

Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Hızlı ve enerjik bir gün seni bekliyor. Girişken ve cesur tavrın, karşılaştığın engellerin üstesinden gelmende sana yardımcı olacak. Bugün yeni fikirler ve projeler geliştirme konusunda oldukça şanslısın. Özellikle iş ortamında yaratıcı çözüm yolları bulabilir ve takım arkadaşlarınla işbirliğini güçlendirebilirsin. Duygusal yönden, ilişkilerde daha açık ve samimi bir iletişim kurmak isteyebilirsin. Sevdiğin kişilerle yapacağın derin sohbetler, aranızdaki bağı kuvvetlendirecek. Dikkatini dağıtan düşüncelerden uzaklaşarak, sevdiklerine zaman ayırmak için kendini motive etmelisin.Sağlık konularında daha dikkatli olman gerekebilir; fiziksel aktivitelerine odaklanmak, ruh halini olumlu yönde etkileyecektir. İçsel huzurunu bulmak için meditation veya doğa yürüyüşleri gibi etkinliklere yönelebilirsin. Bugün kendine olan güveninin artacağı bir gün. Kendini ifade et ve hayatın tadını çıkar!
Bugün, içsel huzur arayışında önemli adımlar atabilirsiniz. Kendinizi güvende hissettiğiniz bir ortam yaratmak isteyeceksiniz. Maddi konularda kararlı ve temkinli adımlar atmak, geleceğe dönük planlarınızı güçlendirebilir. Yaratıcılığınızı açığa çıkaracak yeni projelere yönelmek için ilham duyabilirsiniz. İlişkilerde samimi ve içten bir iletişim kurmak, yakınlarınızla olan bağlarınızı derinleştirecek. Bugün sağlığınıza özen göstermek ve kendiniz için küçük mutluluklar yaratmak, ruh halinizi olumlu yönde etkileyecek. Kendi ihtiyaçlarınıza öncelik vermek, başkalarına yardım etmeden önce kendinizi toparlamanıza olanak tanıyacaktır. Dayanıklılığınızı ve sabrınızı test edecek durumlarla karşılaşabilirsiniz, bu süreçte içsel sağlamlığınızla yüzleşmeniz önem taşıyor. Unutmayın, değişim kaçınılmazdır ve bu sürecin tadını çıkarmayı öğrenmek, sizi güçlendirecek.
Bugün zihinsel enerjinin zirveye çıktığı bir dönemdesin. Sosyal etkileşimlerin artış gösterebilir, yeni insanlarla tanışma fırsatlarına açık olmalısın. Fikirlerinle başkalarını etkileme potansiyelin var. Aynı zamanda, geçmişte kalmış bazı meselelerinle yüzleşmek için uygun bir zaman. İçsel bir sorgulama yaparak kendini yeniden tanımlamak isteyebilirsin. Çeşitli projelere yönelmek ve kendi yeteneklerini keşfetmek için motivasyonu bulabilirsin. Ancak dikkatin dağılmaması için aşırı yüklenmekten kaçınmalısın. Yakın arkadaşlarınla bağlantı kurmak, ruh halini iyileştirebilir. Unutma, iletişimin gücünü kullanarak kendini ifade etmenin yollarını arayabilirsin. Yaratıcılığı besleyecek bazı aktivitelerde bulunmak, zihninde yaratıcılığı besleyecek bir itici güç oluşturabilir. Bugün her şey mümkün; yalnızca gözlerini açmalı ve fırsatları değerlendirmeyi bilmelisin.
Duygusal derinliklerle dolu bir gün seni bekliyor. İçsel sezgilerin oldukça güçlü. Aile ilişkilerine odaklanmak, sevdiklerine karşı gösterdiğin şefkatle onları daha da bağlayacak. Kendini ifade etme konusunda zorluk yaşayabilirsin; bu yüzden içindeki duyguları açığa çıkarmak için yazmayı veya sanatla uğraşmayı deneyebilirsin. Sorumluluklarını ihmal etmemek önem taşıyor; iş yerindeki projelere dikkat ve titizlikle yaklaşman faydalı olacak. Maddi konularda bazı beklenmedik gelişmeler olabilir; harcamalarını kontrol altında tutmak sana kazanç sağlayabilir. Unutma, içsel huzuru bulmak için bazen durup nefes almak en iyisi. Bugün kendine özen göster, kendini sevmeyi unutma.
Bugün, içsel gücünü ve kararlılığını hissetme zamanı. Yeteneklerinin ve liderlik vasıflarının parlayacağı fırsatlar karşına çıkabilir. Çevrendekilere ilham verme kapasiten, seni daha da öne çıkaracak. Sosyal hayatında kendini daha cesur ve özgüvenli hissedebilir, yeni bağlantılar kurma isteğiyle dolabilirsin. Ancak, dikkatin dağılabilir; bu yüzden önceliklerini belirlemekte fayda var. Aşk hayatında ise tutku dolu anlar yaşaman mümkün, romantik bir sürpriz kapıda olabilir. Yalnızca kendine odaklanma ve içindeki ateşi keşfetme zamanıdır. Unutma ki, ışığın etrafındakileri aydınlatıyor; bu enerjiyi doğru yönlendir.
Detaylara olan düşkünlüğün ve titizliğin, bugünkü başarılarının temelini oluşturacak. Zihinsel enerjin oldukça yüksek; bu, sorunların üstesinden gelmekte ve projelerine odaklanmakta sana avantaj sağlayacak. Kendini organize etme yeteneğin, planlarının aksamadan işlemesine yardımcı olabilir. Tüm işlerin yolunda giderken, kişisel ilişkilerine de özen göster; sevdiklerinle küçük sürprizler yapmak için bu zamanı değerlendirmek harika olabilir. İçsel huzurunu bulmak adına doğayla bağlantı kurmayı unutma. Kendine yönelik güçlü eleştiriler getirmek yerine, başarılarını kutlamak ve bu başarıların getirdiği mutluluğu yaşayarak ilerlemek, zihnindeki karmaşayı azaltacaktır. Unutma, dengeni bulduğun sürece her şey daha kolay hale gelecek. Kalbindeki sezgiyi dinle ve yolunu buna göre şekillendir.
Dengede kalmaya ve uyumu sağlamaya yönelik bir gün. İnsanlarla olan iletişimlerin, sosyal çevrendekilerle olan bağların güçleniyor. Ortaklıklarda ve iş birliklerinde dengeleri kurmakta ustasın. Duygusal ilişkilerinde derinleşmek, yeni deneyimlere açık olmak, kalbinde yeni kapılar aralayabilir. Güzellik ve estetik konularına olan ilgin, seni bir şeyler yaratmaya yönlendirebilir. Kendine olan güvenin artıyor, bu da sana cesaret verecek. İçsel huzur arayışında, kreatif yanını keşfetmek isteyebilirsin. Şanslı anlar kapını çalabilir. Duygusal denge ve içsel huzur bulma çabaların, gününün odak noktası olabilir.
Duygusal derinliğin ve sezgisel gücünün daha da belirginleşeceği bir gün. İlişkilerde keskin gözlemler yaparak, insanları ve durumları daha iyi anlayabilecek yeteneğini kullanacaksın. Gizli kalmış olan ne varsa ortaya çıkacak. İçsel huzurunu bulmak için meditasyon veya yalnız kalabilmek faydalı olabilir. İş veya projelerle ilgili kararlar alırken mantığını ve sezgini dengede tutmalısın. Duygusal açıdan kendini daha yoğun hissedeceğin anlar yaşayabilirsin; bu, kişisel büyümene katkıda bulunacak. Kendine karşı nazik olmayı unutma, hissettiklerinin derinliklerinde kaybolmadan hareket et. Şu anki deneyimlerin, gelecekteki yolculuğun için önemli birer ders olabilir. İleride alacağın kararlar için geçmişle yüzleşmekten çekinme.
Bugün hayatın sunduğu fırsatları değerlendirmek için mükemmel bir gün. Enerjin, macera arzusuyla dolup taşıyor. Yeni insanlar tanımak ve farklı deneyimler yaşamak için kendini dış dünyaya açmalısın. İletişim becerilerin dikkat çekici bir şekilde parlayacak; bu, iş ve sosyal yaşamındaki bağlantılarını güçlendirebilir. Kendine güvenin tam, bu da başkalarını etkileme yeteneğini artıracak.Bir seyahat ya da eğitim fırsatı kapını çalabilir, bu da ufkunu genişletme açısından harika bir fırsat. Ancak, yapıcı eleştiriler almaya açık olman, gelişimini destekleyecek. Esnek kalmayı ve yeniliklere karşı açık olmayı unutma; bu, seni daha da ileriye taşıyabilir.İlişkilerde ise coşku ve neşe ön planda. Sevdiklerinle kaliteli anlar paylaşmak, ruhunu besleyecek. Ancak, kendinle ilgili bazı içsel sorgulamalar yapman gerekebilir; böylece kendine daha derin bir anlayış kazandırabilirsin. Eğlenceli ve verimli bir gün seni bekliyor!
İş ve sorumluluklarla dolu bir gün seni bekliyor. Planlarına sadık kalman önemli, zira kararlılığın sayesinde hedeflerine adım adım yaklaşacaksın. Bugün, tartışmalardan kaçınmalı ve çevrendeki insanlarla olan ilişkilerini nazik ve diplomatik bir dille yönetmelisin. Ancak, bazı zamanlarda duygularını ifade etmekten de çekinme; içindeki tutku, projelerine renk katabilir. Kendine ayırdığın zaman, zihnini ve ruhunu dinlendirmen için büyük bir fırsat sunuyor. Gelecek planlarını gözden geçirmek, hedeflerini netleştirmek için ideal bir zaman dilimi. Finansal konularla ilgili alacağın kararlar, uzun vadede seni olumlu anlamda şekillendirecek. Dikkatini dağıtan unsurlara karşı dikkatli ol, zira odaklanman gereken önemli detaylar söz konusu.
Özgürlük arayışın, düşüncelerinin derinliğini ve yenilikçilik tutkusunu ön plana çıkaracak bir gündesin. İçinde bulunduğun sosyal çevreden aldığın ilham, seni yeni projelere yönlendirebilir. Özgün bakış açın, başkalarına da ilham verebilir; bu nedenle fikirlerini paylaşmaktan çekinme. Arkadaş ilişkilerin, beklenmedik sürprizlerle dolu olabilir. Eski dostlarla bir araya gelmek, seni mutlu edecek anlar yaratabilir. Duygusal anlamda ise, bazı konuların gündeme gelmesi, içsel huzurunla ilgili sorgulamalar yapmana neden olabilir. Kendine dönüp bakmak için uygun bir dönemdesin; hislerini analiz etmek, iç huzurunu sağlamak adına faydalı olacaktır. Ani değişiklikler, yaşamının bazı alanlarında heyecan yaratabilir. Esnek olmalı, akışa bıraktığın durumlarda sabırlı davranmalısın. Gelecek için önemli kararlar almak üzere hazırlığını yaparken, mantığını da devreye koymayı unutma. Yeniliklere açık, yaratıcı fikirlerinle hayatına yön vereceğin bir gün seni bekliyor.
Duygusal derinlik ve sezgi bugün seni sarıp sarmalayacak. İçsel huzuru bulmak için kendine zaman ayırman gereken bir gün. Sanatsal yönlerin canlanabilir, bu nedenle yaratıcılığını ifade etme yolları arayışında olabilirsin. İlişkilerde daha fazla empati göstermek, başkalarıyla bağ kurmanı kolaylaştıracak. Duygusal yoğunluk, küçük tartışmalara neden olabilir, bu yüzden sabırlı ol. Belirsizlikten korkma; akışa teslim olmak ve içsel sesini dinlemek, cesaret gerektirse de seni doğru yola yönlendirecektir. Temizlik ve düzen konusunda alacağın kararlar, zihnini ve ruhunu hafifletecek. Kendini önemsemeyi unutma; içsel barış için gerekli olan nefes molalarını almayı ihmal etme.