1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Enerjinin zirveye çıktığı bir gün. Kendini güçlü ve cesur hissedeceksin. Yeni başlangıçlar için uygun bir zaman. İçindeki liderlik ruhunu ortaya çıkarmak için fırsatlar seni bekliyor. İlişkilerde açık sözlülük ön plana çıkacak; özellikle yakın çevrendekilerle uyumlu ve etkili bir iletişim kurabileceksin. Aceleci davranmamakta fayda var, sabırlı olman gereken anlar olacak. Maceracı ruhunu beslemek için yeni deneyimlere kapı açabilirsin, farkındalığını artıracak aktiviteler keşfet. Fakat dikkatli ol; ani kararlar duygusal yanlarını zorlayabilir. Sağlık açısından hareketli olman, enerji alışverişini dengelemen adına önemli. Kısa bir yürüyüş, meditasyon veya spor faaliyetleriyle kendine iyi bakmayı unutma. Her şeyin dengesini bulma zamanı.
Bugün, kararlılığını ve istikrarını artıracak fırsatlarla karşılaşacaksın. İçsel huzur ve güven arayışın derinleşecek. Maddi konularda dikkatli olman gereken bir süreçtesin, harcamalarını gözden geçirmenin zamanı geldi. Doğanın tadını çıkarmak, seni yenileyecek. Sosyal ilişkilerde sıcak ve samimi bir iletişim kurmak, ilişkilerini güçlendirebilir. Sevgi dolu sözlerin, çevrendekilerin kalbini kazanmanı sağlayacak. İçsel sesine kulak ver ve hislerine güven, bu dönemde sezgilerinle yön bulabileceksin. Bir projeye başlamak için harika bir zaman; azminle başarıyı elde etmende etkili olacak. Kendini rahat hissettiğin alanlarda zaman geçir, bu seni ruhsal olarak besleyecek ve motivasyonunu artıracak.
Zihninde hareketlenme, fikirlerin dans ettiği bir dönemdesin. İçinde bulunduğun ruh hali, çevrendekilerle daha geniş bir iletişim kurmanı sağlayacak. Bugün sosyal çevrenle olan bağlantıların derinleşebilir; yeni tanışıklıklar ve ilginç diyaloglar gündeme gelebilir. Eğlenceli aktiviteler ve grup ortamları sana ilham verecek. Anlık kararlar almakta zorlanabilirsin ama bu, spontane deneyimlerin tadını çıkarmanı engellemeyecek. Esnek olmaya çalış; değişime açık kaldıkça yeni fırsatlar kapını çalacak. Kendini ifade etme ihtiyacını göz ardı etme, düşüncelerini paylaşmak sana güven verecek. Öğleden sonra, biraz içe dönüş ve kişisel alanına çekilmek faydalı olabilir. Kendi belirsizliklerin üzerinde düşünmek, netlik kazanmanı sağlayacak. Hedeflerine bir adım daha yaklaşırken, başkalarının beklentilerine göre değil, kendi iç sesine göre hareket et.
Duygusal yoğunluk ve derin düşünceler içinde bir gün geçirebilirsin. İçsel dünyana odaklanmak, zihinsel ve ruhsal bir denge sağlamak için mükemmel bir zaman. Aile ve sevdiklerinle olan bağların güçlenebilir; birlikte geçirilen zaman, sana beklenmedik bir huzur getirecek. Geçmişle ilgili yaralar açılabilir, ama bunları kabullenmek ve iyileşmek için fırsat bulabilirsin. Yaratıcılığını ortaya çıkaracak sanatsal faaliyetlerde bulunman önerilir. Dış dünyadan uzaklaşmak isteyebilir, yalnızlık hissi içinde kaybolabilirsin; ancak bu, içsel yolculuğun için değerli bir fırsat sunuyor. Duygularının derinliklerine dalarken, kararsızlıklar yaşayabilirsin; iç sesini dinle ve hislerine güven. Partnerinle derin sohbetler yapmak, ilişkinizi daha güçlü kılabilir. Unutma, duygusal açılımlar ve itiraflar, ilerleme kaydetmenin anahtarıdır.
Yıldızlar, kendini ifade etme ve yaratıcılık konusunda seni destekliyor. Bugün sahne ışıkları üzerindeki yerini almak için mükemmel bir fırsat sunulabilir. Cesur adımlar atarak, çevrendekilere ilham verebilir ve kendini özgüvenle ortaya koyabilirsin. Sosyal ortamlarda parlayacak, insanlarla olan ilişkilerini derinleştireceksin. İkna edici yeteneklerinle, projelerin hakkında ilgiyi artırabilir, fikirlerini daha geniş kitlelere ulaştırabilirsin. Fakat, aşırı gururlu tavırlardan kaçınmalısın; bazen nazik bir yaklaşım, daha büyük başarılara kapı açabilir. Kalp ve sezgilerin kuvvetli olacak, içsel sesine güvenerek kararlar alabilirsin. Arkadaş çevrenle keyifli anlar paylaşırken, aynı zamanda ait olduğun topluluk içerisindeki rolünü yeniden değerlendirebilirsin. Kendin için bu gün belirli hedefler koymayı dene, böylece ilerlemeni somut bir şekilde görebilirsin. Unutma, her şey senin elinde; kararlılığınla büyük değişimlere kapı açma potansiyelin var.
Gün, detaylara odaklanma ve mükemmeliyetçi yönlerini ön plana çıkarma fırsatı sunuyor. İçsel bir yenilenme hissi, yaşamındaki düzen arayışını destekleyebilir. Aşk hayatında iletişim ve anlayışa daha fazla önem vermek, ilişkinizdeki duygusal bağı güçlendirebilir. İş yerinde, stratejik düşünme yeteneğin sayesinde projelerde önemli bir rol üstlenebilirsin. Sağlığına özen göstermek, zihinsel ve fiziksel dengeni korumana yardımcı olacaktır. Bugün, çevrendeki insanlara karşı gösterdiğin destek, sosyal ilişkilerini derinleştirebilir. Kimseyi ve hiçbir detayı göz ardı etme; senin analitik bakış açın, karşına çıkabilecek zorlukları aşmanda önemli bir avantaj sağlayacak. Kendi ihtiyaçlarını anlamak ve ifade etmek, kişisel gelişimine katkıda bulunabilir.
Bugün sosyal etkileşimlerinizde olağanüstü bir akıcılık ve çekicilik hissedeceksiniz. Arkadaşlarınızla ve ailenizle olan bağlarınız derinleşebilir. Duygusal paylaşımlar, sizi beklenmedik bir şekilde güçlü kılabilir. Bir ilişkiyi gözden geçirme veya yeni bir ilişkiye başlama niyetinde olanlar, kararlarını daha net bir şekilde belirleyebilir. Sanatsal yönlerinizi ön plana çıkarabileceğiniz fırsatlarla dolu bir gün. Yaratıcılığınızın doruk noktasında olduğu bir dönemde, projelere veya hobilerinize daha fazla zaman ayırmak isteyebilirsiniz. Duygusal dengesizlik hissettiğiniz anlarda, sizi rahatlatacak güzelliklere ve estetik değerlere yönelmek iyi gelecektir. Anlık kararlar almaktan kaçının; derinlemesine düşünmek ve duygularınızı anlamak, günün büyük resmi için önem taşıyor.Kendinizi ifade etme konusunda cesur olmalısınız; bu, hem sosyal çevrenizdeki insanların sizi nasıl gördüğünü hem de kendi içsel yolculuğunuzu dönüştürebilir. Bugün, içsel ve dışsal dengeyi sağlamak için küçük adımlar atmak, genel ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Unutmayın, keyif aldığınız şeylere yönelmek, hem zihninize hem de ruhunuza iyi gelecek.
Duyguların derinlikleriyle yüzleşmek için ideal bir zaman. İçsel çatışmaların ve karmaşaların yüzeye çıkma ihtimali yüksek. Bu durum, çevrendekilerle olan ilişkilerin üzerinde etkili olabilir. Kendini ifade etme isteğin artarken, başkalarının beklentilerine karşı daha duyarlı olabilirsin. İletişim gücünü kullanarak samimi ve açık bir diyalog ortamı oluşturman gerektiği; duygularını paylaşmak, yalnız olmadığını hissettirecek. Öne çıkan sezgisel yeteneklerin, seni beklenmeyen fırsatlarla karşılaştırabilir. Yine de, duygusal derinliklere dalmadan önce sınırlarını bilmelisin; kendini kaybetmemek adına dikkatli ol. Bugün, öz keşif için gereken cesareti bulabilirsin. Unutma, karanlıkta da parlayan bir ışık var. İhtiyacın olan her şey, kendi içinde saklı.
Seyahat ve keşiflere açık bir zihinle güne başlayabilirsin. Eğitim ve öğrenme konularında yeni fırsatlar karşına çıkabilir, kendini geliştirme isteği ön plana çıkabilir. Sosyal ilişkilerde ise samimiyet ve dürüstlük arayışın güçlü olacak. Yeni insanlarla tanışmak, ufkunu genişletmek için mükemmel bir zaman. Ancak dikkat etmen gereken nokta, bazen abartılı beklentilere kapılmamak. İçsel huzurunu korumak için meditasyon veya doğada zaman geçirmek faydalı olabilir. Hayallerine doğru atacağın adımlar, kendine güveninle birleştiğinde, harika sonuçlar doğurabilir.
Kendini kararlılıkla ifade etme arzusu içinde olabilirsin. Bugünlerde iş hayatındaki sorumlulukların üzerindeki yükü hissetmen mümkün. Ancak, bu durum seni daha disiplinli ve hedef odaklı hale getirebilir. İleriye dönük planlarını gözden geçirirken, bazı detayları atlamaman önemli. Hedeflerine ulaşmak için gereken adımları dikkatlice belirle. Ayrıca, kişisel ilişkilerinle ilgili belki de geçmişteki bazı konuları ele almanın tam zamanı. Samimi bir iletişim, senin için yeni bir başlangıca yol açabilir. Kendine olan güvenin artacak, yeni fırsatlar yakalayacaksın. Unutma, sustuğun zamanlar da dinlenmek için faydalı olabilir; iç sesini dinlemek, sana hedefine dair farklı perspektifler sunacaktır. Aşk hayatında daha romantik ve yaratıcı olmanın yollarını keşfedebilirsin. Duygularını ifade etmekten çekinme; bu, ilişkini derinleştirecektir.
Bugün, yenilikçi fikirler gündeminizi şekillendirirken, yaratıcı yönleriniz ön plana çıkacak. Bağlantılarınızda beklenmedik gelişmeler yaşanabilir; sosyal çevrenizle kurduğunuz bağlar derinleşebilir. Arkadaşlarınızla yapacağınız paylaşımlar, sizi farklı bir bakış açısına yönlendirecek. İçsel bir keşif süreci içinde olabilirsiniz, kendi isteklerinizi ve hedeflerinizi netleştirmek için bu fırsatı değerlendirin. Duygusal ilişkilerde samimiyet ve dürüstlük ön planda, bu sayede karşınızdakilerle olan iletişiminiz daha koyu ve anlam dolu hale gelecek. Hayallerinize ulaşma konusunda cesur adımlar atmak için ilham alacaksınız.
Duyguların derinliklerinde kaybolmuş gibi hissedebilirsin. Bu dönem, sezgilerin güçleniyor ve iç dünyana daha fazla odaklanma fırsatın var. Sanatsal yeteneklerini keşfetmek için harika bir zaman; ilham verici fikirler peşinden koşabilirsin. Sosyal ilişkilerinde ise empati ve anlayış ön planda olacak; bu da seni başkalarının kalbine dokunma fırsatı sunacak. Duygusal açıdan kendini ifade etmek adına yazmak veya yaratıcı bir proje üzerinde çalışmak, içinde bulunduğun bu karmaşık ruh halini dengelemene yardımcı olabilir. Ancak, başkalarının ihtiyaçlarına dikkat ederken kendi sınırlarını korumayı unutma; aşırı fedakarlık bazı sorunlara yol açabilir. İçsel düşsel dünyanı beslerken, gerçeklikten kopmamak da önemli. Kendi ihtiyaçlarını gözeterek ilerle, böylece hem kendin hem de sevdiklerin için dengeyi sağlayabilirsin.
