1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Enerjinin zirveye ulaştığı bir gün. Cesaretin ve kararlılığın, karşılaştığın zorlukları aşmanda en büyük yardımcıların olacak. Yeni projelere atılmak için harika bir zaman dilimi, bu fırsatları değerlendirmekten çekinme. İletişim konusunda öncelikli olmalı, düşüncelerini cesurca ifade edebilirsen, çevrendeki insanları etkileyebilirsin. Ayrıca, sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; dengeli beslenmeye ve spor yapmaya özen göstermelisin. Aşk hayatında tutku ön planda; partnerinle arandaki bağı güçlendirmek ve romantik anlar yaşamak için fırsatlar doğabilir. İçsel büyüme ve kişisel gelişim fırsatlarını kaçırmamalısın, esnek ol ve değişime açık kal. Günün sonunda, kendinle yüzleşmek ve içsel huzurun için meditasyon yapmak iyi bir seçenek olabilir.
Bugün, içsel huzurun ve güvenin artacağı bir dönemdesin. Günlük rutinlerinde işle ilgili konulara odaklanmak ve kararlı adımlar atmak için güzel bir zaman. Fakat, duygusal bağların da önemi büyük. Sevdiklerinle iletişimde daha fazla duyarlılık göstererek ilişkilerini desteleme fırsatı bulabilirsin. Maddi konularda ise, ani kararlardan kaçınmak, daha sağduyulu ve sabırlı bir yaklaşım benimsemek faydalı olacak. Aynı zamanda, doğayla olan bağlantını güçlendirmek, zihnini ve bedenini yenilemek için harika bir gün. Küçük bir kaçamak ya da taze havada bir yürüyüş ruhunu canlandırabilir. Sanatsal yeteneklerini keşfetmek ve ifade etmek için de ilham dolu bir dönemdesin. Unutma, her küçük adımın büyük değişim yaratma potansiyeli taşıyor.
Bugün zihin açıklığı ve merak duygusu ön planda. Çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, bilgi alışverişinde bulunmak için ideal bir zaman. Sosyal ortamlardan ilham alabilir, fikirlerinizi paylaşarak yeni ufuklar açabilirsiniz. Eski dostlarla yeniden bağlantı kurma fırsatı doğabilir; geçmişteki güzel anılar olumlu bir enerji yayabilir. Ama dikkatli olmalısın; bazı bilgiler yanıltıcı olabilir. İçsel sese güvenmek, sezgilerinle hareket etmekte fayda var. Kısa seyahatler ve yeni keşifler için fırsatlar önünde belirgin. Yaratıcılığını kullanma zamanı; sanatsal yönlerini ortaya çıkarmak için harika bir gün. Eş sosyal çevrende ise güç dinamiklerini dikkatlice gözlemlemelisin; tartışmalara sürüklenmeden, dengeyi korumak önemli. Kendini ifade etme konusunda cesur ol, ama fazla eleştirel bir tavırdan kaçınmakta yarar var. Başkalarının düşüncelerine açık ol, böylece yeni bakış açıları kazanabilirsin. Unutma, bugün öğrenme isteğin ve anlayış gücün en büyük zenginliğin.
Duygusal derinliklerin ve sezgilerin yoğunlaşacağı bir gün seni bekliyor. Ailevi ilişkilerine, yakın arkadaşlarına ve sevdiklerine yönelik hislerin ön planda olacak. Kalp bağı kurduğun kişi ya da kişilerle derin sohbetlere dalabilirsin, içsel duygularını açığa çıkarmak için cesaret bulabilirsin. Akşam saatlerinde huzur arayışın artacak, belki bir şeyler yazmak, resim yapmak ya da kendi iç dünyanı keşfetmek için uygun bir zaman olacaktır. Kendini ifade ederken güven duygusunu kaybetmemeye çalış; başkalarına karşı da açık olmalısın. Gün boyunca besleyici ve şefkatli yanını ortaya koymak, hem kendine hem de çevrene iyi gelecektir. Fakat, duygusal anksiyetenin artabileceği anlar yaşaman mümkün. Bu tür anlarda derin nefes almak ve zihnini sakinleştirmek faydalı olacaktır. Kendine karşı nazik olmayı unutmamalısın. Sezgilerinin güçlenmesi, kararlarını doğru bir şekilde almanı kolaylaştırabilir.
Bugün, kendini keşfetmek ve içsel potansiyelini ortaya koymak için mükemmel bir gün. Kendine olan güvenin artmakta ve çevrendekilere ilham verme kabiliyetin belirginleşmekte. Yaratıcılığın doruk noktaya ulaşacak, bu nedenle sanatsal projelere yönelmek isteyebilirsin. Taşınabilir yeteneklerinle başkalarına örnek olacak, grup çalışmalarında liderlik rolünü üstlenmeyi isteyebilirsin. Aşk hayatında, beklenmedik sürprizlerle karşılaşabilirsin. İlişkilerdeki samimiyetin daha derinleşeceği ve tutkulu anların yaşanacağı bir dönemdesin. Sosyal çevrende yeni tanışmalar olabilir; bu insanlar sana büyük bir motivasyon kaynağı olacak. Fakat, dikkatli olmalısın; ego vurgusu, ilişkilerde çatışmalara yol açabilir. Diplomasi ve anlayışla yaklaşmak, gerginlikleri önlemede etkili olacak.Finansal konulara dair birtakım güzel fırsatlar kapını çalacak. Yatırım yapma düşüncelerin, düşündüğünden daha kazançlı sonuçlar doğurabilir. Ancak, aceleci olmamakta ve her ayrıntıyı dikkatlice değerlendirmekte fayda var. Günün sonunda, kendini daha güçlü ve kararlı hissedeceksin. Yıldızların sana sunduğu desteği en iyi şekilde değerlendir.
Gününüz detaylara odaklanma ve düzen kurma arzusu ile dolup taşacak. Yaratıcılığınızı ifade etmek için uygun bir zemin bulmalısınız, hayal gücünüz ön plana çıkabilir. Aynı zamanda, çevrenizdeki insanlarla olan iletişiminiz önem kazanıyor; düşüncelerinizi cesurca ifade edebilmek, yeni imkanların kapılarını aralayabilir.Sağlık konularına dikkat etme isteği artabilir. Kendinize zaman ayırmak, zihinsel ve fiziksel sağlığınıza katkı sağlayacak. Sorumluluklarınız arasında denge sağlamaya çalışırken, duygusal ihtiyaçlarınızı da göz ardı etmeyin. İlişkilerde anlayış gösterme yeteneğiniz, yakınlarınızla olan bağları güçlendirebilir.Yeni bilgi ve beceriler edinme arzusu, sizi farklı bir yolculuğa davet edebilir. Eğitim veya araştırma ile ilgili fırsatlar karşınıza çıkabilir. Kendi potansiyelinizi keşfederken, karşılaşacağınız zorlukları fırsata çevirme yeteneğinizle sisli görüntüleri aralayabilirsiniz.
Denge ve uyum arayışında olduğun bir dönemdesin. Sosyal ilişkiler ve işbirlikleri kurmak için mükemmel bir fırsatın var. İnsanlarla olan etkileşimlerin hem kişisel hem de profesyonel hayatında olumlu yansımalar yaratabilir. Bugün, kendini sanatsal ve yaratıcı yönlerinle ifade etme isteğin artacak. İçsel huzuru bulmak için doğada zaman geçirmek ya da güzelliklerle dolu bir etkinliğe katılmak sana iyi gelecek. Başkalarının ihtiyaçlarına duyarlılığın, ilişkilerinde güçlü bağlar oluşturmanı sağlayacak. Kendini ifade etmekte zorlanabileceğin anlar olabilir, bu nedenle içsel sesine kulak vermek önem taşıyor. Kalp ve akıl arasındaki dengeyi sağlamaya çalış. Gerekirse kısa bir mola, düşüncelerini toparlamak ve kendine dönmek için faydalı olabilir.
Gizli kalmış duyguların yüzeye çıkma riski var. İçsel bir dönüşüm sürecinin eşiğindesin, cesaretini toplayarak kendine yeni bir yol açabilirsin. Kararlılığın ve tutkuların seni destekleyecektir. İletişim kurarken dikkatli olmalı, sözlerinin ağırlığını düşünmelisin. Eski ilişkilerden gelen dersler, yeni bağlantılara ışık tutacak. İçinde bulunduğun ruh halini anlamak, motive olmak için gereklidir. Kendine zaman ayırmalı, yenilenmeyi ve dinlenmeyi unutmamalısın. Güçlü içgüdülerinle hareket etmek, seni istediğin sonuca ulaştırabilir. Değişimden korkma; bu, seni geleceğine daha sağlam adımlarla götürecek. Sorumluluk alırken iyi düşün, güvenin ve arzuların arasındaki dengeyi bulmalısın.
Yeni fırsatlar kapını çalıyor; cesaretini toplayarak adım atmak için mükemmel bir zaman. İçsel keşifler yaparken, sosyal çevrendeki dinamikler seni heyecanlandırabilir. İlişkilerde derin bir bağ kurma arzusu artarken, eski dostlukların yeniden alevlenmesi olası. Eğlenceli etkinliklere katılmak, zihnini dinlendirip yeni bakış açıları kazandıracak. Reis ruhun, macera arayışında iken, içsel sesini dinlemeyi unutma. Hedeflerine ulaşma isteği tam gaz devam ederken, tutku dolu bir şekilde ilerlemen, çevrendekiler için ilham kaynağı olabilir. Bugün, nasıl bir iz bırakmak istediğini düşünmek için ideal. Yeniliklere açık ol, çünkü sana sunulan her şey, potansiyelini yükseltmek için bir fırsat.
Bugün sorumluluk duygusu ön planda olacak. Hedeflerine ulaşmak için attığın adımların ne kadar önemli olduğunu daha iyi kavrayacaksın. Çevrendeki insanlar, özellikle iş alanındaki ortakların, beklentilerini yüksek tutabilir; bu durum seni biraz baskı altında hissettirebilir. Ama unutma, bu baskı seni daha da güçlendirecek. Kendine güvenmeli ve kararlılıkla ilerlemelisin. Bir projeye odaklanmak, uzun vadede elde edeceğin başarıların anahtarı olacak. Duygusal anlamda, içsel olarak kendinle yüzleşmen gereken bir dönemdesin. Duygularını bastırmak yerine, onlarla yüzleşmek sana fayda sağlayacak. Ailevi ilişkilerde de daha fazla destek ve anlayış göstermeye özen göstermelisin. Bu, ilişkilerini derinleştirebilir ve kalıcı bağlar kurmana yardımcı olabilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; özellikle doğayla iç içe olmak, seni yenileyecek ve motive edecek. Kısa bir yürüyüş bile zihin açıklığını artırabilir. Hayatındaki dengeyi sağlamak için seçtiğin yollar, seni mutlu ve huzurlu hissettirecek.
Sosyal ilişkilerinde hareketli bir gün bekliyor seni. Arkadaşlarınla yapacağın sohbetler, yeni fikirlerin doğmasına olanak tanıyacak. Farklı bakış açılarıyla karşılaşmak, zihninde yeni kapılar aralayabilir. Öğrenmeye olan açlığın, kendini geliştirmek adına yaratıcı projelere yönelmeni sağlayacak. Bu dönemde bireyselliğini ön plana çıkarman önemli; ilham verici bir rol model olabilirsin.Duygusal ilişkilerde ise samimiyet ön planda olacak. Partnerinle ya da yakın arkadaşlarınla derin sohbetler yapabilir, hislerini açıkça ifade edebilirsin. Bazı konularda sürpriz gelişmeler yaşanabilir, sezgilerine güvenmeyi unutma. Kendine duyduğun güven artıyor, bu da kararlarının ardında durma cesaretini artıracaktır.Gün içinde zaman zaman içe dönme isteği hissedebilirsin, bu da seni daha fazla düşünmeye ve içsel bir değerlendirmeye yönlendirecek. Ruhsal yenilenmek için yalnız kalmayı tercih edebilirsin. Ancak sosyal çevrenden alacağın enerjiyi de unutmamak gerek; dengeyi sağlamak, sana iyi gelecektir.
Duyguların derin sularında yüzmektesin, intihar eden duyguların yeniden yüzeye çıkma zamanı. Sanatı, yaratıcılığı ve sezgiyi beslemek için sevdiklerinle etkileşimlerde bulunmak, ruhunu canlandırabilir. Bilinçaltındaki korkuları serbest bırakma fırsatın var. Kendini ifade etmekten çekinme; hislerini kağıda dökmek ya da bir melodi yaratmak seni rahatlatabilir. Gün boyunca beklenmedik olaylarla karşılaşabilirsin, bu fırsatları yaratıcılığınla değerlendir. Dikkatini çevrene yönlendirirken empati gücünü kullanmayı unutma; başkalarının duygularını anlama yeteneğin, ilişkilerini güçlendirebilir. Kendine sabırlı ol, zorluklar geçici; içsel huzuruna ulaşmak için gereken adımları atmayı ihmal etme.
