1
Yönetmen Serdar Kökçeoğlu’nun “Mimaroğlu” belgeseli, festival yolculuğunun ardından dijital platform MUBI’de yayımlandı. Çoğu insanı hatta Kökçeoğlu’nu da 90’lı yıllarda Cumhuriyet’te yazdığı yazılarla etkileyen İlhan Mimaroğlu’nun ve eşi Güngör Hanım’ın izini süren belgesel, İstanbul Film Festivali ve Antalya Altın Portakal’dan ödülle dönmüştü.
İlhan ve Güngör Mimaroğlu, 60’ların başında İstanbul’dan yola çıkar ve New York’a giderek yeni bir hayata başlarlar. İlhan, avangard sanata olan ilgisinin sonucunda elektronik müziğin gelişmesinde rol alarak adını çağdaş müzik tarihine yazdıracak, Güngör ise sokakları kasıp kavuran özgürlükçü eylemlerde en ön sıralarda saf tutacaktır. Mimaroğlu, birçok açıdan birbirini tamamlayan iki ruhun hikâyesi…
Ancak “Mimaroğlu” bildiğimiz belgesellerden değil, İlhan Mimaroğlu’nun 40 yıl boyunca kendi çektiği ve hiçbir yerde yayımlanmamış 8mm ve dijital görüntüler üzerinde, yine kendi müzikleri yer alıyor. Bu sırada İlhan ve Güngör Mimaroğlu’nu anlatan konuşmacıların hiçbirini görmüyoruz. Yalnızca belgesel sonunda Güngör Hanım ve oğlu Rüstem Batum ekrana geliyor. Konuşmacılar arasında İdil Biret’ten, gazetemiz yazarı Evin İlyasoğlu’na birçok isim de var. Belgeselin yönetmeni Kökçeoğlu ile konuştuk.
İlhan Mimaroğlu hayatta olsaydı, bu belgeseli çekerken onunla neleri konuşmak isterdiniz?
‘İlhan Mimaroğlu kendisi hakkında bir belgesel yapılmasına ne derdi?’ sorusunu onu yakından tanıyan insanlara sorma şansım oldu. Genelde şu cevabı aldık, sinemayı çok sevdiği için bir şans verebilirdi ama yönetmen için yapım boyunca hayat hiç kolay olmazdı… Neyse ki onun ruhuna, sanatına mümkün olduğunca sadık kalan bir iş yapmaya çalıştık. Onunla ne konuşurdum diye düşünüyorum, pek müzik konuşacağımızı sanmıyorum. Minimalist müziklerden nefret ettiği için, mesela benim The Necks grubuna aşkımı çok sert karşılardı diye düşünüyorum. Sinema konusunda daha iyi anlaşırdık, saatlerce Billy Wilder konuşabilirdik. Peki belgesel için neler sorardım? Elektronik müzik stüdyosundaki ortamına dair sayısız soru sorabilirdim. Aynı stüdyoda çalışan besteci Bülent Arel ile olan ilişkilerini açmaya çalışırdım. Muhtemelen sorularıma pek cevap vermek istemezdi, bilgi için beni kitaplarına yönlendirirdi ve Billy Wilder konuşmaya devam ederdik. Nadiren gece bir yakınlarında kaldığında eğer evde müzik arşivi varsa, sabaha kadar oturur bilmediği plakları dinlermiş. Karşısında oturup çaldığı plaklar üzerine yorum almak nefis bir belgesel olabilirdi.
Güngör Mimaroğlu’yla konuşurken sizi etkileyen özellikleri oldu mu? Olduysa neler?
Güngör Hanım beni hayatımda en çok etkileyen insanlardan biri oldu. Başlangıçta ana yapımcım Dilek Aydın’a Güngör Hanım’a da filmde yer vereceğimi, onu bir anlatıcı olarak araçsallaştırmak istemediğimi söylemiştim. Ama araştırmacımız Elif Dizdaroğlu ile birlikte onun Moda’daki evine ziyaretlerimiz arttıkça projeyi tamamen çift ve hatta aile üzerine kurmaya karar verdim. Zaman içinde Elif’le beraber onunla arkadaş olduk. Güngör Hanım müthiş bir yaşam deneyimine sahip. Yoko Ono ile New York sokaklarında yürümüş, İlhan Bey’le beraber yemekte John Cage’i ağırlamış (hiç kolay olmamış Cage’i memnun etmek), 68 yazını Paris’te yaşamış bir insan. Cesur bir aktivist ama aynı zamanda çok insancıl birisi, onun insanlara yaklaşımından etkilenmemek mümkün değil. Ayrıca belgeseli çekerken benim özgürlüğüme asla karışmak istemediğini, bu nedenle bitene kadar izlemeyeceğini söylemişti bir kez. İlhan Bey’in arşiv görüntülerini tek tek onunla beraber izledik, bazı yerlerde çok hüzünlendi ama sonuna kadar izlemek istedi. Onları izlerken öyle hikayeler dinledim ki, bu deneyim beni de değiştirdi. Özellikle de yeni olanı inatla aramak konusunda motive etti.
Bildiğimiz belgesellerden çok farklı, İlhan Mimaroğlu’nun çekimleri ve müzikleri kullanılmış. Konuşmacıları görmüyoruz, Mimaroğlu’nun filmini izlerken bize eşlik ediyorlar. Neden bunu tercih ettiniz? Belgeseli hayata geçirirken en çok hangi konuda zorlandınız?
Sinema yazarlığından geldiğim için yeni bir şeyler denemenin, yapmanın veya yapmaya cesaret etmenin ne kadar önemli olduğunu biliyorum. Belgeselin çok yaratıcı bir alan olduğu genellikle görmezden geliniyor. Türkiye gibi bir ülkede belge ve arşiv çalışmaları çok önemli, bu nedenle belgeselciler önemli bir görev üstleniyor. Ama bir yandan da türü kurmaca ve deneysel alanlara yaklaştıran, belgeselin gerçeklerden ilham alan bir hikaye anlatma modeli olabileceğini hatırlatan yaratıcı filmler de yapılmalı diye düşünüyorum. İlhan Bey’in müziğini de düşününce, biraz yoldan çıkmak bana doğru gözükmeye başladı. Üstelik böylece İlhan Bey ve Güngör Hanım’ın başka bir dünya ve müzik mümkün diyen ruhlarına da daha sadık kalacaktım. Şanslıydım çünkü kadınlardan oluşan harika bir yapım ekibi vardı ve ana yapımcı Dilek’le beraber Esin Uslu ve Buse Yıldırım da farklı bir iş yapmamı desteklediler. En zor konu bütçe konusuydu, yurtdışı ayağı olması ister istemez projenin bütçesini yükseltti. Bu işler, bu tür filmler giderek daha zor yapılıyor, yapılacak.
Sizce İlhan Mimaroğlu’nu hem insan hem de müzisyen olarak farklı kılan neydi?
Ben karakteriyle müziğinin şaşırtıcı derecede uyumlu olduğunu düşünüyorum. Biraz zor bir insandı, tıpkı müziği gibi. Onunla iletişim kurmak kolay değildi, sabır istiyordu. Yine müziği de böyle. Ama onunla iletişim kurmayı başaranlar, ona yaklaşanlar, arkadaş olanlar çok şanslıydı diye düşünüyorum. Aynısı müziğini sevenler için de geçerli. Elektronik sesleri, jazz parçaları, sokak seslerini, şiir ve manifestoları buluşturan politik kolajları eşsizdir, değiştirme gücü vardır.
İlhan Bey, bir noktada “Çölde kendi kendime konuşuyormuşum gibi. Dediklerimi işitmiyorlar. 2-3 yılda bir söylediklerimi duymuş olan birileri geliyor ama onlar da beni yanlış anlamış oluyor” diyor. Sizce neden insanların onu anlamadığını düşünüyor?
60’larda başlayan radikal çağ sona eriyordu. Finnadar gibi çılgın bir plak şirketini kurabildiği dönem bitiyordu. 80’lerde Amerikan kapitalizmi az satan veya hiç satmayan avangard ve deneysel müzikleri rafların en arkasına attı, yenilikçi müzikleri marjinalleştirdi. O asla ve asla avangard müziğin küçük bir grubun dinlediği seçkin, elit bir müzik olmasını istemedi. Sadece besteciler veya sanatçılar değil hemen herkes bu zor müziği anlasın, dinlesin istedi. Elbette onu sevenler, dinleyenler, Harlem’de gezerken mahallenin sakinlerinden onu yolda durdurup hayranlığını sunanlar da vardı. O avangard müziğin marjinalleşmesini, yeraltına inmesini, akademiye ve sergi salonlarına hapsolmasını kabul edemiyordu. Bu nedenle kendisini sokaklarda buldu ve sokak sanatı fotoğrafları çekmeye başladı. Belgeselde David Toop’un dediği gibi bu sokak eserleri onun politik işitsel kolajlarına ruh olarak yakındı.
Güngör Hanım’ın belgeseli izledikten sonraki görüşleri ve tepkisi ne oldu?
Güngör Hanım ve belgeseli baştan sona destekleyen, sadece anılarıyla değil arşiviyle de katkıda bulunan Rüstem Batum, belgeselin tüm aşamalarını takip ettiler. Güngör Hanım belgeselde kendisinin İlhan Bey kadar yer almasına başlarda şaşırdı ama sonradan farklı bakış açılarına ve hikayelere yer verilmesini sevdi. Onun için en zor olan eski görüntülerle karşılaşmak oldu. Bazı çekimleri neredeyse elli yıl sonra ilk defa izlemiş oldu.
Yayın tarihinin pandemiye denk gelmesi filmin dijital platformdan izleyici ile buluşmasına imkan verdi. Bu süreçte MUBI ile yollarınız nasıl kesişti ve hem yönetmen olarak sizin için, hem de filmin izleyiciye ulaşması açısından nasıl bir deneyim oldu?
MUBI, sinemanın geleceğinde önemli bir yeri olacağına inandığım dijital platformlar arasında beni en çok heyecanlandıranlardan biri. Mimaroğlu’nu platformda görmek istediklerini ilk bana ilettiler ve ben bunu heyecanla yapım ekibimle paylaştım. Belgeselin Instagram sayfasına filmin nasıl izlenebileceğine dair çok fazla mesaj geliyordu. Bu nedenle MUBI gösterimi çok güzel oldu. Filmin festival macerası da Avrupa’daki belgesel festivallerinde devam edecek. Son olarak Mimaroğlu’nun Cumhuriyet’te yer almasının bizim için çok önemli olduğunu eklemek isterim. Pek çok insan, tıpkı benim gibi İlhan Mimaroğlu’nu doksanlı yıllarda Cumhuriyet’te çıkan, New York’tan yolladığı yazılarıyla tanıdı.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün, içsel gücünü hissetmekte zorlanmayacaksın. Harekete geçme isteğin, yeni projelere atılma arzusuyla birleşiyor. Ancak, aceleci davranmaman büyük bir önem taşıyor. Duyguların, bazı ilişkilerde belirginleşebilir; bu duygusal yoğunluk, kararlarını alırken etkili olabilir. Çevrendeki insanlarla olan iletişimini artırmak için harika bir fırsat var. Özgüvenin, toplum içinde öne çıkmanı sağlayacak ama bunu dikkatli bir dengede tutman çok kıymetli. Gün içinde sana sunulan fırsatları iyi değerlendirmeye çalış. Kendinle ilgili önemli bir karar verebilirsin; kalbini dinle, sezgine güven. Unutma, bu dönemde kendin olmanın gücü, çevrendeki bir çok şeyi olumlu yönde etkileyebilir.
Bugün, kararlılığının ve azminin ön plana çıkacağı bir gün. İçsel huzur arayışında, çevrendeki güzelliklere daha çok duyarlı olabilirsin. Estetik ve sanatsal konulara ilgi gösterebilir, kendini bu alanlarda ifade etme arzusu duyabilirsin. İlişkilerde isteklerin daha belirgin hale gelecek; bu yüzden duygularını açıkça ifade etmekte sakınca görme. Mali konularda atacağın adımlar, gelecekteki planlarını olumlu yönde şekillendirebilir. Sağlık konusunda ise, bedenine yönlendirilecek bir özen; doğada vakit geçirerek enerji depolamak sana iyi gelecektir. Bugünün enerjisiyle, istikrar arayışını güçlü bir belirginlikle gerçeğe dönüştürebilirsin.
Zihninde bir yangın var; fikirlerin hızla akıyor, yeni bağlantılar kurmak için mükemmel bir zaman. Sosyal çevrenle daha fazla etkileşim içine girebilir, düşüncelerini ifade etmek için doğru kelimeleri bulabilirsin. Çevrendeki insanlarla tartışmalar yaparak yeni bakış açıları keşfedebilirsin. Eğer bir proje üzerinde çalışıyorsan, bugün yaratıcılığının zirveye çıkması olası. Ancak dikkatin dağılabilir; bu yüzden önceliklerini netleştirmen önemli. Sağlık ve stresten uzak kalma konularında kendine dikkat etmelisin; kısa yürüyüşler ve derin nefesler sana iyi gelecektir. Kendine güvendiğin sürece, karşılaştığın zorlukların üstesinden rahatlıkla gelebilirsin. Sosyal ortamlarda seni bekleyen ilginç insanlarla karşılaşabilir, yeni dostluklar geliştirebilirsin. Duygusal ilişkilerde açık iletişim çok kıymetli olacak; hislerini paylaşmak, aradaki bağı güçlendirecek.
Duygusal derinliklerinizi keşfetmek için harika bir gün. İçsel huzur arayışınız, sevdiklerinizle ilişkilerinizi yeniden gözden geçirmenize neden olabilir. Ailevi konular öne çıkacak, geçmişle olan bağlarınızı yeniden değerlendireceksiniz. Empati yeteneğiniz sayesinde, başkalarının hislerini anlama konusunda daha da başarılı olacaksınız. Kendinizi açmaya hazırlıklı olun; hislerinizi ifade etmek, başkalarıyla olan bağınızı güçlendirecek. Duygusal mavi tonların içinden çıkarken, kendi ihtiyaçlarınıza da dikkat etmek önem kazanıyor. Yaratıcılığınızı besleyen bir hobi edinebilir, bu arayış ile ruhsal doyum sağlayabilirsiniz. Özellikle arkadaşlarınızdan alacağınız destek, kendinizi güçlü hissetmenize yardımcı olacak. İyimser bir bakış açısıyla ilerlerken, karamsar düşüncelerden uzak durmaya özen gösterin. Unutmayın, hislerinizi ifade etmek, kalbinizle bağlantınızı güçlendirecek. Kendi değerlerinizi ve arzularınızı çok iyi belirlediğiniz bir dönemdesiniz; bu nedenle sınırlarınızı koruyarak ilerlemeye odaklanırken, aynı zamanda da açık kalmayı ihmal etmeyin.
Sahip olduğun karizma ve özgüven, çevrendeki insanları etkiliyor. Bugün, sosyal ortamlarda parlayacak ve dikkatleri üzerine çekeceksin. İçindeki yaratıcılığı kullanmak için harika bir dönemdesin; bu yaratıcılığı sanatsal bir projeye veya yeni bir hobiye yönlendirebilirsin. İkna yeteneğin güçlü olacak, bu nedenle savunduğun konularda başkalarını kolayca etkileyebilirsin.İlişkilerinde sıcak bir atmosfer var. Sevgi dolu ve destekleyici bir tavır sergilemek, sevdiklerinle olan bağlarını güçlendirecek. Ancak, gururunu bir kenara bırakıp, bazen esneklik göstermen gerekecek; bu sayede daha sağlıklı bir iletişim kurabileceksin.Mali konularda ani kararlar almak yerine, düşünerek ilerlemeni tavsiye ederim. Aceleci davranmak, seni beklemediğin sorunlarla karşı karşıya bırakabilir. Uzun vadeli hedeflerine odaklarak sağlam adımlar atma zamanı. Kendine olan güvenin, alacağın riskleri minimize etmen konusunda yardımcı olacak.
Bugün, organize olma yeteneğin ön planda. Günün getirdikleriyle pratik düşünme kabiliyetin sayesinde bir yığın iş bilgisini kolaylıkla çözüme kavuşturabilirsin. Detaylara verdiğin önem, ortak projelerde sana avantaj sağlayacak; ekip arkadaşların arasında liderlik yeteneklerini sergileyebilirsin. Sağlık konularında dikkatli olmalısın; ruhsal ve fiziksel dengeyi korumak adına kendine zaman ayırman önemli. Küçük ama keyifli şeylere odaklanarak moral depolayabilir, sevdiklerinle geçireceğin keyifli anlar sayesinde enerjini tazeleyebilirsin. Eleştirici bakış açını bir kenara bırakıp, daha pozitif ve yapıcı olmak, iş ilişkilerinde kapıları aralayabilir. Kendi değerinle barışık kal, içsel huzurun senin en büyük dostun olacak.
Duygusal denge arayışın ön planda. İlişkilerinde daha fazla empati ve anlayış gösterme ihtiyacı hissedebilirsin. Bu, karşılıklı iletişimi güçlendirecek ve bağlarını derinleştirecektir. Sosyal ortamlarda artan enerjin, yeni insanlarla tanışmanı sağlayabilir ve bu da yeni fırsatların kapısını açabilir. Yaratıcılığını kullanma zamanı, sanatsal projelere yönelmek ya da hobilerine zaman ayırmak ruh halini olumlu yönde etkileyecek. Kendine güvenin artıyor; bu da, hedeflerine odaklanmanı ve hayallerini gerçekleştirme yolunda adımlar atmanı kolaylaştıracak. Fakat, dengeyi korumakta zorlanabileceğin durumlar oluşabilir, bu yüzden içsel huzuruna dikkat etmen önemli.
Derin sezgilerle dolu bir gün. İçsel hislerin çok güçlü; bu, özellikle çevrendekilerle olan iletişimini derinleştirmen için harika bir fırsat sunuyor. Gizemli ve karizmatik bir aura yayıyorsun, bu da insanların ilgisini çekiyor. Hislerinle hareket etmekte özgürsün, bu yüzden sezgilerine güvenebilirsin. Duygusal derinlikler keşfedebilirsin; bu, ilişkilerde daha samimi ve anlamlı bağlar kurmana yardımcı olacak.Yuvalarında ya da yakın ilişkilerde meseleler daha açık bir şekilde ortaya çıkabilir. İçsel dönüşümlere açık olmalısın, bu değişiklikler seni daha güçlü kılabilir. Yine de sahiplenme ve kıskançlık duygularını yönetmek önemlidir. Bugün, geçmişten gelen bazı bağlantılarla yeniden karşılaşman muhtemel; bu durumdan ders çıkarabilir ve büyüyebilirsin.Kariyer alanında da düşündüğünden daha fazla fırsat var. İnisiyatif almak ve planlarını hayata geçirmek için doğru zaman. Ancak, stratejik düşünmen önem taşıyor; aceleci kararlar vermekten kaçınmalısın. Kendi iç yolculuğuna odaklanman, genel ruh halini iyileştirirken, yaratıcılığını da besleyecektir.
Macera arzun yüksek, bu nedenle yeni deneyimlere açık olmalısın. İçindeki keşif tutkusuyla seni çeken fırsatlar ortaya çıkabilir. Sosyal ilişkilerde ise sıcak bir enerji var; dostlukların güçlenebilir ve yeni insanlarla tanışabilirsin. Eğitim ve bilgi arayışında hevesli olduğun bir dönemdesin, öğrenmek istediğin konulara yönelmek için harika bir zaman. Duygusal ilişkilerde güven arayışın dikkatini çekebilir, içsel bir denge kurmalısın. Kendi iç dünyana dönmek ve düşünceleri sorgulamak, ilişkilere dair netlik sağlayabilir. Harcama isteğin artarken, bütçene dikkat etmen gerekecek; gereksiz extravaganzalardan kaçınmak faydalı olur. Doğa yürüyüşleri veya açık hava aktiviteleri, enerjini artıracak ve ruhunu besleyecek. Kendine derin bir nefes al, içindeki özgür ruhu serbest bırak!
Sakin ama kararlı bir gün seni bekliyor. İçsel olarak kendini yeniden gözden geçirme ve geleceğe dair planların üzerinde düşünme zamanındasın. Sorumluluklarının ağırlığı hissedilebilir, ancak bunlarla başa çıkma yeteneğine sahip olduğunu unutmamalısın. Kariyer odaklı düşünceler öne çıkarken, bu alandaki tutkunun seni motive edeceği bir fırsat doğabilir. İlişkilerde ise daha fazla samimiyet ve güven arayışında olabilirsin. Duygusal olarak kendini açmak, bağlantılarını derinleştirebilir. Sağlığa dikkat etmeyi ihmal etme; fiziksel ve zihinsel dengeye ulaşmak için küçük egzersizler yapmak iyi gelebilir. Bugün, sabrın ve azminle ilerlemen gereken bir gün.
İçsel bir uyanış yaşıyorsun; yenilik arayışı seni heyecanlandırıyor. Farklı düşüncelere ve yenilikçi fikirlere açıksın. Sosyal ilişkilerin ön planda; dostlarınla derin sohbetler yapmak, paylaşımlarını zenginleştirmek için harika bir zaman. Duygusal derinlikler keşfetmek için fırsatlar mevcut, içsel hislerinle yüzleşmekten çekinme. Bugün, idealist yönlerinle harekete geçip toplumsal sorunlara dair projeler üzerinde çalışabilirsin. Farklılıkların güçlendirdiğini unutma, belki de yeni arkadaşlıklar edinebilir ve ilham verici insanlarla tanışabilirsin. Kendine güvenmeli ve kalbinin sesine kulak vermelisin; yeni başlangıçlar için uygun bir dönemdesin.
Duygusal derinliklerin içinde kaybolma ihtimalin yüksek. İçsel yolculuklara yönelerek kendini bulabilirsin, sezgilerin güçlü. Sanatsal çalışmalara ağırlık vermek, yaratıcılığını besleyecek. Yakın ilişkilerde iletişimde empati ön planda. Birçok kişiyle bağ kurabilirsin, duygusal destek arayışında olanlara yardımcı olabilirsin. Kendine yönelik şefkat ve farkındalık geliştirmek, ruhsal sağlığını güçlendirecek. Hayallerine odaklanmak, seni doğru yolda ilerletecek. Sorunlardan uzaklaşmak için bazen yalnız kalmayı tercih edebilirsin, bu ihtiyacı karşılamak insana iyi gelir. Bugün kendine zaman ayırmayı unutma.
