1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün enerji dolu bir gün. İhtiyacın olan motivasyonu bulmakta zorluk çekmeyeceksin. Çevrendeki insanlarla iletişimin güçlü olacak; bu, iş veya sosyal ortamlarda fırsatlar yakalamanı sağlayabilir. Yeni projelere atılmak için cesur olma zamanı. Kendine güven, kararlı adımlar atarak hedeflerine doğru ilerle. Duygusal ilişkilerde ise samimiyet ve içtenlik büyük önem taşıyor. Sevdiklerinle arandaki bağı güçlendirmek için zaman ayırmayı unutma. Ayrıca, sağlığına dikkat et; enerjini dengelemek için fiziksel aktivitelere yönelmen faydalı olacak. Kısa seyahatler veya yeni yerler görmek ilham verici olabilir. Unutma, hayatı dolu dolu yaşamak için her anı değerlendirmek gerekiyor.
Duygusal olarak huzur arayışında olacaksın, bu nedenle çevrendeki güzelliklere ve rahatlatıcı şeylere yönelmek isteyebilirsin. Sanat, müzik gibi yaratıcı etkinlikler senin için daha anlamlı hale gelecek. Aşk hayatında sıcak ve tutkulu anlar yaşamak için güzel fırsatlar çıkabilir. Bunu değerlendirmek, kendini ifade etmenin keyfini çıkarmanı sağlayacak. İş hayatında, sabırlı ve kararlı duruşun sayesinde bazı zorlukları aşabilirsin. Özellikle işbirliği yapmak istediğin kişilerle iletişimini güçlendirmek, projelerini ileriye taşımakta büyük rol oynayacak. Kendine güvenerek, hedeflerine odaklandığın sürece başarı seninle olacak. Mali konularda ise daha temkinli olman gerekebilir. Harcamalarını gözden geçirip tasarruf yapma zamanı. Bu, ileriki dönemlerde daha rahat bir yaşam sürmen için fayda sağlayabilir. Kendi sağlığına ve ruh haline de dikkat etmelisin; meditasyon veya doğada vakit geçirmek, zihnini dinlendirmene yardımcı olabilir. Kendine biraz zaman ayırmak, içsel huzurunu bulmanda etkili olacak.
Bugün iletişim becerilerinle ön planda olacaksın. Fikirlerini ifade etme yeteneğin artacak, bu da çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerini güçlendirecek. Sosyal ilişkilerde beklenmedik gelişmeler yaşanabilir, yeni bağlantılar kurma fırsatlarını değerlendirmeyi unutma. Seyahat veya kısa yolculuklar gündeme gelebilir; bu maceralar, düşünsel ufkunu genişletmene yardımcı olacak.Duygusal hayatında ise, içsel bir karmaşa hissedebilirsin. Duygularını analiz ederek, içsel huzurunu sağlama yolunda adımlar atman önemli. Eski ilişkilerden gelen dersleri hatırlamak, yeni başlangıçlar için bir zemin oluşturabilir. Kendine zaman ayırarak, meditasyon veya hobi gibi rahatlatıcı aktivitelerle zihnini dinlendirebilirsin. Aynı zamanda, sağlığına dikkat etmekte fayda var; enerjinin dengesizliği, küçük değişimlerle düzeltilebilir. Unutma, düşüncelerinin gücü; hayal gücünü kullanarak, beklenmedik fırsatların kapısını aralayabilirsin.
Duygusal derinliklere dalma ve içsel dünyanızı keşfetme zamanı. Bugün, sevdiklerinizle olan bağlarınızı güçlendirmek ve duygusal ihtiyaçlarınıza odaklanmak için harika bir fırsat. Hayatınızdaki insanlar üzerindeki etkiniz, samimiyetinizi ortaya koyacak şekilde belirebilir. Anlayışlı ve şefkatli yaklaşımınız, çevrenizdeki kalpleri kazanıyor. Kendinizi ifade etme şekliniz, özellikle duygusal konularda, güçlü bir yankı uyandırabilir. İleriye dönük planlar yaparken, içgüdülerinize güvenmek ve koruyucu bir tavır sergilemek faydalı olacak. Kendinizi rahat hissettiğiniz mekanlarda bulunmak, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Arkadaşlarınız veya ailenizle olan ilişkilerde, küçük ama anlamlı jestler büyük fark yaratabilir. Kendinizi nasıl hissettiğinizi paylaştığınızda, belki de beklemediğiniz destekleri bulabilir ve sorumluluklarınızın baskısını hafifletebilirsiniz. Kendi ihtiyaçlarınıza dikkat etmek, ruhsal dengeyi yeniden kazanmanıza yardımcı olacak. Unutmayın, kalbinizin sesine kulak vermek, ilerlemenizi kolaylaştıracak.
Kendini özel hissetmek isteyeceğin bir gün. Özgüvenin zirveye çıkabilir; etrafındakiler üzerindeki etkini pekiştirebilirsin. Sosyal ortamlar ve arkadaşlıklar açısından şanslısın; yeni tanışmalar veya mevcut ilişkilerde derinleşme fırsatları söz konusu. İçsel yaratıcılığın canlanabilir, bu nedenle sanatsal bir aktivite sana iyi gelecektir. İnisiyatif alman gereken bir durum, kararlılıkla yaklaşman gereken bir fırsat ortaya çıkabilir. Duygusal meselelerde ise, kalbinin sesini dinlemen faydalı olacak. Duygusal duyarlılığın artabilir; bu durum, başkalarıyla daha anlamlı ve derin iletişimler kurmanı sağlayabilir. Kendi iç dünyanda derinleşmeye yönelip, kişisel gelişim için fırsatlar yaratabilirsin.
İş ve sorumluluklarınız konusunda çok disiplinli ve organize bir yaklaşım benimseyeceksiniz. Analitik düşünme yeteneğinizle karmaşık durumları kolayca çözümleyebilir, dikkatli ve titiz çalışmanızla çevrenizdekilere de örnek olabilirsiniz. Bugün, detaylara odaklanmak size bazı fırsatlar sağlayabilir. Sağlığınıza dikkat etmekte fayda var; küçük alışkanlıklarınızda yararlı değişiklikler yapmak, uzun vadede size büyük yarar sağlayabilir. İletişimde ise samimi ve net olmak, ilişkilerinizdeki güveni artırabilir. Belki de bir dostunuzla derin bir sohbet içine giriyorsunuz; bu, aranızdaki bağı daha da güçlendirebilir. Kişisel gelişim alanında attığınız adımlar, size yeni kapılar açabilir.
Sosyal etkileşimlerin ön planda olacağı bir gün. Arkadaş çevrende yer alan kişilerle olan ilişkilerin, yeni iş birliklerine kapı aralayabilir. Duygusal denge arayışın, karşı tarafın hislerini anlamanı sağlayacak. Bu süreçte, diplomatik yaklaşımlar sergilemek, sorunların üstesinden gelmende büyük rol oynayacak. Kendine olan güvenin artacak ve bu durum, yaşam alanında yenilikler yapma isteğinle birleşecek. Yatırım ve finansal konularda dikkatli olmalısın, belirsizliklere karşı temkinli davranmak yararına olacak. İçinde yer aldığın projelerde liderlik vasfını ön plana çıkarabilirsin, ancak dengeyi kaybetmemek önemli. Kendini ifade etme şeklin, çevrendeki kişiler üzerinde kalıcı etkiler bırakabilir. Gözlemlerine ve sezgilerine güven, gün boyunca karşına çıkacak fırsatlar değerlendirilmeyi bekliyor.
Derin duyguların ve sezgilerin ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. İçsel dünyanda gezinti yapabilir, hislerinle yüzleşebilirsin. Ani parıltılar ve sezgisel bir anlayış, sana farkındalık kazandıracak. Sosyal ilişkilerde iletişimde daha dikkatli olman gerekebilir; başkalarının hislerine duyarlı olmalısın. Kendi sınırlarını zorlamadan, karşındakilere alan tanımak isteyebilirsin. Mali konularla ilgili yeni fırsatlar kapını çalabilir, ancak aceleci davranmamaya özen göstermelisin. Kendi içsel risklerinle dikkatli olup, gereksiz kaygılara kapılmadan ilerlemelisin. Yaratıcılığını kullanabileceğin bir alan ortaya çıkabilir, sanat ya da hobi projelerine yönelmek dinlendirici olabilir.Gün sonunda, ruhsal bir dinginliğe ulaşma şansı bulabilirsin; meditasyon veya doğada geçireceğin zaman, içsel huzuru getirir. Bu süre zarfında kendinle barışık olmaya çalış ve duygusal derinliğine saygı göster. Kendi özüne döndüğünde, gerçek gücünü yeniden keşfedeceksin.
İlginç bir gün seni bekliyor. Eğlenceli ve sosyal bir atmosferin içinde kendini bulabilirsin. Arkadaşlarınla beraber vakit geçirmek, yeni insanlarla tanışmak ve fikir alışverişinde bulunmak için harika bir zaman. Merakın ve keşfetme arzum seni farklı yerlere yönlendirebilir. Eğitim veya kişisel gelişim konularında yeni bir adım atma isteği de doğabilir. Amaçlarına ulaşmak için cesurca ilerlemelisin. Kalbindeki tutkular, yapmak istediklerini gerçekleştirmek için sana ilham verecek. Karar almadan önce düşünmekte fayda var; sezgilerini dinle ve duygusal iniş çıkışlara karşı hazırlıklı ol. Bugün, kalpten gelen dürtülerinle hareket etmeye çalışmalısın. Hersini olduğu gibi kabul etmek ve anın tadını çıkarmak seni mutlu edecek.
Sorumlu ve disiplinli yönlerinle ön plana çıkıyorsun. Bugün, belirlediğin hedeflere ulaşma konusunda kararlı adımlar atabilirsin. Çalışmalarını gözden geçirmek ve gerekiyorsa yeni stratejiler geliştirmek için harika bir zaman. İş ortamında karşılaşabileceğin zorluklara karşı soğukkanlılığını koruyarak, pratik çözümler geliştirebilirsin. İletişim kurarken, net ve açık olmaya özen göster; fikirlerini ifade etme şeklin, başkaları üzerinde büyük bir etki yaratacak. Sosyal ilişkilerde, ciddiyetini dengeleyerek daha esnek ve samimi olmanın yollarını bulabilirsin. Aile ile ilgilenmek hoş bir sürprizle karşılaşmanı sağlayabilir; bu nedenle sevdiklerinle vakit geçirmeyi ihmal etme. Günün genelinde, güven arayışın seni başka bir boyuta taşıyabilir; içsel huzurunu sağlamak için kendine zaman ayırmaya özen göster.
Farklı düşünceler ve yenilikçi yaklaşımlar gün boyunca zihninde dolaşacak. İçsel dünyanda bir uyanış hissedeceksin. Kendini özgür ifade etme arzusu, çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerini zenginleştirecek. Sosyal çevrende sıradışı fikirlere açıksın, bu da yeni bağlantılar kurmana vesile olabilir. Ancak, bazı beklenmedik durumlarla karşılaşabilir, sabırlı olman gerekebilir. Duygusal olarak, içsel dengeyi sağlamak için zaman ayırmalısın. Hayallerini gerçekleştirmek adına atılacak adımlar için cesur olmayı ihmal etme; çünkü, birçok fırsat karşına çıkabilir. Unutma ki, senin farklılığın, seni özel kılan en önemli unsurlardan biri.
Hayal gücün bugün doruk noktalarına ulaşacak. Yaratıcı projeler üzerinde çalışmak ya da sanatsal bir faaliyet içine girmek için mükemmel bir zaman. Duygusal derinliklerin, başkalarıyla arandaki bağları kuvvetlendirebilir; bir dostun ya da sevdiğin, içindekileri paylaşman için seni cesaretlendirecek. Fakat dikkatli ol; duyguların, bazen seni yanıltabilir. Özellikle karmaşık ilişkilere daha dikkatli yaklaşman gerekiyor. Kendini ifade etmekte zorlanabilirsin, bu yüzden içsel sesine kulak vermek önemli. Sakin kalmaya çalış ve anın tadını çıkar. İçsel huzurun ve sükûnetin, çevrendeki karmaşadan uzaklaşmanı sağlayacak. Farklı perspektifler kazanmak için dışarı çıkabilir, yeni insanlarla tanışabilirsin. Bu da seni heyecanlandıracak yeni bir yol açabilir. Unutma, sezgilerin bugün senin en büyük rehberin olacak.
