1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün enerjinin yüksek olacak, cesur ve kararlı adımlar atmaya hazır hissediyorsun. İçgüdülerin güçlü, bu nedenle sezgilerine güvenmelisin. Yaratıcılığın ön planda, yeni projelere başlamak veya mevcut olanları yenilemek için harika bir zaman. Sosyal ilişkilerde sıcak ve samimi olacaksın, çevrendekilerle olan etkileşimlerin keyifli anlar yaşatabilir. Duygusal olarak biraz gergin hissetsen de, bu durumu avantaja dönüştürebilirsin. Sabırlı olmanın önemini unutma, anlık tepkiler vermekten kaçın. Kendine güven ve içsel motivasyonunu artıracak aktiviteler bul. Aşk hayatında ise samimiyet ön planda, açık iletişim kurmak ilişkinizi güçlendirebilir.
Bugün, duygusal olarak kendini güçlü hissettiğin bir dönemdesin. İçsel huzur arayışın, seni sanatsal ve estetik konulara yönlendirebilir. Farklı bakış açılarıyla çevrendekileri etkileyebilirsin; yaratıcılığın parlayacak. İş ya da özel yaşamında alacağın kararlar, gelecekte fayda sağlayacak bir temelin inşasında önemli rol oynayacak. Anlık duygulara kapılmamak ve kararlılığını korumak, ilerlemeni hızlandırabilir. Maddi konulara dair bir değerlendirme yapma ihtiyacı hissedebilirsin; bütçeni incelemek ya da yeni yatırım fırsatları araştırmak için doğru zaman. Sosyal ilişkilerde içten sohbetler, seni yüreklendirecek insanlarla bir araya getirebilir. Şimdi, içsel gücün ve kararlılığın sayesinde, hayallerinin peşinden koşmak için harekete geçme vakti.
Farklı düşüncelerle dolu bir gün. İletişim kabiliyetin ön planda. Fikirlerinle çevrendeki insanları etkileyebilirsin. Onların bakış açılarına açık olursan, ilham verici diyaloglar yaşanabilir. Sosyal aktivitelere katılmak için harika bir zaman, yeni bağlantılar kurabilir veya eski dostlarla yeniden bir araya gelebilirsin. Zihin, hızlı ve çevik; kendini ifade etmek için yaratıcı yollar keşfedebilirsin. Duygusal derinliklere dalma arzusu içinde bulunabilirsin ancak yüzeyselliği aşmamak için dikkatli olmalısın. Ayrıca, verilen sözlere sadık kalmak ve güvenilir olmak ilişkilerinde önem kazanıyor. Bugün, düşüncelerinle dünyayı renklendirirken, unutma; duygusal dengeyi korumak da bir o kadar kritik. Yeni fikirler ve bakış açıları, günlük rutinine farklı bir tat katacak. Dinlemek ve anlamak için vakit ayırmayı unutma.
Duygusal derinliklerin içinde kaybolmuş hissetmek mümkün. İçsel dünyanın, özellikle aile ilişkileri ve ev hayatı üzerinde yansımalar yaratabilir. Anlık hüzün ve sevgi dolu anların arasında gidip gelebilirsin. Kendini ifade etmekte zorlanıyorsan, bir günlüğe düşüncelerini yazmak iyi gelebilir. Bugün, geçmiş anıları yeniden gözden geçirmek, onlara farklı bir bakış açısıyla yaklaşmak faydalı olacaktır. Özellikle sevdiklerinle geçireceğin zaman, güven duygunu pekiştirebilir. Hislerinin doğal akışına bırakmak, seni daha huzurlu hissettirecek. İhtiyacın olan destek için, kalbini açıp duygularını paylaşmaktan çekinme. Unutma, senin içindeki sevgi ve şefkat, etrafındakilerin kalbine de dokunabilir.
Kendin için bu günkü sahnede parlamak için bir fırsat var. İçsel gücün ve cazibenle etrafındaki insanları etkileyebilirsin. Yaratıcılığın zirveye çıkmışken, hayal gücünü kullanarak projelerine ivme kazandırabileceğin bir dönemdesin. Sosyal çevrenle ilişkilerin güçleniyor; yeni arkadaşlıklar kurulabilir, eski dostluklar tazelenecek. İçindeki lider ruhu, bulunduğun ortamda belirginleşecek ve fikirlerinle başkalarına ilham vereceksin. Kalbindeki tutkular, sana sükunet getirecek; sevdiğin şeylere yönelmekten çekinme. Kendine yaradığın alanlarda cesur adımlar atabilirsin. Unutma, ışığın tüm kısımlarıyla yayılıyor; güveninle ve kararlılığınla yol gösterici olabilirsin. Ama dikkatli ol, bazen kibirli bir tavır, etrafındaki insanlarla olan iletişimini zorlaştırabilir. Dengeni korumaya çalışarak, bu günkü enerjini en iyi şekilde değerlendirebilirsin.
Bugün, detaylara olan düşkünlüğün seni öne çıkaracak. Küçük ayrıntıları yakalamak için sahip olduğun keskin gözlem yeteneği, başkalarına yardım etme konusunda büyük bir fırsat sunabilir. İş yerinde veya günlük yaşamda yüzeyde görünenlerin ötesine geçerek, derinlemesine inceleme yapman gereken bir durumla karşılaşabilirsin. Bu, hem profesyonel hem de kişisel ilişkilerde güvenilir bir kaynak olmanı sağlayacak.Yaratıcılığın beklenmedik bir şekilde açığa çıkabilir; yeni fikirler veya projeler için ilham alabilir ve bu fikirlerini düzenleyip somut hale getirme fırsatı bulabilirsin. Sosyal çevrende ise, insanlarla bağlantılar kurmak, düşündüğünden daha keyifli ve anlam dolu hale gelebilir. Duygusal derinlikler ve insanların iç dünyalarına dair dokunuşlar, daha büyük bir bağ kurmanı sağlayabilir. Dikkatini dağıtacak şeylerden uzak durarak, bu değerli anıların tadını çıkar. Kendinle barışık olma ve içsel huzuru bulma yönünde atacağın adımlar, günün sonunda seni tatmin edecektir.
Bugün ilişkiler ve sosyal ortamlar ön planda. Geçmişte yaşadığın bir ilişkiyle ilgili düşüncelere dalabilirsin; bu, daha önceki deneyimlerinden öğrenmeni sağlayacak. Ortaklıklar ve iş birlikleri konusunda, karşı tarafla açık ve dürüst bir iletişim kurmak önem taşıyor. Fikirlerini dile getirirken, karşıdaki kişinin bakış açısını da göz önünde bulundurmalısın. Sanatsal yönlerin açığa çıkıyor, yaratıcılığını ifade etmek için en doğru zaman. Güneş, dış görünümüne ve tarzına olan ilgini arttırabilir; modaya ve estetiğe yönelik eğilimlerin güçleniyor. Biraz cesur davranarak, yeni bir tarz denemek ya da farklı bir görünüm elde etmek seni daha özgüvenli hissettirecek. Duygusal dengeyi korumaya çalış, huzurlu bir akış içinde kalmak, genel mutluluğunu artıracak.
Duygular derinleşiyor; içsel tutku ve yoğun hisler gün yüzüne çıkıyor. Gizli kalmış duygusal meselelerle yüzleşme fırsatın var. İlişkilerde samimiyet arayışı içindesin; açık ve dürüst bir iletişim kurmak sana yürekten gelen bir istek olarak belirecek. Bu süreçte sezgilerin oldukça güçlü, hislerine güvenebilirsin. İç dünyandaki savaşları kazanmak, seni büyüme ve dönüşüm yolunda ileri bir adım atmaya yönlendirecek.İş ve kariyer alanında bazı mücadeleler gündeme gelebilir. Çalışma ortamındaki dinamiklere odaklanmalısın; birlikte çalıştığın kişilerle enerjin sarsılabilir. Diplomasi ve anlayış, sorunları çözmende anahtar rol oynayacak. Revolüsyona ihtiyaç duyan projelere yönelmek isteyebilirsin; yenilikçi fikirler, ilham verici bir etki yaratabilir.Finansal konularda dikkatli olmanda fayda var; harcamalarını gözden geçir ve gereksiz risklere girmemeye özen göster. Geçmişten ilham alarak, geleceğe daha sağlam adımlarla ilerleyebilirsin. Kendine olan güvenin artıyor; bu içsel güç, seni hayallerine daha da yaklaştırabilir. Sağlıkta enerjini dengelemek adına ruhsal rahatlama yöntemlerine yönelmek iyi gelecektir; meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi. Denge sağlayarak, iç huzurunu yakalamak için fırsatın var. Hayatında olumlu değişim rüzgarları estirerek, dönüşüm yolunu güçlendireceksin.
Yeni maceralara atılmak için mükemmel bir zaman. İçsel özgürlüğün ve keşif arzulandıkça, çevrendekilere ilham verebilirsin. Sosyal ortamlarda kendini ifade etme biçimin dikkat çekebilir. Bugün, iletişimde samimiyetin önem kazandığı anlar yaşayabilirsin. Farklı bakış açılarından gelen fikirler, ufkunu genişletecek ve yeni fırsatların kapısını açacaktır. Hayalleri gerçeğe dönüştürecek cesareti bulabilirsin. İçsel sezgilerine güven, karşına çıkan yenilikler seni bulutların üzerine çıkarabilir. Mistik ve spritüel konulara olan ilgin artabilir, bu konularda araştırmalar yapmak sana keyif verecektir. Gelecek için umut verici düşüncelerin, içinde bir ateş yakacak. Kendi yolunu çizme cesaretini bulabilirsen, hayal ettiğin yaşamın kapıları aralanacaktır.
Sorumluluk duygusu pekişiyor, bu da seni çevrendeki insanlara yönelik daha otoriter bir duruş sergilemeye yönlendirebilir. Bugün, iş ve kariyerle ilgili konulara odaklanmak isteyeceksin. Bu hedefler doğrultusunda yeni stratejiler geliştirmek için ideal bir zaman. Ancak, sabırlı olmalı ve acele etmemelisin; zaman her şeyin ilacıdır. İletişim kurmaktan çekinme, zira başkalarının fikirleri ve önerileri seni yeni fikirlere yönlendirebilir. Maddi konularda atılımlar yapma isteği belirebilir, fakat harcamalarına dikkat etmen gerekecek. Geçmişteki mali hatalarından ders çıkararak sağlam adımlar atabilirsin. Kendine olan güvenin artıyor, bu özgüvenle yeni fırsatların kapılarını aralayabilirsin. Özel hayatında, sevdiklerinle olan bağları güçlendirmek adına güzel planlar yapma isteği ön planda. Romantik sürprizler ve küçük jestler, ilişkini besleyebilir. Kendini ifade etmekte zorlanmasan da, duygularını paylaşma konusunda temkinli olmalısın. Hangi alanda ilerlemek istediğini netleştirmek, sana yön verecek ve huzurunu artıracaktır. Unutma, emeklerinin karşılığını almak için sabırlı olmalısın.
Yaratıcılığın ve özgürlüğün ön planda olacağı bir gün seni bekliyor. Farklı düşünme yeteneğin, sıradan olanın ötesine geçmene yardımcı olacak. Sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimin güçlenecek; arkadaşlarınla keyifli ve ilgi çekici sohbetler yapabilir, yenilikçi fikirlerinle ilham verebilirsin. Beklenmedik durumlarla karşılaşabilirsin ancak bu anların getireceği fırsatlar senin için heyecan verici olacaktır. Duygusal açıdan derin hissedeceğin anlar yaşayabilirsin. İçsel benliğine dönüp neyin seni gerçekten mutlu ettiğini sorgulamakta fayda var. Bugün, sezgilerine güvenerek yeni deneyimlere açık olmalısın. Hayata taze bir gözle bakma şansı yakalayacak ve olaylara farklı bir perspektiften yaklaşabileceksin. Aşk ve ilişkilerde ise özgürlük arayışın ön planda olacak; partnerinle samimi diyaloglar kurmaya özen göstermelisin.
Bugün içsel duyguların yoğunlaştığı bir dönemdesin. Empati yeteneğin sayesinde çevrendekilerin hislerini derinden anlayabilme kabiliyetin ön planda olacak. Bu, ilişkilerinde daha samimi ve bağlayıcı bir etki yaratabilir. Duygusal derinliklerde kaybolmamak için kendine zaman tanı ve içsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğada vakit geçirmeyi deneyebilirsin. Ayrıca, yaratıcı yönlerin açığa çıkabilir; sanat, müzik veya yazı gibi alanlarda kendini ifade etmek için harika bir fırsat. Gizli hislerini bir nebze açığa çıkarmaktan korkma, içsel yaratıcılığını besleyen unsurlar seni bekliyor. Kendine güven ve izlediğin yolun değerini bil. Sosyal bağlantılarında hassas ve düşünceli olman, derin dostluklar kurmana olanak tanıyabilir. Unutma ki, bugün attığın küçük adımlar, gelecekte büyük etkilere yol açabilir.
