

Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Bugün enerjinin yüksek olduğu bir gün. İçsel motivasyonun ayrıca bir ivme kazanacağı bu süreçte hedeflerine daha kararlı adımlarla yaklaşabilirsin. Sosyal çevrendeki dinamikler, yeni bağlantılar kurmana olanak tanıyacak. Özellikle takım çalışmalarında liderlik yeteneklerin ön plana çıkacak. İletişim becerilerinle etkili bir şekilde kendini ifade etme fırsatını iyi değerlendirmelisin. Nefes almak için biraz zaman yaratmalısın; içsel huzurunu bulmak, verimliliğini artıracak. Beklenmedik durumlarla karşılaşman muhtemel, esnek ol ve akışa uyum sağlamaya çalış. Aşk alanında ise spontane anlar seni bekliyor, kalp atışlarının hızlanacağı gelişmelere hazır ol. Kendinle barışık olmanın getirdiği güvenle, duygularını paylaşmaktan çekinme; içten bir iletişim, bağlarını güçlendirebilir.
Bugün içsel huzur ve dinginlik arayışında olabilirsin. Duygularını ifade etme ihtiyacı hissediyor ve bu konuda cesur adımlar atıyorsun. Kendini biraz daha açık ve samimi hissetmek, iletişimde etkileyici olmanı sağlıyor. Güven arayışın artarken, sevdiklerinle paylaştığın anların değeri de gözler önüne seriliyor. İş hayatı ve maddi konularla ilgili atacağın adımlar, uzun vadede olumlu sonuçlar getirecek. Yaratıcılığın ön plana çıkıyor; sanatsal, estetik ya da yenilikçi projelere yönelmek için harika bir dönemdesin. Kendinle ilgili keşifler yaparken, sağlığına da özen göstermeyi unutma. Tazelenmek ve yenilenmek istemen, enerji seviyeni artıracak. Bu dönemde dengeyi bulmak, hem ruhsal hem de fiziksel olarak seni güçlendirecek. Aşk ve ilişkilerde derinleşme, duygusal bağların daha da kuvvetlenmesine olanak tanıyor. Kendini sevdiğin şeylere adarken, aynı zamanda içsel sesini dinlemekten de çekinme.
Bugün iletişim becerilerin öne çıkacak. İkili ilişkilerde daha fazla anlayış ve empati göstermen gereken bir dönemdesin. Yaratıcılık adına yeni fikirler peşine düşebilirsin, bu süreçte arkadaşlarınla olan etkileşimleri güçlendirmek sana yarar sağlayacak. Hayatındaki bazı belirsizliklerin üzerine gitmeli, netlik kazandırmalısın. Duygusal yanlarını ifade etmekten çekinmemelisin; bu, sana içsel bir huzur getirecek. Düşüncelerini açıkça paylaşabileceğin yeni platformlar bulmak, senin için faydalı olabilir. Kendine güvenerek adım atmayı unutma; fırsatların kapıda, sadece onları değerlendirmek için cesur olmalısın. Gün sonunda, yaşadıkların hakkında derin bir düşünme fırsatı bulabilirsin, bu da sana yeni yönler sunacak.
Duygusal derinliklerin ve içsel hislerin ön planda olduğu bir gün. Kendini ifade etme ihtiyacı hissedebilirsin; sevdiklerinle olan ilişkilerini yeniden gözden geçirip, bağlarını güçlendirmek isteyeceksin. Aile içindeki dinamikler seni etkileyebilir; onların ihtiyaçlarına daha duyarlı olmalısın. İçsel huzur arayışı, seni yenilikler yapmaya yönlendirebilir. İş veya günlük görevlerde akışa kapılma, esnek olman ve anlık fırsatları değerlendirebilmen önemli. Özellikle, kalp sesine kulak vermek, sana içsel bir rehberlik sağlayacak. Kendine zaman ayırmayı unutma, biraz geri çekilmek, düşüncelerini netleştirmene yardımcı olacak. Duygusal olarak besleyici bir ortamda olmak, seni yeniden canlandıracaktır. Yaratıcılığını serbest bırakacak fırsatlar da kapıda. Sezgilerin güçlü; alacağın hissel kararlar, seni tatmin edici sonuçlara götürebilir.
Işığının parlayacağı, kendini ön plana çıkarma fırsatları bulacağın bir gün. Yaratıcılığın ve cesaretin, etrafındaki insanları etkileyebilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekiyorsun, bu yüzden karşına çıkabilecek yeni fırsatları iyi değerlendirmelisin. Kitap ya da bir sanat eseri gibi, içindeki tutku ve enerji etrafındaki dünyayı da renklendirecek. Sevgi ilişkilerinde, partnerine karşı samimi ve açık olman önemli. Empati yeteneğin sayesinde, onun duygularını daha iyi anlayabilirsin. Kariyerinde ise, liderlik yönündeki becerilerin ön plana çıkabilir; başkalarını etkileme gücün arttı. Bu dönemde, kendinle ilgili hedeflerini yenilemek adına olumlu bir zihinsel alan oluşturabilir, içsel motivasyonunu iyileştirebilirsin. Anlık kararlar almaktanse, düşünerek ilerlemen faydan olabilir. Arkadaş çevrendeki bazı kişilerle derin bağlar kurma isteği doğabilir; bu, hayatına yeni bir heyecan katabilir. Kendine güven, hayata karşı daha hevesli bir yaklaşım içinde olmana zemin hazırlayacak.
Bugün detaylara olan düşkünlüğün, çevrendeki insanlarla kurduğun iletişimi derinleştirebilir. Eleştirel bakış açınla, iş ve sosyal hayatında önemli fırsatlar yakalayacaksın. Sağlığın konusunda dikkatli olmaya devam et, küçük sıkıntılar büyük sorunlara yol açabilir. Oldukça analitik düşünme yeteneğin, sorunları çözerken sana rehberlik edecek. Gün boyunca karşına çıkan yeni bilgiler, zihnini açacak ve merak duygunu tetikleyecek. Aşk hayatında ise, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek adına samimi ve içten bir tutum sergilemek faydalı olacak. Kendini ifade etme biçimin, ilişkilerine derinlik katabilir. Unutma, bazen basit bir jest bile büyük anlamlar taşıyabilir!
Sosyal ilişkilerde denge arayışın ön planda. Bugün çevrendeki insanlarla iletişim kurmak, yeni arkadaşlıklar edinmek için mükemmel bir zaman. Fakat, başkalarının fikirlerine aşırı duyarlı olmaktan kaçınmalısın; kendi ihtiyaçlarını görmezden gelme. Estetik ve sanatsal yönlerin canlanıyor, belki bir sanat etkinliğine katılmak ya da sanatsal bir proje üzerinde çalışmak seni mutlu edebilir. İçsel huzurunu sağlamak için doğadayız daha fazla zaman geçirmek, zihinsel olarak rahatlatıcı olabilir. Aşk hayatında ise, sevgi dolu ve uyumlu bir iletişim ortamı yaratmak için çaba gösterebilirsin; ortak zevklerinizi ön plana çıkararak ilişkinizi güçlendirebilirsin. Unutma, denge senin en büyük silahın.
Duyguların derinliklerine inmeyi isteyeceğin bir zaman dilimi içindesin. Gizli kalmış duygular, belki de yıllardır içinde biriktirdiğin şeyler su yüzüne çıkabilir. İçsel huzurunu sağlamak için yalnız kalmaya ihtiyaç duyabilirsin. Bu durum, çevrendekilerle olan ilişkilerini etkileyebilir; dikkatli ol, zira kırılgan bir dönemdesin.Kendini ifade etme şeklin, aniden açığa çıkardığın bir tutku ya da ilgi ile şekillenebilir. Cesur adımlar atabilirsin, karşına çıkan yeni fırsatlar seni heyecanlandırabilir, ancak risk alırken dikkatli olmalısın. Aynı zamanda, sevdiklerinle derin bir bağ kurma arzusu içinde olabilirsin; fazla sorgulayıcı olmaktan kaçınmalısın. Finansal konularda meraklı bir bakış açısı geliştirebilir, yatırımlarını sorgulayabilirsin. İçine sinmeyen harcamaları gözden geçirerek daha sağlam temeller atmak isteyebilirsin. Bu süreçte sezgilerin oldukça güçlü. İhtiyaç duyduğun bilgiyi, derin bir araştırmayla kolayca bulacak potansiyele sahipsin. Kendini dönüşüm yolunda bulabilir, ruhsal olarak yeniden şekillenme fırsatlarını değerlendirebilirsin. Cesaretin, karanlıktan aydınlığa geçmek için bir anahtar olur. Unutma ki, karanlık, aydınlığı daha da belirgin kılar. Bu dönem, kendine dair farkındalığın artacağı ve potansiyelini keşfedeceğin bir zaman dilimi.
İçsel keşiflerin ve yeni ufukların peşindesin. Macera ruhun, sıradanlıktan uzaklaşmanı sağlıyor. Bugün, farklı düşüncelere ve bakış açılarına açık olman gereken bir gün. Öğrencilik ruhun ortaya çıkabilir; yeni öğrenim sahalarına yönelmek, sana ilham verebilir. Kendi inandıklarını sorgulamak, daha derin bir anlayış kazanmana yardımcı olacak. Sosyal ilişkilerde de enerjin yüksek; dostluk bağlantılarını kuvvetlendirmek için ideal bir zaman. Eğlence ve yaratıcılığın el ele gideceği bir atmosferde, spontane aktiviteler seni bekliyor. Akılcı ve mantıklı düşünme yeteneğin, karşılaştığın zorluklar karşısında seni güçlü kılacak. Aynı zamanda, duygusal dengeyi sağlamak için içe dönme ihtiyacı hissedebilirsin; bu da seni daha iyi anlaman için önemli bir fırsat. Unutma, hedeflerine giden yolda açık fikirli olman, seni başarılı kılacak.
İş yaşamında yeni fırsatlar kapını çalabilir. Kendini kanıtlama isteği, sana motive edici bir enerji verecek. Bugün, hedeflerine daha da yaklaşabileceğin stratejik düşüncelerin öne çıkacak. Sosyal çevrendeki ilişkilerde dikkatli ol, yanlış anlaşılmalar ve iletişim kopuklukları yaşanabilir. Duygusal olarak ise daha içe dönük bir ruh halindesin. Kendine zaman ayırmak, düşüncelerini toparlamak ve geleceğini planlamak için harika bir dönem. Sağlık konularına da daha fazla önem vermelisin. Küçük detaylara odaklanarak büyük değişimler gerçekleştirebilirsin.
Düşüncelerin özgürleştirici bir tazelik taşıyor. Yenilikçi fikirlerinle çevrendekileri etkileme gücüne sahipsin. Sosyal ilişkilerde, dostlukların derinleşebilir; ilginç insanlarla tanışma fırsatlarını değerlendirmekte fayda var. İş ve projelerdeki yenilikçi yaklaşımlar, beklenmedik başarılara kapı aralayabilir. Duygusal alanda, kendi sınırlarını belirlemek önemli; içsel dengenin sağlanması için kendine zaman ayırmalısın. Sağlıkla ilgili konularda, enerjini yükseltmek adına doğada vakit geçirmek ruhuna iyi gelecektir. Önünü aydınlatacak yenilikler için cesur adımlar atmalı, içsel sezgine güvenmelisin. Unutma, bağımsızlığın her zaman en büyük gücün!
Hayal gücünün ve sezgilerinin yoğun bir şekilde aktive olduğu bir zaman dilimdesin. Kendini duygusal bir derinlikte bulacak, geçmiş anılara ve ilişkilerine dönüp bakarken nostaljik duygular içerisinde kaybolabilirsin. İçsel yolculuğun, ruhsal dönüşümüne yardımcı olacak. Sanat ve yaratıcılık alanındaki yeteneklerin öne çıkacak; belki yeni projelere veya hobilerine yönelmek isteyebilirsin. Empati yeteneğin bu dönemde daha da güçleniyor; başkalarının duygularını anlama ve onlara destek olma arzusuyla dolabilirsin. Ancak dış dünyadan biraz uzaklaşma ihtiyacı hissedebilirsin; yalnız kalmak, zihnini dinlendirmen ve enerji toplaman için faydalı olabilir. Sezgilerine güven, çünkü doğru yolda olduğunu hissedeceksin. Aşk hayatında ise duygusal bağların derinleşmesi, samimi iletişim ve paylaşımlar gündeme gelebilir. Kendinle barışık olmanın, başkalarıyla olan ilişkilerine olumlu yansıyabilir; bu da sana büyük bir huzur getirecektir. Hayatındaki küçük güzelliklere dikkat et; doğadan veya sevdiğin aktivitelerden alacağın ilham, ruhunu besleyecek.