1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün enerjin yüksek, içindeki ateşi hissediyorsun. Motivasyonun ve kararlılığın, hedeflerine ulaşmanı kolaylaştıracak. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesin; cesaretin, başkalarını da etkileyecek. Yakın ilişkilerde ani gelişmeler yaşanabilir, bu durum senin için sürpriz bir fırsat olarak çıkabilir. Duygusal anlamda güçlü bir bağlantı kurabileceğin biriyle karşılaşabilirsin, içgüdülerini dinle. Kendine olan güvenin artacak ve bu, çevrendekiler tarafından da fark edilecektir. Sağlık konularında ise dikkatli olman gereken bir dönemdesin; aşırıya kaçmamaya özen göstermelisin. Günün sonunda, sadece kendin için değil, sevdiklerin için de değerli anlar yaratmayı unutma.
Güçlü bir içsel motivasyonla güne başlayacaksın. Malzeme ve kaynak yönetimine dair konular ön planda. Nitelikli bir iş ortaya koymak için sabırlı olmalısın. Yaratıcılığının yükseldiği bu dönemde, sanatsal projelere yönelmek, derin bir tatmin sağlayabilir. İlişkilerde ise, duygusal bağların güçlenmesi için samimiyet önemli olacak. Sevdiklerinle geçireceğin zaman, anlam dolu anılar biriktirmeni sağlayacak. Kendine ve çevrene olan güvenini tazeleyecek durumlar karşına çıkabilir; ancak her adımda durağan kalmayı, acele etmemeyi unutma. Yenilikleri karşılamak için hazırlıklı ol; karşına çıkacak fırsatlar, uzun vadede fayda sağlar. Bugün, içsel huzurunu artıracak uğraşlara yönelmek, zihninde yeni kapılar açabilir.
Son zamanlarda zihnindeki fikirlerde ve hayallerinde bir debelenme hissedebilirsin. Kendini ifade etme isteğin artacak. Sosyal çevrende yeni insanlarla tanışma ve eski ilişkileri yeniden gözden geçirme fırsatları karşına çıkacak. İletişim becerilerinle çevrendekilere ilham verebilir, fikirlerini paylaşarak gruptaki dinamikleri değiştirebilirsin. Ayrıca, bir projenin detaylarıyla ilgilenmen gereken bir dönemdesin; sabırlı olmayı öğrenmen gerektiğini hissedebilirsin. Gün, daha fazla dinamik düşünceler ve yaratıcı çözümler bulmak için harika bir fırsat sunuyor. Özellikle ruh halini olumlu yönde etkileyen aktivitelerde bulunmak, enerjini yükseltecektir. Tüm bunlar, içsel huzurunu bulmana ve hayatta yeni yönler keşfetmene yardımcı olabilir. Esnek düşünme yeteneğinle, karşına çıkan zorlukları aşabilir ve yeni fırsatların tadını çıkarabilirsin.
Duygusal derinliklerin ve içsel hissiyatların ön planda olacağı bir gün. Ailevi bağların güçlenmesi için güzel fırsatlar doğabilir, sevdiğin insanlarla keyifli anlar paylaşmak ruhunu besleyecek. Duygusal ilişkilerde hassasiyet ön planda; sevdiklerinin ihtiyaçlarına daha duyarlı olabilirsin. Kendini ifade ederken içsel sezgilerine güvenebilirsin; bu, olumlu etkileşimlere yol açacak. Aynı zamanda geçmişe dönük anılar seni etkileyebilir, bu hislerle başa çıkarken içsel bir farkındalık geliştireceksin. Kendine bir süre ayırıp dinlenmek, içsel huzurunu artıracak bu da yaratıcılığını besleyecek. Duygusal anlamda tutku ve bağlılık hissedebileceğin durumlar gelişebilir, kalpten gelen hislerle hareket etmen faydalı. Hedeflerine ulaşmak için kararlılıkla ilerleme arzusu taşıyabilirsin. Sosyal çevrende ise yeni insanlarla tanışma fırsatları doğabilir; bu da eğlenceli ve ilham verici deneyimler getirebilir.
Parlak ışığın altında kendini bulma arayışında olabileceğin bir gün. Yaratıcılığın zirveye çıkmışken, sanatsal yönlerini keşfetmeye yönelik fırsatlar seni bekliyor. İçindeki liderlik ruhunu sergilemek için mükemmel bir zaman. Sosyal çevrende dikkat çekici bir varlık haline geliyorsun, bu durum hem yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak hem de mevcut ilişkilerini güçlendirecek. Kendine güvenin artarken, cesur adımlar atmak için ilham alıyorsun. Ancak, biraz sabırlı olmalısın. Bazen, ruh halin değişkenlik gösterebilir; bu durum, bazı kişilerle olan etkileşimlerinde gerginlik yaratabilir. Duygularını dengelemek ve kendine zaman ayırmak, huzur bulmanı sağlayacak. Güneşin gücünün içini aydınlatmasına izin ver, bu sayede, kararlılıkla ilerlemek için gerekli enerjiyi toplayabilirsin.
Detaylara odaklanma yeteneğin, karşına çıkan sorunları çözmende büyük bir avantaj sağlayacak. Gün boyunca zihninde dönüp duran düşünceler seni rahatsız etse de, bunların üstesinden gelmek için entelektüel birikimini kullanabileceksin. İş hayatında, iş birliği yapmanın gücünü keşfedeceksin; belki de iş arkadaşlarınla ortak projelerde bir araya gelerek yeni fikirler geliştirebilirsiniz. Kendi iç dünyana dönerek, hislerinin ve duygularının derinliklerine inmek için harika bir zaman. Kendine ayıracağın zaman, ruhsal gelişimini destekleyecek ve seni daha güçlü hissettirecek. Ayrıca, sağlığına dikkat etmen gereken bir dönemdesin; beslenme alışkanlıklarına özen göstererek genel enerjini artırabilirsin. İnsanlarla olan iletişimini güçlendirmek, ilişkilerinde daha derin bağlar kurmanı sağlayacak. Unutma ki, mükemmeliyet takıntısından bir adım geri atmak, seni daha mutlu ve huzurlu bir geleceğe taşıyabilir. Socihel ve açık fikirli olmanın avantajlarını en iyi şekilde değerlendireceğin bir gün seni bekliyor.
Dengede kalmanın önemi vurgulanıyor. İlişkilerde uyum arayışın artarken, başkalarının ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmakta fayda var. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin canlanıyor, bu dönemde yeni bağlantılar kurma fırsatları karşına çıkabilir. Estetik ve sanatla ilgili konulara yönelmek, ruhsal bir tatmin sağlayabilir. Ancak, karar alırken acele etmemekte fayda var; düşünmek ve değerlendirmek, daha sağlıklı sonuçlar doğuracaktır. Sakin kalmaya çalış ve içsel huzuru bul. Unutma ki, dengeye ulaşabilmek için bazen bazı şeyleri geride bırakmak en iyisi olabilir.
Yoğun duygusal dalgalanmalar içinde geçecek bir gün seni bekliyor. İçsel dünyanda, geçmişle yüzleşmek ve bazı kalıpları kırmak adına fırsatlar bulabilirsin. Duyguların derinleşirken, aynı zamanda ilişkilerinde iletişim sorunları yaşaman olası. Sevdiğin kişilerle açık ve dürüst bir iletişim kurmak, aradaki gerginlikleri hafifletebilir. Kendine zaman ayırmak, meditatif bir deneyim yaşamak ve ruhsal dengenin keyfini çıkarmak günün sana sunacağı fırsatlar arasında. İş veya kariyer alanında yeni bir başlangıç yapmayı düşünüyorsan, adımlarını sağlam atmaktan çekinmemelisin. Karşılaştığın zorluklar seni daha güçlü kılacak. Kendine güven, iç güdülerin rehberliğinde hareket et. Unutma, dönüşüm her zaman acı verici olmayabilir; bazen en karanlık anlar, en parlak ışıkları doğurur.
Bugün, macera arayışınız daha da canlanabilir. Yeni deneyimlere ve öğrenmeye açık olmanız, çevrenizdeki insanları da etkileyerek ilham kaynağı olmanıza neden olabilir. Sosyal ortamlarda daha fazla zaman geçirebilir, ilginç insanlarla tanışabilirsiniz. Eğitim veya kariyerinize yönelik fırsatlarla karşılaşabilir, kendinizi geliştirme konusunda heyecan duyabilirsiniz. Ancak, aşırı iyimserlik ya da hadi yapalım yaklaşımınızla dikkatsizlik yapmamaya dikkat etmelisiniz. Anlık kararlar almadan önce biraz düşünmek, olası riskleri minimize etmenize yardımcı olabilir. İçsel bir huzur arayışında olabilirsiniz; bu, doğada vakit geçirmeniz için harika bir zaman. Heves ve tutku dolu bir gün geçirirken, sürprizlere açık kalmanız size yeni kapılar açabilir.
Bugün, iş ve kariyer konularında önemli adımlar atmaya hazır olabilirsin. Aklındaki projeleri hayata geçirmek için gereken motivasyonu hissedecek, kararlılıkla ilerleyeceksin. Otorite figürleriyle olan ilişkilerin önem kazanacak; bu nedenle iletişimine özen göster. Hedeflerin doğrultusunda sağlam adımlar atman mümkün. Duygusal anlamda biraz içe dönük kalabilirsin, bu durumda kendine zaman ayırmak faydalı olacak. Sağlık konularına dikkat etmeli, fiziksel aktiviteye daha fazla yer vermelisin. Ayrıca, ailenle veya sevdiklerinle zaman geçirmek, ruhsal dengenin sağlanmasında yardımcı olacak. Yaratıcı yeteneklerini keşfetmek için fırsatlar sunulabilir; akışa kapıl ve yeni deneyimlere açık ol. Kendine olan güvenin artarken, yeni sorumluluklar alabilir, büyüme ve gelişim yollarında ilerleyebilirsin.
Sosyal çevrenle olan ilişkilerinde sıcak ve samimi bir atmosferin hakim olması, yeni dostluklar kurma isteğini artırabilir. Özgürlüğüne düşkün yapın, içinde bulunduğun ortamda belirgin bir yaratıcı enerjiye dönüşecek. Projelerinle ilgili yapacağın çalışmalarda yenilikçi fikirlerin, başkaları üzerinde etkili olabilir. Bugün, içsel düşüncelerine yönelip, geleceğe dair hayallerini netleştirme fırsatı bulabilirsin. Beklenmedik bir sürpriz de günü hareketlendirebilir; belki eski bir dostla karşılaşabilir veya beklemediğin bir yerden ilham alabilirsin. Kendini ifade etmek için uygun bir zaman dilimindesin; düşüncelerini paylaşmaktan çekinme, zira fikirlerin başkaları tarafından değer görecek. Empati ve anlayışla yaklaşarak başkalarının bakış açılarını dikkate almak, daha derin bağlantılar kurmana yardımcı olabilir. Unutma, farklılıklarınla ışıksın ve bunları başkalarıyla tatlı bir şekilde paylaşmak, kendine daha yakın hissetmeni sağlayacak.
Duygusal derinlikler keşfe çıkıyor. İçe dönme ihtiyacı hissedebilir, ruhsal denge arayışında olacaksın. Anlık duyguların seni yönlendirebilir, hislerini anlamak ve kabullenmek şu an çok önemli. Yalnız kalmak sana iyi gelecek, iç dünyanda bir yolculuğa çıkabilirsin. Sanatsal yönlerin belirginleşebilir, yaratıcılığın tavan yapabilir; bu durumda duygularını ifade etme biçimlerin etkileyici bir şekilde onunla buluşabilir. Karşına çıkan fırsatları iyi değerlendirmelisin—hayal gücünü serbest bırak, bir şeyler yaratmak için mükemmel bir zaman. Flörtler ya da yeni tanışmalar söz konusu olabilir; sezgilerini dinle ve kalbinin çağrısına güven. Duygusal zırhlarını biraz gevşet, bağ kurmak sana iyi gelecektir. Arkadaşlık ilişkilerin güçlü olacak, seni destekleyen kişilerle bir araya gelmek ruhuna iyi gelir. Unutma, duygusal derinliklere inmek, aynı zamanda kendini keşfetmek için harika bir fırsat sunar.
