1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün, enerji dolusunuz ve bu enerji, çevrenizdeki insanlara da yansıyacak. Harekete geçmek için mükemmel bir zaman; hedeflerinize odaklanın ve yola çıkın. İletişim becerileriniz parlayacak ve düşüncelerinizin netliği, başkalarını etkileyip ikna etmenizi kolaylaştıracak. Sosyal ilişkilerde dürüstlüğü ve samimiyeti ön planda tutarak insanlarla daha derin bağlar kurabilirsiniz. Ancak aceleci davranmamaya dikkat edin; özeli bir konu hakkında düşünmeden tepki vermek, sonradan pişmanlık yaratabilir. Güçlü sezgileriniz, karar almakta size yardımcı olacak. İçsel sesinize kulak vermekte fayda var; belirsizliklerden korkmayın, cesur adımlar atın. Bugün, özgüveninizin zirve yaptığı anlar yaşamanız mümkün. Sürpriz bir gelişme bekleyebilirsiniz, bu durum hayatınıza bir renk katacak. Kendinizi ifade etme konusunda özgür hissedecek, yaratıcı projelere yönelmek isteyeceksiniz. Unutmayın, bu enerji sadece bugünü değil, geleceğinizi de şekillendirecek.
Tükenmez bir sabır ve dayanıklılıkla dolmuşken, bugün ilişkilerinde sevdiğin insanla daha derin bir bağ kurma zamanı. Duygusal derinliklere inmekten çekinme. Paylaşımlarını artırmak, gerçek hislerini açığa çıkarmak ilişkini güçlendirebilir. Finansal konularda dikkatli olmalı, harcamalarına özen göstermelisin. İçsel huzurunu bulmak için doğada zaman geçirebilir, basit şeylerin keyfini çıkarabilirsin. Sevgi dolu enerjini çevrendekilere yansıtarak, kalpten bir bağ kurma fırsatı bulabilirsin. Kendine güven ve içe dönme zamanı; öz değerini hatırlamak, ruhsal bir yenilenme getirebilir. Dikkatini içsel dünyana yönlendirerek, değerlerine odaklan. Bugün, hayatının ne yönde ilerlemesi gerektiğini sorgulayarak yeni başlangıçlara adım atma arzusu içinde olabilirsin.
Bugün iletişimin ön planda olduğu bir dönemdesin. Zihinsel enerjin yüksek, düşüncelerini ifade etmek ve yeni fikirler paylaşmak için ideal bir zaman. Sosyal çevrende yapacağın etkileşimler, arkadaşlık ilişkilerini güçlendirebilir. Duygusal derinliğe inme isteği artıyor; bu nedenle, yüzeysel konuşmalardan kaçınmak isteyebilirsin. Merak duygun seni yeni ilgi alanlarına yönlendirecek, belki de yeni dersler veya kurslarla uğraşmak isteyeceksin.Yalnız kalma ihtiyacı hissetsen de çevrendeki insanlarla yapacağın küçük sohbetler bile ruhunu canlandırabilir. Aynı zamanda, geçmişle ilgili düşünceler aklına gelebilir; eski dostluk veya ilişkiler üzerine düşünmek, belki de senin için bir öğrenme fırsatı olacaktır. Yaratıcılığını besleyecek ve ilham alabileceğin bir gün; sanatsal faaliyetlere yönelmek, ruh halini iyileştirebilir. Unutma ki, düşüncelerini açıkça ifade ettiğin sürece, içsel huzuru bulman olası.
Duygusal derinliklerin, içsel huzurun ve aile bağlarının ön planda olduğu bir dönemdesin. Bugün, sevdiklerinle daha kaliteli zaman geçirme arzusu hissedebilirsin. İçinde büyüyen melankoli ve huzursuzluk, geçmişle olan bağlarını sorgulamana neden olabilir. Kendini ifade etme biçimini gözden geçirmek, ilişkilerine yeni bir soluk kazandırabilir. Özellikle yakın çevrendeki insanlarla olan diyaloglarına dikkat et; açık sözlülüğü tercih et. İçsel huzuru bulmak için doğayla zaman geçirmen, ruh haline olumlu bir dokunuş yapabilir. Kendini iyi hissetmek için ufak kaçamaklar yapmayı düşünebilirsin. Bugün, duygusal zekanı kullanarak sorunları daha kolay çözme yeteneğine sahipsin; sezgilerine güven. Başkalarına sunacağın destek, senin için de büyük bir tatmin kaynağı olabilir. Geçmişte yaşadıklarından ders çıkararak geleceğine daha umutla bakabilirsin. Unutma, kendini sevgi dolu bir ortamda bulmak, ruhunun ihtiyaç duyduğu besleyici unsurları sana sunacak.
Bugün enerjinin zirveye ulaşabileceği, kendini en iyi şekilde ifade edebileceğin bir dönemdesin. Yaratıcı projelerine odaklanmak, ilham kaynağı olabileceğin insanlarla bir araya gelmek için harika bir zaman. Cesur ve kararlı adımlar atmak için içsel bir motivasyon hissedebilirsin. İlişkilerde ise duygusal derinlikler keşfedebilirsin; sevgi ve bağlılık hislerinin ön plana çıkması muhtemel.Ayrıca, kendini ifade etmenin yollarını bulacak ve çevrendeki insanlarla iletişiminde daha etkili olacaksın. Bu süreçte sosyal medya ya da topluluk önünde yapacağın paylaşımlar dikkat çekici olabilir. Ancak dikkat etmen gereken konu, aşırı iddialı olmak ve başkalarının duygularını göz ardı etmemek. Eleştiriler karşısında yapıcı bir tutum sergilemek, ilişkilerini güçlendirecek.Bugün, içsel bir özgüven ve kararlılıkla hareket ettiğinde, başarıyı yakalama potansiyelin oldukça yüksek. Kendine olan inancını kaybetmezsen, çevrendekilere ilham verebilir, aynı zamanda kendi yolculuğunda önemli adımlar atabilirsin. Unutma, sahne senin ve bunu en iyi şekilde değerlendirmek için şansını kullanmalısın!
Bugün detaylara odaklanmanın ve düzenin ön planda olmasının getireceği faydalarla karşılaşabilirsin. İş ortamında veya günlük aktivitelerinde, ince detayları gözden kaçırmamak, seni başarıya taşıyacaktır. Ele alış biçimin ve titizliğin sayesinde, etrafındaki insanlarla olan iletişimini güçlendirebilirsin. Özellikle yaratıcı projelerde, planlı ve sistematik bir yaklaşım benimsemek, istediğin sonuçları elde etmene yardımcı olacak. Gün içerisinde karşılaşabileceğin sorunlara çözüm odaklı yaklaşımın, gerilimi azaltacak ve çevrendekiler için de örnek bir tutum sergilemeni sağlayacaktır. Kendi iç huzurunu sağlamak için, kendine zaman ayırmayı ve sevdiğin aktiviteleri yapmak için fırsat yaratmayı unutma. Doğayla iç içe olacağın bir zaman dilimi, zihnini dinlendirebilir. Anlayışını ve empati yeteneğini artırmaya yönelik çabalar, ilişkilerini derinleştirebilir. Gün sonuna yaklaşırken, başarılarının ve ilerlemenin tadını çıkar.
Bugün içsel denge arayışında olacaksın. İlişkiler ve sosyal etkileşimler ön planda; bu da bazı yeni fırsatlar yaratabilir. Başkalarıyla uyum içinde olma arzun, seni daha önceleri üzerinde durmadığın konulara yönlendirebilir. Görüşmeler ve diyaloglar, ortak paydalar bulmanı sağlayacak. Duygusal olarak daha açık olman, derin bağlantılar kurmanı mümkün kılacak. Senden beklenilmese de liderlik vasıflarını sergileme zamanı; bu, çevrendeki kişiler için ilham verici olabilir. Sanatsal yönün sergileneceği bir alan bulabilirsin. Kendi estetik anlayışını ve güzellik algını bu süreçte keşfetmek, keyifli bir deneyim sunacak. Kendine güvenmeyi unutma; zira aldığın riskler, beklenmedik güzelliklere kapı açabilir.
Bugün içsel duyguların ve sezgilerin derinliklerine inme arzusuyla uyanabilirsin. Belirsizlik içindeki konulara kafa yormak, seni daha iyi anlamanı sağlayabilir. Derin düşüncelere dalarak, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini gözden geçirebilir ve bazı durumların gerçek yüzünü anlamaya çalışabilirsin. Duygusal bağların çok güçlü, bu nedenle sevdiklerinle olan iletişiminde açıksözlü olmak önemli. Geçmişte yaşadıkların, bugün kararlarını etkileyebilir; bu yüzden hislerini bir kenara itmemelisin. Ayrıca, kendine alan yaratmak ve ruhsal dinginliğe ulaşmak adına meditasyon ya da doğada yürüyüş gibi aktiviteleri düşünebilirsin. Kendini ifade ederken, içindeki tutkulu enerjiyi doğru yönlendirmek, özellikle iş veya sosyal çevrende uyum sağlayacaktır. Unutma, senin içsel gücünle, her türlü zorluğun üstesinden gelebilirsin.
Bugün özgür ruhun, macera arayışın ve keşfetme isteğin tüm enerjinle parlayacak. Yeni deneyimlere açık olman, seni ilham verici insanlarla bir araya getirebilir. İletişim becerilerin güçlü olduğundan, başkalarıyla olan etkileşimlerin zengin ve anlamlı geçebilir. Sosyal hayatta enerjik ve neşeli bir tutum sergileyerek çevrendekilerin dikkatini çekebilirsin. Yine de, çok fazla dağılma riski var; düşüncelerini odaklamakta zorluk çekebilirsin. İçsel sesine kulak vermen, yapmak istediğin şeylere yönelmeni kolaylaştıracak. Eğitim veya öğrenimle ilgili bir fırsat karşına çıkabilir; bu fırsatı değerlendirmek, ufkunu genişletebilir. Güneşin yükselişiyle birlikte, kendi evreninin merkezine oturduğunu hissedeceksin. İlişkilerinde de açıklık ve dürüstlük ön planda. Hislerini net bir şekilde ifade etmen, yakın çevrendeki insanlarla olan bağlarını güçlendirecektir.
Bugün, kararlılığın ve azmin öne çıkacak. Hedeflerine ulaşmak için geçirdiğin zamanı etkili bir şekilde değerlendirebilir, önüne çıkan engelleri aşma konusundaki yeteneğini sergileyebilirsin. Sosyal çevrende bazı insanlar senin güçlü yönlerinden etkilenebilir, bu da seni daha da teşvik edecek. Ama dikkat et, başkalarının beklentileri üzerine fazla düşünmek seni zorlayabilir. Kendini öncelikli olarak ihmal etme. İş yerinde yaratıcılığın öne çıkacak, yenilikçi fikirlerle ekip arkadaşlarına ilham verebilirsin. Yakın ilişkilerinde ise, derin bağı güçlendirmek için duygularını açıkça ifade etmeye cesaret et. Sevgi dolu anlar ve samimi paylaşımlar seni bekliyor. Unutma, dengeyi sağlamak ve kendi ihtiyaçlarını gözetmek en az başkalarına destek olmak kadar önemli. Bugün, disiplin ve sorumluluk bilinci ile ilerlemek seni başarıya bir adım daha yaklaştıracak.
Bugün, yaratıcı enerjilerin doruk noktasında olacaksın. Kendini ifade etme isteğin artıyor ve bu, bazı sıradışı projelere yönelmeni sağlayabilir. Sosyal ilişkilerinde ise ani ve beklenmedik gelişmeler yaşaman mümkün. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni ilham kaynakları bulmanı sağlayabilir. Duygusal olarak daha bağımsız hissedebilir, ilişkilerinde daha özgün davranmak isteyebilirsin. Ancak, başkalarının fikirlerine de kulak vermek, seni daha uyumlu hale getirebilir. Yeni fikirler veya ilgi alanları üzerinde çalışmak, zihinsel uyanışlar yaşayarak kendini bulmanı sağlayacak. İnovatif düşüncelerin, başkaları üzerinde derin bir etki bırakabilir. Gün genelinde, içsel özgürlüğünü keşfetmek için cesur adımlar atmaya hazır ol. Unutma, kendi yolunu yaratmak için en büyük ilham kaynağı sensin.
Duygusal derinliklerin ve sezgisel kabiliyetlerin ön plana çıkıyor. Bugün, sanatsal ve yaratıcı yönlerini beslemek için harika bir zaman. Hayal gücün ve duygusal zekan sana ilham verecek, içsel dünyanı keşfetmeye yönelik fırsatlar sunulacak. İletişimde empati ve anlayış hakim; bu da başkalarıyla derin bağlar kurmanı kolaylaştıracak. Ancak dikkatli ol, karamsar düşünceler seni esir alabilir. Kendine zaman ayırarak meditasyon veya doğada kısa yürüyüşler yapabilirsin. Sevgi ve destek ihtiyacı içinde olabilirsin, bu da ilişkilerinin daha derin bir seviyeye ulaşmasına yol açabilir. Duygularını ifade etme konusunda cesaret göster, hislerini paylaşmaktan çekinme. Bütün bunların yanında, sezgisel bir içgörüyle hareket edersen, yeni fırsatlar keşfetmen olası. Unutma, içsel gücünle başkalarına ilham olabilirsin.
