

Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün enerjin yüksek, cesaretinle yeni adımlar atmak için hazır hissediyorsun. Kendine olan güvenin, etrafındaki insanları da etkiliyor. İleriye dönük planlarını gerçekleştirmekte kararlısın. Ancak, aceleci davranmamaya dikkat etmelisin; sağlam bir zemin üzerinde ilerlemek, hedeflerine ulaşmana yardımcı olacak. Şu an için sosyal ilişkilerin ön planda; yeni tanışmalar, grup çalışmaları ve ortak projeler gününü renklendirebilir. Ancak, başkalarına olan bağımlılığını göz önünde bulundurmalı, bireyselliğini korumayı unutmamalısın. Sözlerinle ve motivasyonunla çevrendeki insanlara ilham verebilirsin. Günü keyifli ve verimli bir şekilde değerlendirmek için içsel sesine kulak vermen yeterli olacak.
Bugün, kararlılığını ve istikrarını artıracak fırsatlarla karşılaşacaksın. İçsel huzur ve güven arayışın derinleşecek. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir süreçtesin, harcamalarını gözden geçirmenin zamanı geldi. Doğanın tadını çıkarmak, seni yenileyecek. Sosyal ilişkilerde sıcak ve samimi bir iletişim kurmak, ilişkilerini güçlendirebilir. Sevgi dolu sözlerin, çevrendekilerin kalbini kazanmanı sağlayacak. İçsel sesine kulak ver ve hislerine güven, bu dönemde sezgilerinle yön bulabileceksin. Bir projeye başlamak için harika bir zaman; azminle başarıyı elde etmende etkili olacak. Kendini rahat hissettiğin alanlarda zaman geçir, bu seni ruhsal olarak besleyecek ve motivasyonunu artıracak.
Bugün iletişim konusunda kendini oldukça güçlü hissedeceksin. Fikirlerin başkaları üzerinde etki yaratacak, bu da seni sosyal ortamlarda ön plana çıkaracak. Yeni tanışmalar ve ilginç sohbetler seni heyecanlandırabilir. Esneklik yeteneğin, sorunları kolayca çözmene yardımcı olacak. Ancak aceleci davranmaktan kaçınmalısın; düşüncelerini net bir şekilde ifade etmek, bazı karmaşaları önleyecektir. İçsel bir merak sana yeni bilgiler edinme isteği verecek; bu fırsatları değerlendirmeyi unutma. Kendine olan güvenin artacak ama bazen başkalarına karşı aşırı eleştirel olmaktan da kaçınmalısın. Güne pozitif bir enerjiyle başlamak, sana avantaj sağlar. Özellikle yaratıcı projeler veya kişisel ilgi alanlarındaki gelişmeler seni mutlu edecek. Hayatın sunduğu küçük sürprizleri yakalamak için gözlerini açık tutmayı ihmal etme.
Duygusal derinliklere dalma arzusu her zamankinden daha belirgin. İçsel dünyandaki çatışmalar, gündelik yaşamın telaşına karışmadan önce yüzeye çıkacak. Kendine biraz zaman ayırmak, içsel huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek, onları anlama çabası içinde olman sana manevi bir tatmin sağlayacak. İş veya sosyal yaşamdaki yenilikler, beklenmedik fırsatlar doğurabilir; bu fırsatları değerlendirirken sezgilerine güvenmelisin. Ayrıca, anlık kararlar almak yerine, düşünerek hareket etmek sana uzun vadede fayda sağlayacaktır. Kendine karşı nazik olmayı ve hislerine saygı duymayı unutma. Anlık duygusal dalgalanmaların seni yıpratmaması için ayaklarının yere sağlam basmasına ihtiyacın var. Kendi ihtiyaçlarına odaklanmak, yaşamındaki dengeyi sağlamana yardımcı olacaktır.
Yıldızlar, kendini ifade etme ve yaratıcılık konusunda seni destekliyor. Bugün sahne ışıkları üzerindeki yerini almak için mükemmel bir fırsat sunulabilir. Cesur adımlar atarak, çevrendekilere ilham verebilir ve kendini özgüvenle ortaya koyabilirsin. Sosyal ortamlarda parlayacak, insanlarla olan ilişkilerini derinleştireceksin. İkna edici yeteneklerinle, projelerin hakkında ilgiyi artırabilir, fikirlerini daha geniş kitlelere ulaştırabilirsin. Fakat, aşırı gururlu tavırlardan kaçınmalısın; bazen nazik bir yaklaşım, daha büyük başarılara kapı açabilir. Kalp ve sezgilerin kuvvetli olacak, içsel sesine güvenerek kararlar alabilirsin. Arkadaş çevrenle keyifli anlar paylaşırken, aynı zamanda ait olduğun topluluk içerisindeki rolünü yeniden değerlendirebilirsin. Kendin için bu gün belirli hedefler koymayı dene, böylece ilerlemeni somut bir şekilde görebilirsin. Unutma, her şey senin elinde; kararlılığınla büyük değişimlere kapı açma potansiyelin var.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün öne çıkacak. Hayatındaki pek çok şeyi daha dikkatli gözlemleyecek ve belki de küçük ama önemli ayrıntıları fark edeceksin. İş ortamında, iş arkadaşlarınla olan ilişkilerinde ihtiyacın olan netliği sağlamak için cesaretle iletişim kurmalısın. Bu, projelerdeki ilerlemeyi olumlu yönde etkileyecek.Duygusal ilişkilerde ise, içsel huzurunu sağlamak adına biraz zamana ihtiyacın olabilir. Kendine dönüp, ruh halini dengeleyecek aktiviteler yapmalısın. Belki bir yürüyüş ya da meditasyon, seni dinginliğe kavuşturabilir. Sağlık konularında ise, beslenmene dikkat etmelisin; vücuduna iyi gelecek dengeli bir diyet, enerjini artıracak. Bir süredir üzerinde düşündüğün projelerde yeni fikirler seni heyecanlandırabilir. Kendine güven ve hayallerinin peşinden gitmekten çekinme. Aşk hayatında ise sürprizler kapıda, açık fikirli olman yararına. Bugün, yaşananlara pozitif bir gözle bakmaya çalış ve akışa güven.
Harmoni ve denge arayışında olduğun bir gün. İlişkilerdeki uyumun ön plana çıkacak ve çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin derinleşebilir. Yalnızca sosyal ortamlarda değil, aynı zamanda duygusal ilişkilerde de kendini ifade etme isteği duyabilirsin. Fikirlerin ve görüşlerin için daha cesur olma zamanı; başkalarının bakış açılarına karşı duyarlılığın seni daha da etkili kılabilir.Görsel estetiğe olan ilgin, sanat ya da tasarım gibi alanlarda güzel fırsatlar doğurabilir. Bugün, yaratıcılığını ortaya koymak adına ilham veren durumlarla karşılaşabilirsin. Belki de bir hobiye ya da yeni bir projeye yönelmek için uygun bir zaman. Duygusal olarak, içsel bir denge sağlamak çabasındasın; meditasyon ya da doğa yürüyüşü gibi aktiviteler ruhsal dinginliğini artırabilir.Mali konularda dikkatli olmanı gerektiren bir süreçten geçebilirsin. Harcama alışkanlıklarına biraz daha özen göstermelisin. Uzun vadeli hedeflerini düşünerek hareket ettiğinde, bu durum seni daha uygun bir finansal çizgiye taşıyacaktır. Bugün, kendini yeniden değerlendirme fırsatı bulacak ve ilerlemek istediğin yolları netleştirebileceksin. Özgüvenin artarken, içsel değerlerinin de farkına varıp onları beslemek için etkili adımlar atabileceksin.
Duyguların derinliklerinde kaybolma riski var. İçsel gerilimlerin artabileceği bir gün. İlişkiler konusunda daha savunmasız hissediyorsun; bu durum, samimiyet arayışını artırabilir. İş hayatında başkalarının şüpheciliğinden etkilenebilir, bu nedenle dikkatli olmalısın. Küçük bir çatışma, büyük bir soruna dönüşebilir. Kendini ifade etmede zorlanabilirsin; bu yüzden düşüncelerini net bir şekilde dile getirmek için zamana ihtiyacın olabilir. Sağlığına dikkat et, stres yönetimi ön planda. İçsel huzuru bulmak için yalnız kalmak isteyebilirsin. Geçmişe dair bazı düşünceler aklını meşgul edebilir, bu nedenle geçmişle barış yapmayı düşünmek iyi bir fikir. Yaratıcılığın yüksek; bu enerjiyi sanatsal bir projeye yönlendirmek faydalı olabilir.
Yeni maceralara atılmak için mükemmel bir zaman. Doğadaki hareketliliğin ve dinamik enerjinin seni etkisi altına alacağı bu dönemde, keşfetme arzun yoğunlaşacak. Yeni insanlarla tanışma ve farklı kültürleri deneyimleme fırsatları karşına çıkabilir. İletişim becerilerin artarken, görüşlerinle başkalarını etkileme gücüne sahip olacaksın.Duygusal açıdan kendini iyi hissedeceksin, içinde bir huzur var. Ancak, bu huzuru korumak için sevdiklerinle olan ilişkilerine dikkat etmeli, empati yaparak onların duygularını anlamaya gayret göstermelisin. Eğitim ve kişisel gelişim konularına yönelmek, bilgi dağarcığını genişletmek için harika bir fırsat olabilir. Kendini geliştirmeye yönelik kurslar veya atölyeler ilgin çekebilir.Maddi konularda dikkatli olman gerekiyor, harcamalarını kontrol altında tutmakta fayda var. Hızlı kararlar almak yerine, durup düşünmek sana yarar sağlayacaktır. Sezgilerin güçlü ve bu sezgiler doğrultusunda kararlar almak için kendine güvenmelisin. Bugün içsel yolculuklar yaparak, ruhsal anlamda derinlere inmek isteyebilirsin. Kendini sorgulamak ve içsel dengeyi bulmak, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir.
Disiplinin ve kararlılığının öne çıkacağı bir gün. Hayatında üzerinde çalıştığın projeler, uzun vadeli hedeflerin için önemli adımlar atma fırsatı sunacak. Dikkatini toplayarak ilerlersen, hayal ettiğin başarıya ulaşman pek uzak değil. Aile ve yakın arkadaşlarınla olan ilişkilerinde duygusal destek arayışın artabilir, bu durum senin için rahatlatıcı bir etki yaratabilir. Kendine karşı eleştirel olma eğilimindesin; biraz daha nazik ol ve kendini birçok zorluğun üstesinden gelebilen bir birey olarak gör. İş yerinde takım çalışmasına daha fazla önem vermek, iş zekanı ortaya koymanı sağlayacak. Gereksiz çatışmalardan kaçınarak, alçakgönüllülüğünle dikkat çekebilir ve insanların takdirini kazanabilirsin. Gün sonunda iç huzurunu bulmak adına bir süre yalnız kalmak veya doğayla bütünleşmek senin için iyi gelebilir.
Bugün, yenilikçi fikirler gündeminizi şekillendirirken, yaratıcı yönleriniz ön plana çıkacak. Bağlantılarınızda beklenmedik gelişmeler yaşanabilir; sosyal çevrenizle kurduğunuz bağlar derinleşebilir. Arkadaşlarınızla yapacağınız paylaşımlar, sizi farklı bir bakış açısına yönlendirecek. İçsel bir keşif süreci içinde olabilirsiniz, kendi isteklerinizi ve hedeflerinizi netleştirmek için bu fırsatı değerlendirin. Duygusal ilişkilerde samimiyet ve dürüstlük ön planda, bu sayede karşınızdakilerle olan iletişiminiz daha koyu ve anlam dolu hale gelecek. Hayallerinize ulaşma konusunda cesur adımlar atmak için ilham alacaksınız.
Bugün, duygusal derinliğin ve sezgisel yeteneklerinin ön planda olacağı bir gündesin. İçinde bulunduğun ruh halini anlamak ve hislerine dikkat etmek için harika bir zaman. Sanatsal veya yaratıcı projelere yönelmek, içsel huzurunu sağlamana yardımcı olabilir. İletişimde daha empatik ve anlayışlı olmaya çalışmalısın, başkalarının duygularını anlaman ilişkilerini güçlendirecek. Aşk hayatında, partnerinle derin konuşmalar yapmak, bağlarınızı kuvvetlendirirken yeni bir anlayış kazandırabilir. Sosyal ortamlarda kendini ifade ederken daha cesur olman gereken anlar gelebilir; hislerini paylaşmaktan kaçınmamalısın. İçsel sesine kulak ver ve sezgilerini takip et; bu, seni hedeflerine yaklaştıracak. Kendini ruhsal olarak yenilemek için doğayla zaman geçirmek de faydalı olacak. Kendi sınırlarını koruyarak dengeni bulmayı unutmamalısın.