1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Enerjin yüksek, cesaretinle çevrendekileri etkileyebilirsin. Bugün sezgilerin güçlü, yeni fikirler peşinde koşmak için harika bir zaman. İletişimde cesur olmalı, düşüncelerini açıkça ifade etmelisin. Arkadaşlarınla veya sevdiklerinle paylaşımlar yaparak besleyici bir ortam yaratabilirsin. Ancak ani kararlar almaktan kaçınman gereken bir gün; düşüncelerini biraz daha olgunlaştırmak isteyebilirsin. Sağlığına dikkat et, bedenine ve ruhuna iyi gelecek aktivitelere yönelmek, içsel huzurunu artıracak. Risk almayı seviyorsun, ama bu sefer daha hesaplı bir yaklaşım benimsemek seni daha güçlü kılabilir. Bugün, kararlılığınla yeni kapılar açabilirsin.
Gün, huzurlu ve sakin bir atmosferde başlıyor. İçsel denge arayışında olduğun bir dönemdesin. İlişkilerinde daha fazla uyum ve anlayış gözetmek isteyebilirsin. Sevgi dolu kelimeler, iletişimi güçlendirecek ve bağları derinleştirecek. Parasal konularda ise dikkatli olman faydalı olacak; harcama alışkanlıklarını gözden geçirmen gereken bir dönemdesin. Yeni projelere başlamak için ideal bir zaman değil, daha çok mevcut işleri gözden geçirip sağlamlaştırmak için mükemmel bir fırsat. Kendine zaman ayırmak, rahatlamak ve doğayla iç içe olmak enerji seviyeni artıracak. Yaşam alanında küçük değişiklikler yaparak, kendini daha ferah hissedebilirsin. Unutma, sabır ve kararlılıkla ilerlediğinde, her şey yerine oturacaktır.
Zihin açıcı fikirlerin öne çıkacağı bir gün. Sosyal çevrenle etkileşimlerin artabilir, yeni insanlarla tanışma fırsatları kapını çalabilir. Düşüncelerin ve kelimelerin gücü bugün seni etkileyebilir; bu yüzden neyi ne şekilde ifade ettiğine dikkat etmelisin. Beklenmedik gelişmelere açık ol, belki de daha önce fark etmediğin bir yeteneğini keşfedebilirsin. İçsel merakın artıyor, ilgi alanlarını genişletmek için yeni kaynaklar arayabilirsin. Teknolojiyi takip etmen, yaratıcılığını artıracak projeler için faydalı olacaktır. Kendini ifade etmenin yollarını keşfederken, duygularına da denk düşen bir iletişim kurmayı unutma. Fikirlerini paylaşmaktan çekinme, bugün ilginç tartışmalara zemin hazırlayabilir. Özellikle partnerinle veya en yakın dostlarınla derin sohbetler yapma ihtiyacı hissedebilirsin. Unutma, dinlemek de en az konuşmak kadar önemli. İçsel sesini dinleyerek günün getirdiği fırsatları en iyi şekilde değerlendirebilirsin.
Bugün içsel duyguların ön planda olacak, kendinle ve sevdiklerinle derin bağlar kurmak isteyeceksin. Ailevi ilişkilerde sıcak bir atmosfer hâkim, bu bağlamda iletişimini güçlendirecek fırsatlar karşına çıkabilir. Duygusal yaralar için şifa bulabilir, geçmişle yüzleşip yeni başlangıçlar yapabilirsin. Alışveriş veya maddi konular ilgili ani kararlar almanı gerektirecek durumlarla karşılaşabilirsin, dikkatli olman yararına. Sağlığın konusunda yaklaşan bir değişim, kendini yenileme isteğini artıracak. Kendi iç güçlerini keşfetmek için sessiz bir zaman ayırmayı unutma, ruhsal olarak yenilendiğini hissedeceksin. Güneş'in sıcak ışıkları, sevdiklerinle geçireceğin anların değerini artıracak, bu ilişkilerin yaşamındaki önemini fark edeceksin. Tam anlamıyla kendine dönme ve içsel huzuru bulma fırsatı seni bekliyor.
Bugün, çevrendeki enerji ve dikkat çekme isteği oldukça kuvvetli. Kendini ifade etme konusunda cesur adımlar atabilirsin; bu, sanat ya da sosyal etkinliklerde öne çıkmana olanak tanıyabilir. Ancak aşırı kibir ya da kendi fikirlerine katı bir şekilde bağlı kalmak, ilişkilerde sürtüşmelere yol açabilir. Takım çalışmasına açık olman, daha verimli sonuçlar doğuracak. Yaratıcılığını kullanarak, kendini ifade etme biçimlerini yenileyebilirsin. Bugün, kalabalık ortamlarda göz alıcı bir şekilde parlayarak ilgi odası olacaksın, bu fırsatı iyi değerlendirmelisin. Ayrıca, içsel bir dinginlik bulmak için kendine zaman ayırmayı unutma; bu, dengeyi sağlamana yardımcı olacaktır. Aşk hayatında ise duygusal paylaşımlar önem kazanıyor, samimi hislerini dile getirmekten çekinme.
Bugün detaylara odaklanmakta büyük bir potansiyele sahip olacaksın. Etrafındaki karmaşayı minimumda tutmak ve zihnini berraklaştırmak önceliklerin arasında yer alacak. İş ortamında ya da günlük görevlerinde düzen ve disiplin sağlamak, başarılarını katlayabilmek adına katkı sağlayacak. İlişkilerde samimiyet önem kazanıyor; çevrendekilere yardım etme arzun, sana da karşılık bulacak.Duygusal olarak, geçmişteki olayların izleriyle yüzleşmek için uygun bir dönemdesin. İçsel huzurun için kendine zaman ayırmaya özen göstermelisin. Belki bir hobine ya da ilgini çeken yeni bir aktiviteye yönelmek, ruhsal olarak tazeleneceğin bir alan yaratabilir. Sağlığınla ilgili küçük değişiklikler yapmak, kendini daha enerjik ve dinç hissetmene yardımcı olacak. Unutma, mükemmellik arayışın son derece değerli ama seni yavaşlatan bir unsur olabilir; bu yüzden kendine karşı nazik olmayı dene.
Dengede kalma arzusu ön planda. Bugün, ilişkilerde uyum sağlama yeteneğin oldukça güçlü. Başkalarının düşüncelerine ve hislerine duyarlılığın artarken, bu özelliklerin seni sosyal ortamlarda daha da öne çıkarıyor. Karşıt görüşler arasında köprü kurmak için harika bir fırsat. Duygusal dengeyi sağlamak adına içsel huzur arayışında olabilirsin. Özellikle sanatsal ifadelere yönelmek, yaratıcılığını açığa çıkaracak. Bir ortaklık veya iş birliği fırsatı kapıda; bu, uzun vadede fayda sağlayabilir. Kararverme süreçlerinde dışarıdan gelen desteklerin kritik bir rol oynayabilir. Kendini ifade etme biçimine odaklanarak, içsel çatışmaları geride bırakabilirsin. Dinamik ve sakin bir gün seni bekliyor.
Bu dönem, içsel derinliklere yolculuk yaparak duygusal zenginlik kazanabileceğin bir zaman dilimi. Duyguların yoğunlaşabilir, bu durum çevrendekilere karşı daha duyarlı olmanı sağlayabilir. Gizli kalmış hislerini açığa çıkarma arzusu içinde olabilirsin. İletişim kurarken daha cesur ve doğrudan olman, ilişkilerini güçlendirebilir. Arkadaş çevrenle paylaşımlar yapmak, sana yeni perspektifler kazandıracak. Keşif yapma isteğin artarken, esrarengiz durumlar ve insanlarla karşılaşabilirsin.Özellikle sezgilerinle hareket edeceğin bir gün, içsel sese kulak vermen önemli. İş konusunda daha az görünür bir rol üstlenmek isteği ortaya çıkabilir, bu durum sana daha iyi düşünme fırsatı tanıyacak. Sabırlı ol ve her şeyin zamanla düzeleceğini unutma. Kendi içsel gücünü bulmak ve geliştirmek için harika bir fırsatla karşı karşıyasın. Kendine güvenerek ilerlediğinde, hedeflerine ulaşman çok daha kolay olacak. Duygusal olarak zaman zaman dalgalanmalar yaşayabilirsin; ancak bu, kişisel dönüşüm sürecinin bir parçası. Geçmişle yüzleşmek, yeni bir başlangıca kapı açmana yardımcı olacak.
Zihninde yeni ufuklar açılıyor. Keşif arayışın, merak duygunun ve öğrenme isteğin artmış durumda. Yeni deneyimlere ve farklı fikirlerle etkileşime geçmeye olan hevesin yüksek. Bu enerji, seni eğlenceli sosyal ortamlarla ve hareketli aktivitelerle buluşturabilir. Özellikle, arkadaşlarınla geçireceğin zaman, sana keyifli anılar biriktirmen için fırsatlar sunuyor. Ancak, düşüncelerini paylaşırken daha dikkatli olmalısın; bazı durumlar yanlış anlaşılmalara yol açabilir. İçsel huzurunu sağlamak ve ruhsal dengeyi korumak adına doğada vakit geçirmeyi ihmal etme. Macera ruhun, seni beklenmedik yerlerde ve insanlarla buluşturabilir; bu yüzden açık fikirliliğini koru ve anın tadını çıkar. Unutma, hayatta seni heyecanlandıran şeyler peşinde koştukça yeni kapılar aralanıyor.
Bugün, sorumluluk duygunuzun ve disiplininizin ön plana çıktığı bir gün olacak. Hedeflerinizi net bir şekilde belirleyip, onlara ulaşmak için kararlı adımlar atmak isteyeceksiniz. Çalışkanlığınız ve azminiz, çevrenizdeki insanlara örnek olacaktır. Ancak, fazlasıyla kendinizi işe kaptırmanız, sosyal hayatınızı zayıflatabilir. Bu dengeyi sağlamakta fayda var.İçsel huzurunuzu korumanız gereken anlarda, meditasyon ya da doğayla vakit geçirmek gibi aktiviteler ruh halinize iyi gelecek. Aşk hayatınızdaki dinamikler de bugün ilginç bir dönüş yapabilir. Partnerinizle olan iletişiminiz derinleşiyor ve daha samimi bir bağ kurma fırsatını yakalayabilirsiniz. Ancak duygularınızı açık bir şekilde ifade etmekten çekinmemelisiniz.Mali konularla ilgili yeni fırsatlar karşınıza çıkabilir, ancak risk almadan önce dikkatli bir değerlendirme yapmakta fayda var. Önemli kararlar almak için acele etmeyin; düşüncelerinizi netleştirmek için biraz zaman ayırmalısınız. Bugün, kendinize olan güveninizin arttığı ve potansiyelinizi daha iyi fark ettiğiniz bir gün olabilir. Kendi sınırlarınızı zorlamaktan korkmayın, yeni deneyimlere açık olun.
Sahip olduğun yenilikçi zihin ve bağımsız ruh, bugün duygu dünyanı etkileyen olaylara ışık tutabilir. Sosyal ilişkilerde daha fazla etkileşim istemezken, iç dünyana yönelmek için fırsatlar bulabilirsin. Başkalarının beklentileri seni bunaltacak, bu nedenle içsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak isteyebilirsin. Hayal gücünün yüksek olduğu bu dönemde yaratıcı projelere yönelmek, seni derin bir tatmine ulaştırabilir. Düşüncelerini yazıya dökerek ya da sanatsal bir faaliyete katılarak ruhunu besleyebilirsin. Beklenmedik sürprizlerle dolu bir gün senin için açılabilir; yeni tanışmalar ve ilginç fikir alışverişleri, ufkunu açacak. İlişkilerde dengeyi korumak önemli; sezgilerine güvenmeyi unutma. Özellikle arkadaş çevrendeki dinamikler, seni düşündürecek bazı gelişmelere açık. Kalbinin sesini dinle ve neye ihtiyacın olduğunu belirle. Belki de huzur için bazı sınırları çizme zamanı. Unutma, özgür ruhun sadece kendin için değil, etrafındaki insanlar için de ilham kaynağı olabilir.
Hayal gücünün ve sezgilerinin güçlü olduğu bir dönemdesin. İçsel dünyandaki dalgalanmalar, yaratıcılığını besliyor ve sanatsal projelere yönelme isteği uyandırıyor. Duygusal derinliğin ve empati yeteneğin, çevrendeki insanlarla olan ilişkilerinde önemli bir rol oynuyor. Bu sayede karşındakilerin hislerini anlayabilmenin verdiği güçle bir köprü kurabilir, destekleyici bir figür haline gelebilirsin.Kalbinde taşıdığın duygusal yükler, bu dönemde seni biraz bunaltabilir. Kendini dışa vurmanın yollarını bulmak, hem ruhsal sağlığın için faydalı olacak hem de başkalarına kapı açacaktır. İçsel huzurunu sağlamak adına doğada zaman geçirmek, meditasyon yapmak veya ruhunu besleyecek aktivitelerde bulunmak iyi bir seçim olabilir. Bugün, hayatını etkileyecek yeni fırsatlar kapına gelebilir. Kendine güvenmeli ve sezgilerine kulak vermelisin. Bu fırsatları değerlendirirken duygusal yönünü unutmadan hareket etmen, seni daha da güçlü kılacak. İlişkilerinde, sabırlı ve anlayışlı olman gereken anlar var; karşındaki insanlarla olan iletişimini dikkatli bir şekilde yönetmek, olası sorunları minimize etmeni sağlayacaktır. Özellikle, üstlendiğin sorumluluklar konusunda başkalarının yükünü de paylaşmayı düşünerek, hem kendini hem de sevdiklerini mutlu edebilirsin.
