

Yaklaşık 80 yıllık hayatına birçok şiir, hikaye, tiyatro, anı hatta çocuk kitabını sığdıran; Hababam Sınıfı, Üsküdarda Sabah Oldu, Pijamalılar, Karartma Geceleri gibi eserler ile tanınan yıllarca Türkçe öğretmeni olarak görev yapan usta şair Mehmet Rıfat Ilgaz 30 yıl önce hayatını kaybetti. Papirüs, Çığır, Oluş, Ulus, Güneş, Yücel, Varlık, Hamle, Yeni İnsanlık gibi pek çok dergide yazılar yayımladı. Mizah yazarı olarak bilinen Rıfat Ilgaz’ın kim olduğu, eserleri, hayatı merak ediliyor. Peki, Hababam Sınıfı’nın yazarı Rıfat Ilgaz kimdir? İşte ayrıntılar…
Tam adıyla Mehmet Rıfat Ilgaz, Fatma Hanım ve Hüseyin Vehbi Bey’in 7’nci ve son çocuğu olarak 7 Mayıs 1911’de Kastamonu’da dünyaya geldi. Ilgaz, ilk ve orta okul eğitimini Kastamonu’da aldı ve yatılı öğrenim gördüğü Muallim Mektebinden 1930’da mezun oldu.
Şiir yazmaya öğrencilik yıllarında başlayan ve ilk şiiri “Sevgilimin Mezarında“yı 1936’da kaleme alan Ilgaz, aynı yıl Gazi Eğitim Enstitüsünde edebiyat eğitimi aldı ve yükseköğreniminin son yıllarında yakalandığı verem ilerleyince bir süre İstanbul Süreyya Paşa Sanatoryumunda tedavi gördü.
Ilgaz, 6 yıl süreyle Gerede, Akçakoca, Gümüşova’da ilkokul, daha sonra tayin olduğu İstanbul’da Karagümrük Ortaokulu ile Nişantaşı Lisesinde Türkçe öğretmeni olarak görev yaptı.
Felsefe eğitimi de alan ve eserleri 1940’ta “Çığır”, “Oluş”, “Ulus”, “Güneş”, “Yücel”, “Varlık”, “Hamle” ve “Yeni İnsanlık” gibi birçok dergide yayımlanan Ilgaz, aynı yıllarda Hasan Tanrıkut, Sabahattin Kudret Aksal, Salah Birsel‘le tanıştı.
Ömer Faruk Toprak ile 1942’de “Yürüyüş Dergisi“ni çıkaran Ilgaz, bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik Abasıyanık, Cahit Irgat, İbrahim Abdülkadir Meriçboyu, Nazım Hikmet gibi şairlerle birlikte çalıştı.
Adını kullanamadığı için, 1956’dan itibaren haftalık hikayelerini “Dolmuş” dergisinde “Stepne” imzasıyla yayımladı. Adını ancak 1959’da kullanmaya başladı.
Hababam Sınıfı yazılarının bir bölümü daha sonra İlhan Selçuk’un önerisi ile kitap olarak 1959’da çıkardı. Fakat Rıfat Ilgaz şair olarak anılmak istendiğinden kitabın yazarı kapakta “Stepne” olarak yer aldı. Fakat bu ismi kullanmasındaki asıl neden aranması ve sabıkalı oluşuydu. Kitap beş bin satmış, Ilgaz ise 250 liralık bir kazanç elde etmiştir.
Ilgaz, “Yarenlik” isimli ilk şiir kitabını 1943’te edebiyatseverlerle buluştururken, 1944’te yazdığı, 25 gün piyasada kaldıktan sonra toplatılan “Sınıf” adlı şiir kitabından dolayı 6 ay hapis cezası aldı.
Hapisten çıktıktan sonra atandığı Yozgat Boğazlıyan’da görev yaparken yeniden rahatsızlanarak İstanbul Validebağ Sanatoryumuna yatan Ilgaz, 1947’de sanatoryumdan çıkarıldı.
Rıfat Ilgaz, aynı yıl öğretmenlik görevinden de alındı ve bu tarihten sonra bir daha mesleğine dönemedi, gazetecilik yapmaya başladı.
Yaklaşık 8 yıl farklı hastanelerde verem tedavisi gören Rıfat Ilgaz, kendi yaşantısından yola çıkarak “Pijamalılar” romanını yazdı ve bu eserinde verem hastanelerinde yaşam mücadalesi veren hastaların hem güldürüsü hem de dramını kaleme aldı.
Yazılarında ve yaşamında toplumcu gerçekçi bir çizgi devam ettirmeye çalışan Ilgaz’ın 1953’te yazdığı “Devam” adlı kitabı da toplatıldı. Yazıları ve şiirleri nedeniyle kovuşturmaya tabi tutulan Ilgaz, yaklaşık 5,5 yıl mahkumiyet alsa da hem hastalığından dolayı hem af kapsamına girdiği için cezasının bir kısmını yattı.
İnceleme yazarı ve eleştirmen Asım Bezirci, “Papirüs” dergisinin 19’uncu sayısında, bu dönem şiirlerinde Faruk Nafiz Çamlıbel, Ahmet Kutsi Tecer, Halit Fahri Ozansoy gibi hececi şairlerin etkisinde kalan Ilgaz için, “Rıfat Ilgaz’ı çoğumuz oldum bittim ‘toplumcu’ bir şair diye tanırız. Uzun bir süre ‘toplumcu olmayan’ şiirler de yazdığını bilmeyiz. Çünkü, bu tür şiirler eski dergilerin sayfaları arasında kalmıştır. Ilgaz onları hiçbir kitabına almamıştır. Bundan ötürü de oldum olası, toplumsal konuları işleyen bir şair sayılmıştır. Oysa, Ilgaz’ın toplumcu bir şair olarak başarı kazanmasında bu şiirlerin de bir payı vardır.” ifadelerini kaleme aldı.
Rıfat Ilgaz, Aziz Nesin ve Esat Adil gibi isimlerle “Gerçek” gazetesini, sonrasında ise “Yığın” dergisini çıkarırken, “Markopaşa” adlı mizah dergisinde de yazı işleri müdürlüğü yaptı. Necati Sözen‘in sahibi olduğu “Adembaba” dergisinde 1952’de yazmaya başlayan usta yazar, o dönemde popüler olan “Dolmuş“, “Külah” ve “Taş” gibi mizah dergilerinde yazılarını yayımladı.
Öğretmenlik yaparken öğrencileriyle kendi çocukları gibi ilgilenen, daha sonra çocuk edebiyatında da eserler veren Ilgaz, okullardaki gözlemlerini eserlerine de yansıttı.
Şiir:
Yarenlik
Sınıf
Yaşadıkça
Devam
Üsküdarda Sabah Oldu
Soluk Soluğa
Karakılçık
Uzak Değil
Güvercinim Uyur mu
Kulağımız Kirişte
Çocuk Bahçesi
Bütün Şiirleri
Bütün Şiirleri
Romanları:
Hababam Sınıfı
Pijamalılar (Bizim Koğuş)
Karadenizin Kıyıcığında
Halime Kaptan
Meşrutiyet Kırathanesi
Karartma Geceleri
Sarı Yazma
Yıldız Karayel
Apartıman Çocukları
Hoca Nasrettin ve Çömezleri
Hababam Sınıfı İcraatın İçinde
Öykü:
Radarın Anahtarı
Don Kişot İstanbul’da
Kesmeli Bunları
Nerde O Eski Usturalar
Saksağanın Kuyruğu
Şevket Ustanın Kedisi
Garibin Horozu
Altın Ekicisi
Palavra
Tuh Sana
Çatal Matal Kaç Çatal
Bunadı Bu Adam
Keş
Al Atını
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta Kaldı
Rüşvetin Alamancası
Sosyal Kadınlar Partisi
Çalış Osman Çiftlik Senin
Şeker Kutusu
Hatıra (Anı):
Yokuş Yukarı
Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra
Dördüncü Bölük
Köşe Yazıları:
Nerde Kalmıştık
Cart Curt
Tiyatro Oyunları:
Hababam Sınıfı
Hababam Sınıfı Uyanıyor
Hababam Sınıfı Baskında
Hababam Sınıfı Sınıfta kaldı
Türk Çocukları Türk Çocukları
Çatal Matal Kaç Çatal
Abbas Yola Giden
Çocuk Edebiyatı:
Bacaksız Kamyon Sürücüsü
Bacaksız Okulda
Bacaksız Paralı Atlet
Bacaksız Tatil Köyünde
Bacaksız Sigara Kaçakcısı
Öksüz Civciv
Küçük Cekmece Okyanusu
Cankurtaran Yılmaz
Kumdan Betona
Çocuk Bahçesi(Şiir)
1982: Madaralı Roman Ödülü
1982: Orhan Kemal Roman Armağanı
1987: Ömer Faruk Toprak Şiir Ödülü
1993: Edebiyatçılar Derneği
Ilgaz, “İnsan sonradan mizahçı olmaz, mizahçı doğar” düşüncesini savunurken, bir etkinlikte yaptığı konuşmada mizahı yönünü şöyle anlattı:
“Ben mizahçı olduğumu çok geç anladım. Neden? Hababam Sınıfı’ndan sonra. Baktım ki halk sevdi, gülmeye başlıyor. ‘Ben kendimi yalnız şair zannederdim, mizahçıymışım da…’ dedim kendi kendime. Sonradan düşündüm acaba ben okuduğum edebiyat dalındaki hocalardan mı öğrendim bu mizahı?’ Bir incelemeye başladım, şiirlerimi de aradım. Benim için yapılan bir toplantıda Ahmet Gülhan ‘Mıstabey’ şiirimi okudu. Herkes ciddi ciddi dinleyecek, belki de üzülecek… İkinci Dünya Savaşı’ndan, Almanlardan bahsediyorum şiirde… Baktım millet gülüyor. Ben bunu, çok trajik bir olayı anlatayım diye yazmıştım…”
“Şair” tarafına toz konduramadığı için ilk başlarda şiir haricindeki yazılarını takma ad kullanarak yazan Rıfat Ilgaz, bir röportajında ise mizahla alakalı şu ifadeleri kullandı:
“Mizah diye bir yazı türü yoktur. Yazı türü romandır, öyküdür, köşe yazılarıdır, anılardır. Mektup bile bir yazı türüdür de mizah bir yazı türü değildir. Tür olsaydı tekniği olurdu. Mizah bir biçemdir. Topluma bakış açısıdır. Mizah şiir, öykü, roman olabilir: tür değil, biçimdir. Mizacımızdan gelen bir özelliktir, bir çeşnidir. Yazı türleri beceri ister, teknik ister. Bunları sağladın mı başarı tamdır. Mizah ne ister? Mizah insanın mizacından geldiği için bilgi değildir edinilemez. Teknik de değildir. İnsanın yaradılışında bu özellik varsa mizah başarılı olabilir.”
2 Temmuz Sivas Madımak Olayı’nda başta yakın dostu Asım Bezirci olmak üzere birçok kişinin katledildiği haberine çok üzülen Ilgaz, bundan 5 gün sonra, 7 Temmuz 1993‘te evinde öldü ve Zincirlikuyu Mezarlığı’na, Asım Bezirci’nin yanına defnedildi.
Enerjin yüksek, içsel motivasyonun seni harekete geçirmek için hazır. Bugün, hedeflerine ulaşmak için atılımlar yapma isteği içerisindesin; risk almaktan korkma, çünkü doğru zamanlama senin yanında. İlişkilerde ise cesur adımlar atabilirsin, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirme fırsatını yakala. Sağlığına dikkat et, fazla enerjiyi dışa vururken dinlenmeyi ihmal etmemelisin. Her şeyin hızlı gelişmesi, biraz sabırsızlık yaratabilir; bu yüzden akışta kalmayı öğrenmelisin. İyi değerlendirilirse, bu dönem yaratıcılığını artırabilecek pek çok fırsat barındırıyor. Hızla ilerlerken, içsel sesine de dikkat et.
Güçlü ve kararlı enerjilerle dolu bir gün seni bekliyor. İhtiyaçlarını, isteklerini net bir şekilde belirlemek önemli. Maddi meseleler konusunda daha fazla dikkat ve özen göstermen gereken bir dönemdesin. Kendini güvende hissetmek için sabırlı olmalısın; acele kararlar almak yerine, her adımını düşünerek at. Sosyal ilişkilerde ise, arkadaşlarınla olan bağlarını güçlendirirken, içtenlikle paylaşımda bulunmanın faydasını göreceksin. Farklı bakış açıları, senin kişisel gelişimine katkı sağlayacak. Ayrıca, doğaya olan bağlılığını hissetmek, ruhunun beslenmesine yardımcı olacak; bu nedenle, açık havada zaman geçirmeyi ihmal etme. Unutma, içsel huzur ve dengeyi sağlaman, sana başarıyı getirecek.
Bugün iletişim becerilerin öne çıkıyor. Farklı insanlarla etkileşimde bulunmak, fikir alışverişleri yapmak, sosyal çevreni genişletmek için harika bir zaman. Zihnindeki düşünceleri açığa çıkarmaktan korkma; bu, başkalarının ilgisini çekmene yardımcı olacak. Ancak dikkatini dağıtan unsurlara kapılmamakta fayda var; geçmişteki sorunları düşünmek yerine, anın tadını çıkar. Kısa yolculuklar veya yeni keşifler de ufkunu açabilir, bu nedenle spontane tatil planları yapmaktan çekinme. Aşk hayatında ise iletişim, belirsizliği ortadan kaldırabilir. Duygularını açıkça ifade etmek, partnerinle arandaki bağı güçlendirecektir. Yaratıcılığını beslemek için hobi ve sanatla ilgilenmeyi unutma; bu süreç kendini daha iyi hissetmene katkıda bulunacak. Unutma ki, başkalarına ne kadar açık olursan, o kadar güç kazanacaksın.
Duygusal derinliklerin ön planda olduğu bir gün seni bekliyor. Ailevi ilişkilerine ve dostluk bağlarına odaklanma zamanı. Geçmişin izleri, senin için anlamlı hale gelebilir. İçsel dünyanda bazı değişimler yaşayabilirsin. Kalbini dinle ve sezgilerine güven; hislerin seni doğru yolda yönlendirecek. Rahat bir ortamda bulunmak, huzur bulmanı sağlarken, sevdiklerinle olan paylaşımların duygusal zenginliğini artıracak. Bugün, kendini ifade etme ve hislerini açma konusunda cesur olmalısın. Ayrıca, sağlığına dikkat etmelisin; mental ve fiziksel olarak kendine iyi bakmayı unutma. Sürpriz bir gelişme, seni yeni bir bakış açısına yönlendirebilir.
Cesaretin ve yaratıcılığın ön planda. Bugün, içinde bulunduğun durumlarda liderlik özelliklerin gözlemlenecek ve bu sayede çevrendekiler üzerinde etkili olacaksın. Kendine olan güvenin artacak; bu, potansiyelini açığa çıkarman için fırsatlar yaratabilir. Sosyal ortamlarda daha fazla yer alacağın bir gün. İkna kabiliyetin yüksek, fikirlerini başkalarına aktarırken kararlılık göstereceksin. Ancak, fazla kibirli olmaktan kaçınmalısın; bu, ilişkilerini zedeleyebilir. Kalbindeki tutkulara odaklan ve duygularını açıkça ifade et. Aşk hayatında ise göz alıcı anlar seni bekliyor; bu anları değerlendirip hissettiğin yoğunluğu paylaşmak, bağlarını güçlendirebilir. Dikkatini dağıtan şeylerden uzaklaşarak, önemli konulara yoğunlaşmak seni başarıya taşımakta büyük rol oynayacak. Kendi iç dünyana dönüp, kendini keşfetmek için bir kaç dakika ayırmayı unutma. Bu, seni daha aydınlık ve güçlü bir yolculuğa çıkartabilir.
Detaylara olan düşkünlüğün, iş ve günlük yaşamındaki dengeyi sağlamana yardımcı olacak. Çevrendeki insanlarla iletişimin daha sıcak ve uyumlu hale gelebilir. Yaratıcı çözümler bulma becerin sayesinde zorlu görevleri kolaylıkla aşabilirsin. Sağlık konularında kendine dikkat etmelisin; bedenine gereken özeni gösterme zamanı. Kendini yenilemek ve stres atmak için doğada vakit geçirmek, zihninin tazelenmesine katkı sağlayacaktır. İlişkilerde empati kurmak, karşındakileri daha iyi anlamanı sağlayacak. Güçlü sezgilerin, sana doğru yönelmen gereken yolları gösterecek. Rutinlerden kaçınmamak, güvenli bir alan yaratmana yardımcı olabilir. İçsel huzuru bulmak ve zihnindeki karmaşayı atmak için meditasyon ya da derin nefes egzersizleri faydalı olacaktır. Tavsiyelerini dinle ancak kendi iç sesine de güven. Harcamalarına dikkat et, bütçeni aşan ihtiyaçlardan kaçınmak, ilerleyen günlerde finansal istikrarını korumana yardımcı olacak.
İlişkilerde uyum ve denge arayışı belirginleşiyor. Bugün, sevdiklerinle olan iletişimini güçlendirmek için güzel fırsatlar doğabilir. Tartışmalardan uzak durarak, anlaşmazlıkların üstesinden gelmeyi başarırsan, ilişkilerinde olumlu bir hava estirebilirsin. Sosyal ortamlarda dikkatli ve nazik olman, kişisel imajını güçlendirecek. Sanatsal bir aktivite ya da estetikle ilgili bir proje üzerinde çalışmak, içsel huzurunu artıracaktır. Kendi istek ve ihtiyaçlarını ihmal etmeden, başkalarını da düşünerek hareket edersen, güzel dengeyi sağlayabilirsin. Unutma, huzurlu bir zihin, yaratıcılığını besler ve seni ileri taşır.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanı. İçsel yolculukların seni geçmişin sırlarıyla yüzleştirebilir. Bu süreç, ruhsal bir arınma ve öze dönüş fırsatı sunuyor. Gizli kalmış hislerin su yüzüne çıkabilir; bu durum, alacağın kararların etkisini derinleştirecek. İletişimde samimiyete yönelmen, yanlış anlamaları bertaraf etmenin anahtarı olacak. Sosyal çevrendeki dinamikler, bir takım değişimlere sahne olabilir; arkadaşlık ilişkilerin yenilenecek, belki yeni dostluklar kapılar aralayacak. İçsel gücünü hissetmek, seni hedeflerine bir adım daha yaklaştırabilir. Duygusal ilişkilere dair sezgilerin kuvvetleniyor; karşındakinin niyetlerini daha net görebilirsin. Her şeyin ötesinde, kendini keşfetme, değişim ve dönüşüm süreçlerine açık ol. Kendine güven ve intihar etme zamanıdır, içsel bilgelik seninle.
Son zamanlarda içsel bir dönüşüm yaşıyorsun. Farklı bakış açıları edinmek, seni ruhsal olarak besleyebilir. Seyahat arzusu içinde olabilirsin; uzak yerler, yeni kültürler keşfetmek isteğin artıyor. Sosyal ilişkilerde daha cesur adımlar atman gereken bir dönemdesin. Yeni bir arkadaşlık ya da romantik bir ilişki kapını çalabilir. Maceracı ruhun, kalbini dinlemene ve risk almaya daha açık olmanı sağlıyor. Bilgiye açlığını gidermek için okumak, araştırmak ve yeni şeyler öğrenmek için harika bir zaman. Kendine güvenin artarken, hedeflerine ulaşmak için gereken motivasyonu bulacaksın. Hayatın sunduğu fırsatları değerlendirmek için cesur ol ve içindeki tutkuyu özgür bırak.
Bugün kararlılığın ve disiplininin ön planda olacağı bir gün. Hedeflerine ulaşmak için gereken özveriyi gösterebilir, planlarını hayata geçirebilmek adına önemli adımlar atabilirsin. Yıldızların, sorumluluklarını yerine getirirken karşına çıkabilecek engelleri aşman için seni destekliyor. İş hayatında kendini göstermek ve projelerini öne çıkarmak açısından uygun bir zaman. Aynı zamanda, kişisel yaşamında dostlarınla ve ailenle olan ilişkilerine özen göstermek, bağlarınızı güçlendirecek. Kendini ifade etme konusunda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; düşüncelerini aktarırken dikkatli ve net olmalısın. İçsel dengeyi sağlamaya çalışırken, kendi ihtiyaçlarına odaklanmayı unutma. Bu süreç, derinlemesine düşünmen ve geleceğini şekillendirmen adına faydalı olacak. Bugün, üzerinde durduğun her şeyin temellerini sağlam atmak için elverişli.
Sosyal çevrende yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilirsin. İnsanlara ilham vermek, özgün görüşlerinle bir şeyleri farklı bir perspektiften görmelerine yardımcı olmak söz konusu. Arkadaşlarınla ya da tanıdıklarınla olan iletişiminde, ilgilerini çekebilecek toplumsal konuları gündeme getirmek iyi bir fikir olabilir. Duygusal derinliklerle yüzleşmek, içsel sorgulamalar yaparak kendine yeni yollar açabilir, farkındalığını artırabilirsin. Bireysellik duygusu, bir süre kendini izole hissetmene yol açabilir ama bu, kişisel gelişimin açısından önemli bir adım. Yaratıcılığın ve özgürlüğün peşinden koşmanın, hayatına katacağı yenilikleri göz ardı etme. Beklenmedik olaylar, ilginç fırsatlarla karşına çıkabilir; esnek ol ve alıştıklarından kopmaktan korkma. Bugün, hayatın sürprizlerine açık olmaktan zarar gelmeyecek. Kalbindeki özgürlük tutkusu, yeni insanlarla tanışmana ve farklı bakış açıları edinmene olanak sağlayabilir.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme zamanı geldi. Hislerin güçlü bir şekilde yüzeye çıkabilir ve içsel huzuru arayışın ön plana çıkabilir. Boğucu düşüncelerden uzaklaşarak yaratıcılığını serbest bırakman gereken bir dönemdesin. Sanat, müzik veya yazın gibi ilham aldığın aktivitelerle kendini ifade etmek, ruhsal dengenle yeniden barışmanı sağlayabilir. Duygusal ilişkilerinde anlayış ve empati ile yaklaşman, karmik bir dönüm noktası oluşturabilir. Bugün, geçmişten gelen yaralarına merhem olacak bir bağ kurabilirsin. İçsel sezgilerin güçlü ve doğru seçenekleri hayata geçirebilmek için sana rehberlik ediyor. Kendine karşı nazik olmayı unutma; ruhun, herhangi bir yaraya açık kalmaya oldukça yatkın. Farklı bakış açılarıyla düşünmek, kalbine gelen huzuru derinleştirecek.