1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün, cesaretin ve girişimciliğin en ön planda olacak. Fikirlerin ve projelerinle çevrendekilere ilham verebilirsin. Enerjisini pozitif bir şekilde yönlendirmeyi başarabilirsen, karşına çıkan fırsatları değerlendirme şansını elde edeceksin. İletişim becerilerin yüksek, bu sayede insanlarla kolaylıkla bağlantı kurabilirsin. Ancak aceleci davranmamaya dikkat et; bazen en iyi sonuç, biraz düşünmekle gelir. İş hayatında yapıcı yaklaşımlar sergilemek, ekip arkadaşlarınla olan ilişkilerini kuvvetlendirebilir. Özel yaşamında da, sevdiğin kişinin destek verici enerjisinden faydalanarak karşılıklı paylaşımlarınızı derinleştirme zamanı. Aşk konusunda tutkulu bir gün seni bekliyor; duygularını açıkça ifade etmekten çekinme. Unutma, bu hislerini paylaşmak, ilişkinizdeki bağı daha da güçlendirebilir. Kendini iyi hissedeceğin, yaratıcı projelere yönelmek için harika bir gün. Yılgınlığa kapılma, kararlılıkla ilerle.
Bugün, duygusal ve maddi açıdan güçlü destekler alabileceğin bir dönemdesin. Kendi içsel huzurunu bulma yolunda attığın adımlar, çevrendeki insanlar üzerinde de olumlu bir etki yaratacak. Finansal durumunu gözden geçirmen için güzel bir fırsat. Beklenmedik gelirler kapını çalabilirken, harcamalarını kontrol altında tutmakta fayda var. İlişkilerinde samimiyet ön planda; sevdiklerinle paylaşımlarını artırmak, aralarındaki bağı güçlendirebilir. Kendine zaman ayırmayı unutma; doğa yürüyüşleri, meditasyon veya yardımcı olabilecek herhangi bir aktivite ruhunu besleyecek. Bugün, aynı zamanda kariyer odaklı hedeflerine yaklaşmak için önemli adımlar atabileceğin bir zaman dilimi. Kararlılığını ve azmini göstererek iş hayatında dikkatleri üzerine çekebilirsin. Geleceğe dair umut ve güvenle dolu olabilirsin; unutma, her şey senin elinde.
Bugün zihin açıcılığı ve yaratıcılığın ön planda olduğu bir gün. Sosyal ilişkilerde canlılık hissedeceksin; yeni insanlarla tanışmak veya eski dostlarla bir araya gelmek için harika bir zaman. İletişim becerilerin, tartışmalarda ve iş birliklerinde senin lehine çalışacak. Aynı zamanda, bir süredir ertelediğin projeler veya fikirler için harekete geçme isteği hissetmen olası. Zihnin çabuk çalışan bir makine gibi işlemekte, bu enerjiyi yaratıcı faaliyetlerine yönlendirmeye çalışmalısın. Ancak dikkatli ol, fazla hızlanmak ya da dağınık düşünmek, bazı önemli detayları gözden kaçırmana yol açabilir. Kendine güven ve içindeki merak duygusuyla yeni şeyler keşfetmekten çekinme. Farklı düşünme şekilleri, hayatına yeni renkler katacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşmek için harika bir gün. İçsel huzur arayışında, sevdiklerinle, özellikle aile üyelerinle olan bağlantılarını güçlendirme fırsatı bulacaksın. Empati yeteneğin bu süreçte seni öne çıkaracak. Kendini ifade etmek için yaratıcılığını kullanmak isteyebilirsin; belki bir hobi ya da sanatla ilgilenmek sana iyi gelecek. İçsel sesini dinle ve sezgilerine güven, bugün önemli kararlar alman gerekebilir. Aynı zamanda, çevrendeki insanlarla kuracağın derin iletişimler üzerinde durmak, ilişkilerini yeniden gözden geçirmeni sağlayacak. Kendi sınırlarını belirlemek ve kişisel alanına özen göstermek, ruhsal sağlığın açısından kritik. Unutma ki, duygusal iyileşme zaman alabilir ve bu süreçte kendine nazik olmalısın.
Bugün enerji dolu bir ruh halindesin. Farklı bir bakış açısı geliştirmek ve yaratıcılığını serbest bırakmak için mükemmel bir fırsat. İçsel tutkun seni yönlendirecek ve çevrendekilere ilham vereceksin. Sosyal etkileşimlerde kendine güvenin artarken, liderlik özelliklerin öne çıkacak. Bu durum, hem iş hem de özel yaşamında önemli fırsatlar sunabilir.Hayatındaki insanlarla kurduğun bağlarda derinlik kazanma arzusu duyacaksın. İlişkilerde duygusal açıdan daha inatçı ve kararlı bir tutum sergilemen gerekiyor. Gerek duygusal zamanlar, gerekse işbirlikleri konusunda etkili iletişim kurduğunda, beklediğinden daha olumlu sonuçlar alabilirsin. Kendine olan güvenini artırmak adına yeni projelere adım atmayı düşünebilirsin. Ancak acele etmemeyi, her detayı dikkatlice değerlendirmeyi unutma.Bugün kendine vakit ayırmak, içsel dengenin yeniden sağlanmasına yardımcı olabilir. Genel olarak, kendini ifade etme konusunda cesur olacağın bir gün seni bekliyor. Karşılaşacağın zorluklar karşısında pes etmeyeceksin. Beni dinleyenler dikkatini sana çekecek; bu durum, yeni fırsatlar ve ilginç tanışmalar ile dolu bir gün yaşamana vesile olabilir. Kendini en iyi versiyonunla ortaya koymak için harika bir fırsat.
Bugün planlarınızı uygulamak için harika bir zaman. Zihniniz keskin ve analiz yeteneğiniz yüksek, bu nedenle karmaşık meseleleri pratik çözümlerle ele alabilirsiniz. İş yerinde dikkatli ve titiz çalışmanız, takdir toplayabilir. Detaylara olan düşkünlüğünüz, projelerinizi mükemmel bir şekilde tamamlamanıza yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerde ise, huzuru ve dengeyi sağlamak için sorumluluklarınızı yerine getirme isteği ön planda. Bireylerin ihtiyaçlarını gözetmek, hem sizin hem de çevrenizdekilerin ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Kendinize zaman ayırmayı da unutmayın; içsel huzurunuzu sağlamak için bir süre yalnız kalmak veya doğaya çıkmak iyi gelebilir. Sağlığınıza dikkat etmeyi unutmayın, küçük ama etkili alışkanlıklar edinmek sizin için faydalı olacak. Kendinize karşı nazik olun ve eleştirilerde bulunurken yapıcı olmaya özen gösterin. Zihin açıcı bir gün geçirebilirsiniz.
Sosyal ilişkilerde yeni fırsatların kapısını aralıyor. Bugün, çevrendeki insanlarla daha derin bağlantılar kurma isteğinde olabilirsin. Estetik ve sanatın ön planda olduğu bu dönem, yeni projelere adım atmak için harika bir fırsat sunuyor. İletişim becerilerin ön plana çıkarken, başkalarına ilham verme potansiyelin de artıyor. Duygusal dengeye ihtiyaç duyduğun bir zaman dilimindesin; içsel huzurunu sağlayacak aktivitelere yönelmek faydalı olabilir. Kendi istek ve ihtiyaçlarını görmek, sağlıklı sınırlar koymakta önemli bir rol oynayacak. Anlayışın ve empati yeteneğinle yakın ilişkilerinde derinlik kazanabilirsin. Gözlemlerin ve sezgilerin oldukça keskin; çevrendeki dinamikleri dikkatle incelemeye çalış. Bu süreçte kalbinin sesini dinlemek, sana yol gösterecek.
Duygusal derinlikler, bugün seni saracak. İçsel bir sorgulama dönemindesin; geçmişle yüzleşmek ve hangi kalıplardan kurtulmak gerektiğini anlamak için mükemmel bir zaman. İlişkilerde ani duygusal tepkiler vermekten kaçınmalısın, bu hassas geçiş döneminin getirdiği yoğun duygular seni yönlendirebilir. İş hayatında dikkatli olman gereken bir dönemdesin; başkalarının niyetlerini sorgulamak, işbirliklerine zarar verebilir. Kendine güvenin, güçlü kararlara dönüşebilir. Sağlık konularında ise bedeninin sinyallerine kulak vermek, ruhsal ve fiziksel dengeni korumana yardımcı olacaktır. Bugün, yeniliklere açık ol, sürpriz fırsatlarla karşılaşabilirsin ve bu senin için tatmin edici bir deneyim yaratabilir. Kendi iç yolculuğuna daha derinlemesine dalmak için iyi bir zaman dilimi.
Yeni deneyimlere olan tutkun, seni gün boyunca koşturup durmaya meyilli hale getirecek. İletişim yeteneklerin artacak; dostlarınla, ailenle ya da yeni tanışacağın insanlarla keyif dolu sohbetler yapabilirsin. İçindeki macera ruhu, alışılmışın dışına çıkma isteğiyle birleşince beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir. Yaratıcılığın zirve yaparken, sanatsal yönlerine de yoğunlaşmak isteyebilirsin. Ancak, anlık heyecanlar peşinden koşarken hedeflerini de unutmamakta fayda var; biraz disiplin, başarıya giden yolda sana büyük katkı sağlayabilir. Özellikle seyahat ve öğrenme konularında cesur adımlar atmak için mükemmel bir zaman, bu dönemde elde edeceğin deneyimler uzun vadede sana fayda sağlayacak. İçsel enerjini doğru yönlendirmeyi başarabilirsen, hedeflerine ulaşmak adına büyük mesafeler kat edeceksin. Eğlenceli ve öğretici anlar seni bekliyor. Bu dönemde kendine güven, kararlılıkla hayallerin için adım atmayı ihmal etme.
Bugün, hedeflerinize daha da yaklaşmak için kararlılığınızı artıracak fırsatlarla karşılaşacaksınız. İş hayatınızdaki çabalarınızın meyvelerini almak için doğru zaman. Sorumluluklarınızı yerine getirmek konusunda son derece disiplinlisiniz ve bu, çevrenizdeki insanlar tarafından takdir ediliyor. İleri görüşlülüğünüz, uzun vadeli planlarınızı destekleyecek olumlu bir ortam yaratacak.Kişisel ilişkilerinizdeki dinamikler, bugün duygusal derinliğe doğru evrilebilir. Sevgi dolu bir iletişim, aranızdaki bağı güçlendirecek. Partnerinizle yapacağınız samimi konuşmalar, ilişkinizi besleyecek. Aynı zamanda, arkadaşlarınızla olan bağlarınızı derinleştirmenizi sağlayacak sosyal etkinlikler ve paylaşımlar, gününüzü renklendirecek.Sağlık konularına dikkat etmekte fayda var. Vücudunuzu dinlendirmeyi ve rutininizi gözden geçirmeyi ihmal etmeyin. Doğayla bağlantı kurmak ve zihninizi sakinleştirmek, size yenilikçi fikirler sunabilir. İçsel huzur ve dengeyi bulmak, gününüzü verimli bir şekilde geçirmenizde büyük rol oynayacak. Hayatın getirdiği zorluklara karşı sağlam duruşunuz, her adımda size güç katacak.
Bugün, derin düşünceler ve yenilik arayışları içinde olabilirsin. Farklı bakış açılarına yönelmek, seni beklenmedik keşiflere götürebilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin, ilham verici fikirlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Kendini ifade ederken özgünlüğünü ön planda tutman, başkaları tarafından daha iyi anlaşılmanı sağlayacak. Maddi konularda dikkatli olman gerektiği bir dönemdesin; harcamalarını gözden geçirmek, ileride daha rahat bir nefes almanı sağlayabilir. Duygusal ilişkilerde, samimiyet arayışında olabilirsin; bağların güçlenmesi için içten bir iletişim kurmak önem taşıyor. Geleceğe dair hayallerin ve ideallerin üzerinden geçmek, senin için keyifli bir meşgale olacak. Unutma ki, zaferine giden yol, kararlılıkla döşenmiş özgüven taşlarıyla kaplıdır.
Duygusal derinlikler ve sezgisel gücün ön planda. İç görülerine güvenmek, yaşamsal kararlarında sana rehberlik edecek. Hayal gücün serbest kalırken, ruhsal bir yolculuğa çıkma arzusu taşıyorsun. Anlık gelişmeler, seni beklenmedik güzelliklerle karşılayabilir. İletişim kurmakta zorlanmalar yaşayabilirsin; bu yüzden düşüncelerini ifade etmeden önce içsel huzurunu bulmaya çalış. Sanatsal ifadelere duyulan ihtiyaç ön planda. Yaratıcılığını serbest bırakmak, ruhunu besleyecek. Yakın ilişkilerinde samimi ve empatik yaklaşımın, çevrendekilerle daha derin bağlar kurmana yardımcı olacak. Kendini açmak, kalbindeki duyguları dışa vurmak için cesaret göster. İhtiyaç duyduğun sevgi ve destek, seninle olan iletişimin derinliğine bağlı. Unutma, hislerin yol göstericin.
