi ihtiyaçlarına odaklanmalısın. Aile üyeleriyle olan ilişkilerin, destekleyici ve güven verici bir atmosfer yaratma potansiyeline sahip. Kendini savunmasız hissettiğin anlarda, sevgi dolu bir ortamda olmak sana iyi gelecek. Geçmişteki anılar, şimdiki hislerini şekillendirmekte, bu nedenle bazı konuları gözden geçirmek isteyebilirsin. Duygusal zekânı kullanarak başkalarıyla daha derin bağlantılar kurma fırsatı var. Bu dönemde, içsel yolculuğuna yönelmek, daha iyi bir anlayış ve yaşam dengesi sağlayabilir. Unutma, koruma içgüdün sadece kendine değil, sevdiklerine de ışık tutabilir. Sakin bir akşam geçirerek kendine zaman ayırmak, günün karmaşasından uzaklaşmana yardımcı olacak.
Bugün, içindeki yaratıcılığı harekete geçirecek durumlarla karşılaşabilirsin. Kendine güvenin artarken, etrafındakilere de ilham verme olasılığın yüksek. Sosyal ilişkilerinde belirgin bir sıcaklık hissedeceksin; samimi paylaşımlar, dostluk bağlarının güçlenmesini sağlayabilir. Ancak, biraz dikkatli olmalısın. Fazla iyimserlik, gerçekleri görmene engel olabilir. İş hayatında liderlik özelliklerini sergilemek için güzel bir gün; projelerini cesurca savunabilirsin. Aniden gelişen olaylarla enerjini yükseltebilir, tutku dolu ortamlarda kendini bulabilirsin. Sevgiyle bağlantı kurmak adına güzel fırsatlar var; hislerini açıkça ifade etmekten çekinme. Bugün, kendini daha özgür hissetmek için denemeler yapma cesaretini bulabilirsin.
Günün doğal akışı içerisinde, detaylara olan odaklanman seni önemli fırsatların eşiğine getirebilir. İletişim becerilerin artarken, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin güçlü bir bağ oluşturmanı sağlayacak. Organize etme yeteneğin sayesinde, belirsizliklerden uzaklaşarak daha net bir yol haritası çizebilirsin.Bireysel projelerine yön verme arzusu, senin için verimli bir geliştirme sürecine geçiş yapmanı kolaylaştıracak. Duygusal anlamda, içsel huzurunu bulmak adına biraz kendine zaman ayırmalısın. Sosyal bir araya gelme isteğin, yeni bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Ancak, insanları tanımaya başladıkça, karşındaki kişilerin gerçek yüzleriyle de yüzleşme fırsatını yakalayabilirsin. Kendini ifade etme çabaların karşılık bulacak ve düşündüğünden daha etkili olacaksın. İçsel dünya ile dışsal dünya arasında dengeli bir ilişki kurmak, sağlıklı bir yaşam biçimi benimsemeni sağlayacak. Yeniliklere açık ol, dönüşümler seni daha güçlü bir varlığa dönüştürecek.
Sosyal ilişkilerin ön planda olduğu bir gün. İnsanlarla olan iletişimin, beklenmedik anlardan ve güzel sürprizlerden beslenebilir. Duygusal derinliklere dalmak ve bu derinlikteki hislerle baş başa kalmak hoş bir denge yaratabilir. Sanatsal ve estetik yönlerin açığa çıkması, yaratıcılığını serbest bırakma fırsatı sunabilir. Kendini ifade etme biçiminde özgürleşme hissi hakim. İlişkilerde, karşıt görüşler ve tartışmalar gündeme gelebilir. Bu durum, bir şeyleri netleştirme adına faydalı olabilir. Ruhsal dinginlik için biraz kişisel alan tanımak gerektiği hissi doğabilir. Kendini yeniden değerlendirmen ve toplumsal bağlarını gözden geçirmen için uygun bir zaman. Farklılıklara saygı göstererek, hoşgörülü bir tutum sergilemek, seni daha da güçlü kılacaktır.
Duyguların derinliklerinde bir dalış yapma arzusu baskın olabilir. İçsel dünyanda yaşanan değişimlerin, başkalarıyla olan ilişkilerine yansıdığını göreceksin. Güçlü sezgilerin seni yönlendirebilir; bu nedenle içgüdülerine güvenmen önemli. Derin bağlantılar kurma isteği, bazı insanlarla daha özel bir bağlanma yoluna girebilir. Ancak, duygusal yaralar ve geçmiş deneyimlerle yüzleşmek de söz konusu. İçsel huzurunu sağlamak için, bu anların farkında olmalı ve kabullenmelisin.Bugün, paylaşımlarına biraz daha dikkat etmen gerekebilir, zira açıklığa kavuşturulması gereken bazı hisler ortaya çıkabilir. İlişkilerdeki gerginlikler, yüzeyde belirsizliklere neden olmaktan ziyade derin bir anlayışa dönüşebilir. Önemli olan, duygusal yüklerini paylaşacak güvenilir kişiler bulabilmek. Kendine dönüp bakmak, transforming evriminin bir parçası olarak daha iyi besleneceğin bir süreç olacak. Bu, senin için sadece zorlu bir aşama değil, aynı zamanda yenilenme ve güçlenme fırsatı da taşıyor.
Göz alıcı fırsatlar kapını çalmaya hazırlanıyor. Enerjin, başkalarıyla bağlantıya geçmen için ideal bir zemin sunacak. Sosyal çevren genişleyecek, yeni tanışlıklar hayatına renk katacak. İçsel olarak atılgan ve özgür ruhlu hissettiğin bu dönemde, düşüncelerini rahatça ifade edebileceğin platformlar bulmak için cesur adımlar atabilirsin. Seyahat ya da yeni kültürlerle tanışma arzusu içindesin; bu isteği hayata geçirmen için doğru zaman. Esnek ve meraklı yapının seni yeni deneyimlere yönlendireceğini unutma. Ancak, büyük kararlar almadan önce detaylara dikkat etmeli, sezgine güvenmelisin. Kısa süreli haberler, geleceğe dair umut verici bir his yaratabilir. İlişkilerde samimiyet ve derinlik arayışında olacaksın; bu süreçte duygularını açmak, yakınlarına daha da bağlanmanı sağlayabilir. Kendine karşı nazik olmayı unutmadan, günlük yaşantında keyif arayışını sürdürebilirsin.
Duygusal derinliklerinizle yüzleşmek için uygun bir gün. Kendinize dönmek, içsel dünyanızı keşfetmek ve belki de unutulmuş bir tutkunuzla yeniden bağlantı kurmak isteyebilirsiniz. Etrafınızdaki insanların etkisi altında kalmadan kendi kararlarınızı sorgulamak önem taşıyor. İş ve özel yaşam arasında bir denge kurma arayışı içindesiniz. Uzun vadeli planlarınıza odaklanmak, size güç katacak. Duygusal bağlarınızı güçlendirmek için sevdiğiniz insanlarla açık iletişim kurmaya özen gösterin. Bugün kendinize bir mola vermeyi ve hayatın tadını çıkarmayı ihmal etmeyin; rahatlama ve yenilenme, zihinsel sağlığınıza katkı sağlayacak. Eylemlerinizdeki kararlılık, sizi hedeflerinize daha da yaklaştıracak. Unutmayın, bazen en iyi ilerlemeler sessiz düşünce anlarında ortaya çıkar.
Orijinal fikirler ve yenilikçi düşünceler için mükemmel bir gün. Sosyal ortamlarda parlayabilir, insanlara ilham verebilirsin. Arkadaşların ya da grup projelerinle ilgili yeni fırsatlar doğabilir. İletişim yeteneklerin yüksek, düşündüklerini etkili bir şekilde paylaşmaktan çekinme. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalmayı da düşünmelisin; bu, zihnini dinlendirerek yaratıcılığını besleyecek. Ayrıca, sürpriz bir haber alabilir ya da beklenmedik bir durumla karşılaşabilirsin. Duygusal dengeyi korumak önemli, bu yüzden sezgilerine güven. Her şey beklediğinden daha iyi olabilir, fırsatları değerlendirmekten çekinme.
Duygusal derinliklerinizi zorlayacak bir gün. İçsel bir keşif yapma arzusu içinde olabilir, bu nedenle yalnız kalmak, düşüncelerinizi netleştirmek için faydalı olabilir. Sanat ve yaratıcılık konularında kendinizi ifade etme ihtiyacı hissedebilirsiniz; bir şeyler yazmak veya resim yapmak ruhunuza iyi gelebilir. İlişkilerde hassasiyet artabilir, bu sebeple duygusal ifadelerinizi dikkatlice seçmelisiniz. Başkalarının hislerine karşı duyarlı olmanız, bazı kalp kırılmalarını önleyebilir. Eğer bir çatışma yaşarsanız, empati göstermek ve karşınızdaki kişinin bakış açısını anlamaya çalışmak, durumu yumuşatabilir. Ayrıca, spiritüel konulara yönelmek; meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi etkinlikler, ruhsal dinginliğinizi artırabilir. Bugün, sezgilerinizin güçlü olduğu bir dönemdesiniz; iç sesinize kulak vermek, size çok şey katabilir.
