1
Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün, enerji seviyen yüksektir ve bu, büyük hedeflerine ulaşmak için mükemmel bir fırsat sunar. Cesaretinle çevrendekilere ilham verebilir, liderlik özelliklerini ön plana çıkarabilirsin. Yeni başlangıçlar için kendini hazır hissediyorsun. Sosyal çevren genişleyebilir; tanıştığın kişiler beklenmedik zenginlikler getirebilir. Ancak, sabırsızlık konusunda dikkatli olmalısın; düşünmeden atılan adımlar geri tepebilir. Duygusal olarak da kendini güçlü hissedeceğin bir gün; yalnız olmadığını hatırla ve destek almayı ihmal etme. Unutma, içindeki ateşi doğru yönlendirdiğinde, tüm engelleri aşmak mümkün.
Bugün, kendini huzurlu ve dingin bir ortamda bulma arzusu öne çıkabilir. İçsel tatmin arayışında olman, sanatsal ve yaratıcı yönlerini aktif hale getirebilir. Aşk ve ilişkiler alanında derin, samimi bağlantılar kurma isteği artıyor. Bu süreçte, anlaşılması gereken duyguların ortaya çıkabilir; iletişim, bu duyguları paylaşman için önemli bir anahtar. Maddi konularda ise tedbirli olman faydalı olabilir, gereksiz harcamalardan kaçınmalısın. Biraz dinlenerek zihnini ve bedenini yeniden toparlama fırsatı bulabilirsin. Bugünün sunduğu fırsatlar, kararlı adımlarla geleceğini şekillendirmene yardımcı olabilir.
Fikirlerin havada uçuştuğu, merakın doruk noktaya ulaştığı bir dönemdesin. Bugün, sosyal çevrenle etkileşimlerin artacak; bazı sürpriz görüşmeler veya beklenmedik haberler gündemine oturabilir. Yaratıcılığın ve iletişim becerilerin, istediğin sonuçları elde etmeni sağlayacak. Diğerlerinin fikirlerine açık olmak, senin için yeni kapılar açabilir.Bir yandan, zihninde beliren sorulara yanıt ararken, aynı zamanda karar vermekte zorlanabilirsin; bu tamamen doğalsın. Duyduğun bilgilerden veya aldığın önerilerden ilham alarak, sıkıştığını hissettiğin durumdan kurtulabilirsin. İkili ilişkilerinde, hassas ve duygusal konulara dikkat etmen faydalı olacak; açık iletişim her şeyi yoluna koyabilecek güçte.Gerçekçi ol ve düşüncelerini mantıklı bir şekilde ifade etmeye çalış. Bugün seni destekleyen gezegen enerjileri, düşüncelerini sürükleyici bir şekilde ön plana çıkaracak. Unutma ki bazen neyi düşündüğünden çok, nasıl ifade ettiğin daha önemli olabilir. Kendini ifadende cesur ol ve fırsatları değerlendirmek için bir adım at. Bu süreçte sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirmek de seni mutlu edecek.
Duygusal derinliğin ve sezgilerinin ön planda olduğu bir gün. İçsel dünyanda sürükleyici bir yolculuğa çıkabilirsin. Bazen geçmişle bağ kurarak, eski anıların ağına düşebilirsin; bu da seni hem besleyebilir hem de hüzünlendirebilir. Sevdiklerine karşı duyduğun bağlılık, onlarla olan ilişkilerinde yeni bir boyut kazandırabilir. Kendini ifade etme ihtiyacı duyabilirsin, bu yüzden duygularını açığa çıkarmak için doğru anı bul. İçsel huzur ve güven arayışın gündeme gelebilir. Evde geçirilen zaman seni daha fazla rahatlatabilir, aynı zamanda kendi alanında yaratıcılığını artıracak projelere yönelmek için mükemmel bir fırsat sunabilir. Bugün, belki de hayatında yeni bir sayfa açmanın arifesinde iken, içindeki şefkat ve merhameti beslemeyi unutma.
Bugün içindeki yaratıcılığı ortaya çıkarmak için harika bir gün. Kendini ifade etmek, sanatsal projeleri hayata geçirmek ve başkalarına ilham vermek konusunda yüksek bir motivasyon hissedeceksin. Sosyal çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin, gücünü ve karizmanı daha da artıracak. Özellikle liderlik yönlerin ön plana çıkacak; başkalarına yol gösterme isteğin, ortak hedeflere ulaşmak için güçlü bir enerji yaratacak. Duygusal anlamda, sevdiklerinle olan iletişiminde samimi ve derin bir bağ kurabilirsin. Unutma, kalbini açtığın sürece etrafındaki insanları da etkileyebilirsin. Bugün kendine olan güvenini tazele ve hayallerine odaklan. Kendini iyi hissetmek, çevrene de olumlu yansıyacak. Başarı için gereken cesareti gösterebilirsen, harika sonuçlar seni bekliyor.
Bugün, detaylara olan dikkatiniz ve analitik yapınız ön planda. Sizi en çok rahatsız eden konuları ele almak için mükemmel bir zaman. Kendi iç dünyanıza dönerek, huzursuzluk yaratan düşünceleri çözümlemeye yönelebilirsiniz. İş ve sorumluluklarınızı düzenleme konusunda başarılı olacaksınız. Sıkı çalışma ve disiplin ile çevrenizdeki insanlara ilham verme yeteneğiniz artıyor. İletişimde ise seçici olmalısınız; bazı sözlerinizin yanlış anlaşılma ihtimali bulunuyor. Günün ilerleyen saatlerinde, sevdiğinizle olan ilişkiniz açısından kendinizi daha huzurlu hissedeceksiniz. Onunla yapacağınız samimi bir konuşma, bağlarınızı daha da güçlendirebilir. Sağlığınıza dikkat etmeyi unutmayın, küçük detaylar büyük bir fark yaratabilir. Duygusal derinliklerinizin sizi yönlendirmesine izin vermek, yaşamınıza farklı bir perspektif katabilir. Kendinize güvenin, ama aynı zamanda mütevazı kalmayı da ihmal etmeyin.
Bugün denge arayışın tam anlamıyla ön planda. Sosyal ilişkilerde daha uzlaşmacı bir tutum sergilemek, etrafındaki insanlarla arandaki bağı güçlendirebilir. Sevgi dolu bir ortamda kalmanın seni nasıl beslediğini hissedeceksin. Duygusal paylaşımlarda samimiyet önem kazanırken, karşındakilerin beklentilerine duyarlı olman durumun seyrini olumlu yönde değiştirebilir. Her konuda mükemmel dengeyi bulmak istesen de, bazen kendi ihtiyaçlarını da göz önünde bulundurmak gerekebilir. Dışa dönük tavırların, yeni arkadaşlıklar kurmak ve mevcut ilişkilerini derinleştirmek için ideal bir zemin oluşturacak. Görseller, sanat ve estetik konularına olan ilgin gün boyunca artacak; ruhunu besleyen aktivitelerle vakit geçirmekten keyif alacaksın. İş hayatında, iş birliğine dayalı projelerde kendini ispatlama fırsatı bulabilirsin. Kısa yolculuklar, yeni deneyimler ve ufkunu açacak fikirlerle dolu olabilir. İçsel dengeyi sağlama çabasında, anın tadını çıkarmayı da unutma.
Derin duygular ve tutkular içinde yüzüyorsun. İlişkilerdeki yoğunluk, senin için hem bir zorluk hem de bir fırsat olarak belirebilir. İçsel sezgilerin güçlendiği bu dönemde, zaman zaman kararsızlık hissi yaşayabilirsin. Ancak, hislerinle baş başa kalmak, kendini keşfetme yolculuğun için çok kıymetli. Zihnindeki düşüncelerle, kalbindeki hisler arasında bir köprü kurabilirsin. Sevgi ve bağlılık hislerin, çok derin ve samimi. Dışarıdan gelen baskılara karşı koymak için içsel gücünü bulmalısın. İş hayatında ise mücadelelerin sonuç vermeye başlayabilir, sabrın ve azminiz meyvesini verecek. Kendini ifade etme şeklin, yaratıcılığını ön plana çıkaracaktır. Kendi sınırlarını belirlemekten çekinme; böylece hem kendine hem de çevrendekilere daha net bir alan yaratabilirsin. Unutma, karanlığın içinde bile parlayan yıldızlar var.
Bugün, özgürlüğün ve maceranın temalarını hissedeceğin bir gün. Yeni fikirler ve ufuk açıcı deneyimler seni bekliyor. İletişim becerilerin ön plana çıkacak, insanlarla olan etkileşimlerin canlanacak. Sosyal ortamlarda daha sakin ve rahat bir tavır sergileyeceksin, bu da seni çekici kılacak. Eğitim ve kişisel gelişim alanlarındaki fırsatlar, dikkatini dağıtan unsurlardan uzak durduğun sürece seni daha da ileriye taşıyacak. Seyahat veya yeni kültürleri keşfetme isteğin artabilir; bunu gerçekleştirme yollarını araştırabilirsin. Geleceğine dair umut verici düşünceler ve hedefler zihninde şekillenecek, bunlar için harekete geçmen kaçınılmaz. Bugün, pozitif enerjini artırmak ve keyif almak için bir adım at, bu seni daha da cesaretlendirecek. Sağlığın ve zindeliğinle ilgili yapılacak ufak iyileştirmeler, genel ruh halini de olumlu etkileyecek.
Farklı düşüncelerin öne çıkacağı, özgün fikirlerin yaratılacağı bir gün. Sosyal çevrendeki insanlarla olan etkileşimlerin büyük bir önem kazanacak. Beklenmedik insanlarla bağlantı kurma fırsatları karşına çıkabilir. Hayal gücünü serbest bırakmak, yeni projeler üretmek için ideal bir zaman dilimindesin. Var olan sorunlara çare bulmak için yaratıcı çözümler geliştirebilirsin. Kendine hükümet edebilmek, bağımsız düşünceni ifade edebilmek, gün boyunca senin için önemli olacak. Kendini ifade etme isteği oldukça yüksek. Yeni deneyimlere açık olmayı unutma; bu, senin kişisel gelişimine büyük katkı yapacak. Ayrıca, duygusal olarak biraz daha derine inmek ve içsel kaynaklarını keşfetmek isteyebilirsin. İletişim becerilerinle dikkat çekmeyi başaracaksın. Unutma, yenilikçi yaklaşımlar ve farklı bakış açıları seni ön plana çıkaracak.
Duygusal derinliklerin su yüzüne çıkacağı, sezgilerinin oldukça güçlü olacağı bir gün. Sanatsal yönlerin, yaratıcı projeler için harika bir ilham kaynağı olabilir. İçsel huzurunu sağlamak için doğada vakit geçirmek veya meditasyon gibi pratiklere zaman ayırman faydalı olacak. Başkalarıyla olan ilişkilerde empatin güçlü, bu da seni sevdiklerinle daha derin bir bağ kurmaya yönlendirebilir. Romantik bir başlangıç ya da mevcut ilişkinin daha anlamlı hale gelmesi için mükemmel bir fırsat. Kendi içsel dünyanı keşfetmek için doğru zamanda olabilirsin; bu süreçte bazı gerçeklerle yüzleşmen gerekebilir, ancak bu yüzleşme seni güçlü kılacak. Kendini ifade etme konusunda cesur ol, duygularını açıkça paylaşmaktan çekinme. Sürprizlerle dolu bir gün seni bekliyor.
