

Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün, enerjin ve kararlılığın ön planda olacak. Yeni başlangıçlar için mükemmel bir zaman dilimindesin; cesur adımlarla hedeflerine doğru ilerleyebilirsin. Sosyal çevrenden alacağın destek, motivasyonunu artıracak ve beklenmedik fırsatlarla karşılaşmana yardımcı olacak. Geçmişte yaşanan bazı tartışmalar, bugün yeniden gündeme gelebilir. Empati kurarak bu konuları daha sağlıklı bir şekilde ele alabilirsin. Kendine güven ve içsel gücünü sergile. Özgür ruhun seni her zaman ileriye taşıyacak. Fiziksel aktiviteler, enerji seviyeni yükseltecek ve ruh halini pozitife çevirecek. Duygusal ilişkilerde ise açık iletişim kurmak, bağlantılarını güçlendirecek. Kısaca, bugün her alanda kendini ifade etmek için harika bir fırsat sunuyor.
Gün, maddi ve manevi konular arasında denge kurmanın ön plana çıktığı bir süreçte. İlişkilerde güven arayışın belirginleşiyor, duygusal paylaşımlar önem kazanıyor. İçsel olarak huzur ve stabilite sağlamak isteyebilirsin; bu, çevrendekilerle olan iletişiminde sıcaklık yaratacaktır. Ancak, geçmişteki bazı olaylar zihnini meşgul edebilir, bu nedenle değişimi kabullenmekte zorlanabilirsin. Yaratıcılığın ve sanatsal yeteneklerin öne çıkabilir, bu fırsatları değerlendirmek iyi gelebilir. Kendine bir hobi veya rahatlatıcı bir aktivite bulmak, ruhsal tatmin sağlayabilir. Beslenme alışkanlıklarına dikkat et, sağlıklı seçimler yapma kararlılığın gün boyunca artacak. Bunun yanında, karşına çıkacak fırsatları görmeyi unutma; sabırlı ol, bir süre sonra emeklerinin karşılığını alacaksın.
Bugün zihin enerjin maksimum seviyeye ulaşabilir, yaratıcı düşüncelerle dolup taşabilirsin. İletişim becerilerin öne çıkacak; network oluşturma, yeni insanlarla tanışma ya da var olan ilişkileri geliştirme fırsatlarını değerlendirmek için harika bir zaman dilimi. Merakın, keşfetme arzun ve yeniliklere açık olman, seni sosyal ortamda ön plana çıkaracak. Ancak dikkat etmen gereken bir nokta var; düşüncelerini ifade ederken başkalarını kırmamaya özen göstermelisin. İçsel huzurunu sağlamak için kısa da olsa bir mola vermek, zihnindeki karmaşayı hafifletebilir. Eğlenceye ve keyiflere yönelik aktiviteler, ruh halini oldukça olumlu etkileyecek. Bireysel projelerin üzerinde çalışırken sürpriz fırsatlar yakalayabilirsin; yenilikçi ve cesur olmalısın. Kendini yenilemeyi, öğrenmeyi ve keşfetmeyi ihmal etme.
Duygusal derinliğin bugün ön planda. Aile bağların veya yakın dostlarınla olan ilişkilerine odaklanmak, birlikte geçireceğiniz zaman verimli olacak. Duygusal destek arayışında olan birine karşı şefkat gösterebilir, ona yol gösterebilirsin. İçsel sezgilerin güçleniyor; bu, karar alırken sana rehberlik edecek. Kendini ifade ederken nazik ve düşünceli olmalısın. Hayatını sadeleştirme isteği, seni yeni hobi veya ilgi alanlarına yönlendirebilir. Duygusal dengeyi bulmak için zaman ayırmalısın. Bugün, içsel huzurun için meditasyon veya doğada zaman geçirmek faydalı olacak. Geleceğe yönelik planlarda sabırlı ol; her şeyin bir zamanı var. Kendi duygusal ihtiyaçlarını görmek, başkalarıyla daha iyi anlaşmanı sağlayacak. Şu anki geçiştirme ruh halini aşmak için kendine zaman tanımalısın.
Parlak ve karizmatik bir enerji etrafında dönüyor. Sosyal yaşamında canlılık ve coşku hakim. İnsanlar senin ışığınla çekiliyor; etkileyici bir liderlik sergileyebilirsin. Yaratıcılığın zirveye çıkmışken, yeni projelere adım atmak için harika bir dönemdesin. İçsel motivasyonun güçlü ve bu seni hedeflerine ulaşma konusunda cesaretlendiriyor. Aşk hayatında ise tutkuların ön plana çıkıyor. İlişkilerdeki derin duygular, seni ve partnerini daha yakın hale getirebilir. Tek başına olanlar için de yeni ve heyecan verici tanışmalar kapıda; özgüveninle göz alıyorsun. İş hayatında ise yeteneklerini sergilemek için uygun fırsatlar yakalayabilirsin. Ekibinle uyumlu çalışarak büyük başarılara imza atabilirsin. Fakat dikkat etmen gereken bir nokta var; aşırı gurur ya da bencillik, ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Dikkatini paylaşmaya ve empati kurmaya yönlendirmek, daha hoş sonuçlar doğurabilir. Unutma, kalpten gelen cesaret ve yaratıcılık, seni her zaman başarıya götüren anahtarlar olacaktır.
Bugün detaylara olan ilginizin artacağı bir gün. Çevrenizdeki insanlarla iletişimde, belki de basit ve önemsiz gibi görünen bir konuyu derinlemesine incelemek isteyebilirsiniz. Bu yaklaşımınız, bazıları için ilham kaynağı olurken diğerleri tarafından anlaşılmayabilir, ancak önemli olan sizin içsel tatmininizdir.İş hayatında, projelerinizi gözden geçirme ve mükemmel hale getirme fırsatları doğacak. Harika bir dönüşüm gerçekleştirebilir, eksiklikleri tamamlayarak etkileyici bir iş ortaya koyabilirsiniz. Süreç içinde bir iş arkadaşınızla arasınızdaki iletişim güçlenebilir; birlikte güzel şeyler başarabilirsiniz.Kendinize dikkat etmeniz gereken bir gün olabilir. Mental olarak aynı zamanda fiziksel olarak da yoğun bir tempo içinde olacaksınız. Dinlenmeyi ihmal etmeyin. Kendinize küçük molalar vererek ruhunuzu tazelemek, günün ilerleyen saatlerinde daha verimli olmanıza yardımcı olacaktır.Aşk alanında, partnerinizle ortak hedefler belirlemek ilişkinizde yeni bir mücadele anlayışı getirebilir. Hedeflerinizi belirlerken, duygusal ihtiyaçlarınızı da göz önünde bulundurmayı unutmayın. Yan yana yürümek, birlikte büyümek için her iki tarafın da istekli olması önemli. İletişim, bir noktada zorlaşabilir; sabırlı olun ve açık iletişimi yine de sürdürmeye çalışın.Meselelerdeki aşırı analiz yapma eğilimlerinizi kontrol altına almak, ruh halinizi olumlu etkileyecek. Unutmayın ki, bazen en küçük şeyler büyük öğretiler barındırır. Kendinizi fazla eleştirmeden, bu güzel günü değerlendirmeyi hedefleyin.
Duygusal denge ve uyum arayışında olduğun bir gün. Sosyal ilişkilerin ve iletişimlerin ön planda olacak; sevdiğin insanlarla yapacağın sohbetler, ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Ancak bu dönemde bazı karmaşık hislerle yüzleşmek durumunda kalabilirsin. İçsel huzuru sağlamak için düşündüklerini açıkça ifade etmek gerekiyor. Yardım isteyebileceğin biri varsa, kendisini destek almak için açabilirsin. Aşk hayatında heyecan verici fırsatlar belirebilir; beklenmedik bir karşılaşma, kalbinde yeni bir kıvılcım yaratabilir. Ancak, karşı tarafta denge ve uyum sağlamak adına biraz daha esnek olman faydalı olacaktır. İş veya projelerle ilgili önemli kararlar alırken, başkalarının fikirlerine de kulak vermek seni daha sağlam bir yola yönlendirebilir. Bugün, yaratıcı projelere zaman ayırmak, zihnini ve ruhunu canlandıracak. Kendini ifade etme şekline dikkat et; yaratıcılığını dışavurmanın yollarını keşfedeceksin. Kendine güvenmeyi unutma; içindeki potansiyeli ortaya çıkarmak için mücadele etmeye devam et. Rahatlayabilirsen, huzurun kaynağını bulacak ve hem bedenin hem de ruhun için faydalı bir gün geçirebileceksin.
Bugün duygusal derinliklere dalma isteğiyle karşılaşabilirsin. İçsel dünyanda yaşanan değişimlerin ve dönüşümlerin farkında olmalısın. Gizli kalmış duygular yüzeye çıkabilir, bu da seni farklı bir içsel keşfe yönlendirebilir. İlişkilerde tutkulu ama biraz gizemli kalabilirsin; bu durum, senin çekiciliğini artırabilir. Karşıt duyguları dengelemeye çalışırken, başkalarına karşı bir adım geride durmak faydalı olabilir. Kendi sınırlarını korumaya özen göster, zira başkalarının talepleri üzerinde fazla durmak seni yıpratabilir. Aynı zamanda, yaratıcı yeteneklerinizi keşfetmek için harika bir zaman. İçsel sezgilerin seni yönlendirecek, bu yüzden iç sesine güvenmeyi unutma. Kendine zaman ayırmak ve zihinsel rahatlama için fırsatlar yaratmak, gün boyunca ruhsal dengenin korunmasına katkı sağlayacaktır.
Bugün macera arzun yükseliyor. Yeni deneyimlere atılmak, keşiflerde bulunmak için mükemmel bir zaman. İletişimdeki açık ve neşeli tutumun, çevrendeki insanlarla olan bağlarını güçlendirecek. Girişkenliğin sayesinde beklenmedik fırsatlar kapını çalabilir. Eğitim, seyahat veya kişisel gelişim konularında harekete geçmek için ilham bulabilirsin. İçsel bir motivasyon ve heyecan var, bu da seni cesur kararlar almaya itiyor. Ancak, aşırı iyimserliğin bazı detayları görmende engel olabilir; bu yüzden dikkatli ol. Farklılıkları kabullenmek ve esnek olmak, sosyal ilişkilerini daha zengin hale getirecek. İçindeki macerayı ortaya çıkart ve fırsatları yakala!
Kendine olan güvenin artıyor, bu da çevrendekileri etkilemeni sağlıyor. Hedeflerine odaklanman gereken bir dönemdesin; kararlılığınla dikkat çekiyorsun. İş ve özel yaşam arasındaki dengeyi sağlama çabaların müzik gibi, uyumlu bir melodi oluşturuyor. Arkadaşlarınla olan ilişkilerinde daha samimi ve açık olman, duygusal bağları kuvvetlendirecek. Yeniliklere açık olmalısın, dikkati üzerine çekmek için yaratıcı çözümler bulabilirsin. Zaman zaman içsel huzurunu korumaya çalışırken, sabrının meyvelerini toplayacaksın. Kendine ve yeteneklerine inanman, sana yeni kapılar açacak. Unutma, esneklik bazen en büyük güçtür.
Bugün, zihninizde yeni fikirler ve ilham fırtınası esiyor. Sosyal bağlantılarınızda ve grup aktivitelerinde öne çıkma potansiyeliniz hiç olmadığı kadar yüksek. Yaratıcılığınızı paylaşmak için harika bir zaman; başkalarının etkileşimleri, sizin perspektifinizi genişletmeye yardımcı olabilir. Farklı bakış açılarına açık olun, çünkü bu size beklenmedik fırsatlar sağlayabilir.İçsel arzularınıza daha fazla odaklanacak bir gün. Kendi sınırlarınızı gözden geçirip, daha cesur adımlar atmak isteyebilirsiniz. İletişimde daha samimi ve açık olmak sizi daha mutlu hissettirecek. Eski arkadaşlarla bağlantı kurmak ya da yeni insanlarla tanışmak için mükemmel bir fırsat. Ancak, biraz dikkatli olmalısınız, zira bazı kişiler sizi anlamakta zorlanabilir.Duygusal durumunuzda dalgalanmalar olabilir. İçinde bulunduğunuz ruh hali, çevrenizdeki olaylara bağlı olarak hızla değişebilir. Kendinize zaman tanıyın ve bu duyguları anlamaya çalışın. Meditasyon veya günlük tutma gibi yöntemlerle zihinsel denge sağlamaya çalışabilirsiniz. Unutmayın, içsel huzurunuz dışarıya yansıyan enerjinizi de etkiler.
Duygusal derinliğin dalgalarında kaybolma ihtimalin yüksek. İçsel sesine kulak vermek, duygusal yüklerini hafifletebilir. Sanatsal yeteneklerin su yüzüne çıkabilir; yaratıcılığını ifade etmek için harika bir zaman. Başkalarıyla olan iletişimlerinde empati ve anlayış ön planda. Geçmişten gelen anıların gün yüzüne çıkmasıyla birlikte öz değerlendirme yapma isteği güçlenebilir. İlişkilerde daha fazla tutku ve bağlılık arayışında olabilirsin; bu durum yeni bağlar kurmana ya da eski ilişkileri yeniden gözden geçirmen için bir fırsat sunabilir. Kendine zaman ayırarak ruhsal ve zihinsel dinginliğini bulabilirsin. Dış dünyadan gelen baskılara karşı içsel sükuneti korumakta zorlanabilirsin, bu yüzden meditasyon veya doğada zaman geçirmek sana iyi gelecektir. Kalbinin sesini dinleyerek yeniliklere açık olman, seni daha mutlu hissettirebilir.