1
Yönetmen Serdar Kökçeoğlu’nun “Mimaroğlu” belgeseli, festival yolculuğunun ardından dijital platform MUBI’de yayımlandı. Çoğu insanı hatta Kökçeoğlu’nu da 90’lı yıllarda Cumhuriyet’te yazdığı yazılarla etkileyen İlhan Mimaroğlu’nun ve eşi Güngör Hanım’ın izini süren belgesel, İstanbul Film Festivali ve Antalya Altın Portakal’dan ödülle dönmüştü.
İlhan ve Güngör Mimaroğlu, 60’ların başında İstanbul’dan yola çıkar ve New York’a giderek yeni bir hayata başlarlar. İlhan, avangard sanata olan ilgisinin sonucunda elektronik müziğin gelişmesinde rol alarak adını çağdaş müzik tarihine yazdıracak, Güngör ise sokakları kasıp kavuran özgürlükçü eylemlerde en ön sıralarda saf tutacaktır. Mimaroğlu, birçok açıdan birbirini tamamlayan iki ruhun hikâyesi…
Ancak “Mimaroğlu” bildiğimiz belgesellerden değil, İlhan Mimaroğlu’nun 40 yıl boyunca kendi çektiği ve hiçbir yerde yayımlanmamış 8mm ve dijital görüntüler üzerinde, yine kendi müzikleri yer alıyor. Bu sırada İlhan ve Güngör Mimaroğlu’nu anlatan konuşmacıların hiçbirini görmüyoruz. Yalnızca belgesel sonunda Güngör Hanım ve oğlu Rüstem Batum ekrana geliyor. Konuşmacılar arasında İdil Biret’ten, gazetemiz yazarı Evin İlyasoğlu’na birçok isim de var. Belgeselin yönetmeni Kökçeoğlu ile konuştuk.
İlhan Mimaroğlu hayatta olsaydı, bu belgeseli çekerken onunla neleri konuşmak isterdiniz?
‘İlhan Mimaroğlu kendisi hakkında bir belgesel yapılmasına ne derdi?’ sorusunu onu yakından tanıyan insanlara sorma şansım oldu. Genelde şu cevabı aldık, sinemayı çok sevdiği için bir şans verebilirdi ama yönetmen için yapım boyunca hayat hiç kolay olmazdı… Neyse ki onun ruhuna, sanatına mümkün olduğunca sadık kalan bir iş yapmaya çalıştık. Onunla ne konuşurdum diye düşünüyorum, pek müzik konuşacağımızı sanmıyorum. Minimalist müziklerden nefret ettiği için, mesela benim The Necks grubuna aşkımı çok sert karşılardı diye düşünüyorum. Sinema konusunda daha iyi anlaşırdık, saatlerce Billy Wilder konuşabilirdik. Peki belgesel için neler sorardım? Elektronik müzik stüdyosundaki ortamına dair sayısız soru sorabilirdim. Aynı stüdyoda çalışan besteci Bülent Arel ile olan ilişkilerini açmaya çalışırdım. Muhtemelen sorularıma pek cevap vermek istemezdi, bilgi için beni kitaplarına yönlendirirdi ve Billy Wilder konuşmaya devam ederdik. Nadiren gece bir yakınlarında kaldığında eğer evde müzik arşivi varsa, sabaha kadar oturur bilmediği plakları dinlermiş. Karşısında oturup çaldığı plaklar üzerine yorum almak nefis bir belgesel olabilirdi.
Güngör Mimaroğlu’yla konuşurken sizi etkileyen özellikleri oldu mu? Olduysa neler?
Güngör Hanım beni hayatımda en çok etkileyen insanlardan biri oldu. Başlangıçta ana yapımcım Dilek Aydın’a Güngör Hanım’a da filmde yer vereceğimi, onu bir anlatıcı olarak araçsallaştırmak istemediğimi söylemiştim. Ama araştırmacımız Elif Dizdaroğlu ile birlikte onun Moda’daki evine ziyaretlerimiz arttıkça projeyi tamamen çift ve hatta aile üzerine kurmaya karar verdim. Zaman içinde Elif’le beraber onunla arkadaş olduk. Güngör Hanım müthiş bir yaşam deneyimine sahip. Yoko Ono ile New York sokaklarında yürümüş, İlhan Bey’le beraber yemekte John Cage’i ağırlamış (hiç kolay olmamış Cage’i memnun etmek), 68 yazını Paris’te yaşamış bir insan. Cesur bir aktivist ama aynı zamanda çok insancıl birisi, onun insanlara yaklaşımından etkilenmemek mümkün değil. Ayrıca belgeseli çekerken benim özgürlüğüme asla karışmak istemediğini, bu nedenle bitene kadar izlemeyeceğini söylemişti bir kez. İlhan Bey’in arşiv görüntülerini tek tek onunla beraber izledik, bazı yerlerde çok hüzünlendi ama sonuna kadar izlemek istedi. Onları izlerken öyle hikayeler dinledim ki, bu deneyim beni de değiştirdi. Özellikle de yeni olanı inatla aramak konusunda motive etti.
Bildiğimiz belgesellerden çok farklı, İlhan Mimaroğlu’nun çekimleri ve müzikleri kullanılmış. Konuşmacıları görmüyoruz, Mimaroğlu’nun filmini izlerken bize eşlik ediyorlar. Neden bunu tercih ettiniz? Belgeseli hayata geçirirken en çok hangi konuda zorlandınız?
Sinema yazarlığından geldiğim için yeni bir şeyler denemenin, yapmanın veya yapmaya cesaret etmenin ne kadar önemli olduğunu biliyorum. Belgeselin çok yaratıcı bir alan olduğu genellikle görmezden geliniyor. Türkiye gibi bir ülkede belge ve arşiv çalışmaları çok önemli, bu nedenle belgeselciler önemli bir görev üstleniyor. Ama bir yandan da türü kurmaca ve deneysel alanlara yaklaştıran, belgeselin gerçeklerden ilham alan bir hikaye anlatma modeli olabileceğini hatırlatan yaratıcı filmler de yapılmalı diye düşünüyorum. İlhan Bey’in müziğini de düşününce, biraz yoldan çıkmak bana doğru gözükmeye başladı. Üstelik böylece İlhan Bey ve Güngör Hanım’ın başka bir dünya ve müzik mümkün diyen ruhlarına da daha sadık kalacaktım. Şanslıydım çünkü kadınlardan oluşan harika bir yapım ekibi vardı ve ana yapımcı Dilek’le beraber Esin Uslu ve Buse Yıldırım da farklı bir iş yapmamı desteklediler. En zor konu bütçe konusuydu, yurtdışı ayağı olması ister istemez projenin bütçesini yükseltti. Bu işler, bu tür filmler giderek daha zor yapılıyor, yapılacak.
Sizce İlhan Mimaroğlu’nu hem insan hem de müzisyen olarak farklı kılan neydi?
Ben karakteriyle müziğinin şaşırtıcı derecede uyumlu olduğunu düşünüyorum. Biraz zor bir insandı, tıpkı müziği gibi. Onunla iletişim kurmak kolay değildi, sabır istiyordu. Yine müziği de böyle. Ama onunla iletişim kurmayı başaranlar, ona yaklaşanlar, arkadaş olanlar çok şanslıydı diye düşünüyorum. Aynısı müziğini sevenler için de geçerli. Elektronik sesleri, jazz parçaları, sokak seslerini, şiir ve manifestoları buluşturan politik kolajları eşsizdir, değiştirme gücü vardır.
İlhan Bey, bir noktada “Çölde kendi kendime konuşuyormuşum gibi. Dediklerimi işitmiyorlar. 2-3 yılda bir söylediklerimi duymuş olan birileri geliyor ama onlar da beni yanlış anlamış oluyor” diyor. Sizce neden insanların onu anlamadığını düşünüyor?
60’larda başlayan radikal çağ sona eriyordu. Finnadar gibi çılgın bir plak şirketini kurabildiği dönem bitiyordu. 80’lerde Amerikan kapitalizmi az satan veya hiç satmayan avangard ve deneysel müzikleri rafların en arkasına attı, yenilikçi müzikleri marjinalleştirdi. O asla ve asla avangard müziğin küçük bir grubun dinlediği seçkin, elit bir müzik olmasını istemedi. Sadece besteciler veya sanatçılar değil hemen herkes bu zor müziği anlasın, dinlesin istedi. Elbette onu sevenler, dinleyenler, Harlem’de gezerken mahallenin sakinlerinden onu yolda durdurup hayranlığını sunanlar da vardı. O avangard müziğin marjinalleşmesini, yeraltına inmesini, akademiye ve sergi salonlarına hapsolmasını kabul edemiyordu. Bu nedenle kendisini sokaklarda buldu ve sokak sanatı fotoğrafları çekmeye başladı. Belgeselde David Toop’un dediği gibi bu sokak eserleri onun politik işitsel kolajlarına ruh olarak yakındı.
Güngör Hanım’ın belgeseli izledikten sonraki görüşleri ve tepkisi ne oldu?
Güngör Hanım ve belgeseli baştan sona destekleyen, sadece anılarıyla değil arşiviyle de katkıda bulunan Rüstem Batum, belgeselin tüm aşamalarını takip ettiler. Güngör Hanım belgeselde kendisinin İlhan Bey kadar yer almasına başlarda şaşırdı ama sonradan farklı bakış açılarına ve hikayelere yer verilmesini sevdi. Onun için en zor olan eski görüntülerle karşılaşmak oldu. Bazı çekimleri neredeyse elli yıl sonra ilk defa izlemiş oldu.
Yayın tarihinin pandemiye denk gelmesi filmin dijital platformdan izleyici ile buluşmasına imkan verdi. Bu süreçte MUBI ile yollarınız nasıl kesişti ve hem yönetmen olarak sizin için, hem de filmin izleyiciye ulaşması açısından nasıl bir deneyim oldu?
MUBI, sinemanın geleceğinde önemli bir yeri olacağına inandığım dijital platformlar arasında beni en çok heyecanlandıranlardan biri. Mimaroğlu’nu platformda görmek istediklerini ilk bana ilettiler ve ben bunu heyecanla yapım ekibimle paylaştım. Belgeselin Instagram sayfasına filmin nasıl izlenebileceğine dair çok fazla mesaj geliyordu. Bu nedenle MUBI gösterimi çok güzel oldu. Filmin festival macerası da Avrupa’daki belgesel festivallerinde devam edecek. Son olarak Mimaroğlu’nun Cumhuriyet’te yer almasının bizim için çok önemli olduğunu eklemek isterim. Pek çok insan, tıpkı benim gibi İlhan Mimaroğlu’nu doksanlı yıllarda Cumhuriyet’te çıkan, New York’tan yolladığı yazılarıyla tanıdı.
Enerjinin yüksek olduğu bir gün seni bekliyor. İçsel motivasyonunu artıracak birçok fırsat karşına çıkabilir. Sosyal çevrenle olan etkileşimlerin güçleniyor; bu, yeni bağlantılar kurmana veya mevcut ilişkilerini derinleştirmeni sağlayabilir. Doğru kelimeleri bulacak, hislerini etkili bir şekilde ifade edeceksin. Bu dönemde, cesaretin ve kararlılığın, zorlukların üstesinden gelmene yardımcı olacak. İş hayatında ise yeni projelere atılmak için harika bir zaman. Yaratıcı fikirlerinle dikkat çekebilirsin. Kendi isteklerin doğrultusunda hareket etmekten çekinme, çünkü bu, sana çok şey kazandırabilir. Sağlığına özen göstermek ise uzun vadede fayda sağlayacak. Bu dönemde içsel huzurunu bulmak için yalnız kalmak veya kişisel ilgi alanlarına yönelmek isteyebilirsin. Kendine zaman ayırmayı unutma.
Bugün, duygusal ve maddi bağlamda güçlü bir denge arayışında olacaksın. İçsel huzurunu korumak için sakin ve rahat bir ortam yaratma isteği baskın. İlişkilerde samimiyete ve güvene büyük önem vereceksin. Yakın çevrendeki insanlarla derinlemesine konuşmalar yaparak, birbirinize nasıl daha iyi destek olabileceğinizi keşfedeceksiniz. Mali konularda dikkatli olman gereken bir dönemdesin; harcamalarını gözden geçirip, gereksiz mali yüklerden kaçınmak faydalı olabilir. Kendine olan güvenin, yeni fırsatların kapılarını aralayabilir; ancak, aceleci olmadan düşünerek ilerlemek en iyisi. Sanatsal ve estetik yönlerin, kendini ifade etmek için harika bir alan sunuyor. Yaratıcılığını konuşturmak, gününü daha anlamlı kılacak. Doğayla iç içe olmak ya da sevdiğin bir aktiviteyle meşgul olmak, zihin ve beden dengen için önemli bir katkı sağlayacaktır. Günün sonlarına doğru, huzurlu bir akşam sana iyi gelecek.
Bugün zihninizin pır pır ettiği bir gün. Sosyal ilişkilerinizde ve iletişimde güçlü bir akış hissedeceksiniz. Arkadaşlarınızla yapacağınız sohbetler, ilham verici ve dönüştürücü olabilir. Eski anılar canlanırken, yeni projeler için heyecan duymanız muhtemel. Çevrenizdeki insanlarla etkileşimde bulunmak, size yeni bakış açıları kazandırabilir. Ancak, çok fazla bilgi bombardımanına maruz kalmaktan kaçının; bu, zihinsel olarak sizi yıpratabilir. Duygusal anlamda, içsel dengeyi korumak için biraz yalnız kalmak iyi gelebilir. Bugün, özgürlüğünüzü kutlamak adına kendinize zaman ayırmayı unutmayın. Beklenmedik haberler, planlarınızı değiştirebilir ama bu değişimler yeni fırsatları da beraberinde getirecek. Yeniliklere açık olun ve akışta kalmayı tercih edin.
Duygusal derinliklerin, ince ruhsal durumların ve içsel dünyanla bağlantılı olduğun bir gün. Ailevi ilişkiler ön planda, bu bağlamda huzur arayışın artabilir. Sevdiklerinle geçirilen vakit, kendini iyi hissetmeni sağlayacak. İçinde bulunduğun durumları, duygusal zeka ile değerlendirmek, sorunların üstesinden gelmene yardımcı olacak. Gerekli olan desteği almak için sevdiklerine yönelmekten çekinme. Ayrıca, yaratıcılığın gün yüzüne çıkabilir; sanatsal faaliyetlere yönelmek, ruhunu besleyecek. Kalbini dinle, iç sesini takip et. Unutma, duygularını ifade etmekten çekinmemelisin. Bugün, kendine bir iyilik yaparak, sana iyi gelen şeylerle zaman ayırmayı düşünmelisin. Kendine olan güvenin artarken, sevdiklerinle paylaşım yapmanın huzurunu yaşayacaksın.
İçindeki yaratıcılık ateşi coşuyor, bu da seni hedeflerine daha da yakınlaştırabilir. Gün boyunca, etrafındakilerden ilham alarak yeni fikirler beyin fırtınası yapabilirsin. Sosyal ilişkilerinde samimi ve etkileyici bir iletişim tarzı sergileyerek insanların dikkatini çekmeyi başaracaksın. Öne çıkma arzun güçlü, bu nedenle kendine güvenmeli ve cesur adımlar atmalısın. Fakat dikkat et, ego savaşlarına girmekten kaçınmalısın; bu, ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Fiziksel ve zihinsel sağlığına özen göstermek, enerji seviyenin artmasını sağlayacak. Bugün, kendin için bir şeyler yapmak ve kişisel bakımına zaman ayırmak harika bir fikir. Sıcak bir kalple, severek yaptığın şeylere yönelmek, keyfini arttıracak ve ruh halini iyileştirecek. Unutma, gerçek ışıltın yalnızca kendinle barış içinde olduğunda parlayacak.
Detaylara olan düşkünlüğün bugünün en önemli teması olacak. Küçük şeylere, ince ayrıntılara dikkatin dağılabilir; bu da seni hem avantajlı hem de dezavantajlı bir duruma sokabilir. İş yerindeki ilişkilerde hassas bir denge gözetmen gerek, başkalarının duygularına karşı duyarlılığın sana büyük avantaj sağlayabilir. Yazışmaların ve iletişimlerin sürpriz gelişmelere açık; belki beklenmedik bir iş birliği kapını çalacak. Sağlık konularında ise içsel huzuru bulmaya yönelik adımlar atmalısın. Ruhsal ve fiziksel sağlığına özen göstererek, günlük rutininin bileşenlerini yeniden gözden geçirmek faydalı olacak. Akşam saatlerinde sosyal bir aktivite seni bekliyor; bu fırsatı değerlendir ve sevdiklerinle keyifli anlar paylaşmayı ihmal etme.
İlişkilerde denge ve uyum arayışın yoğunlaşacak. Ortaklıklar ve sosyal bağlantılar, ruh haline ve genel enerjine olumlu yansıyacak. Ancak, karar verme sürecinde acele etmemelisin; içsel sesini dinlemek, daha sağlam adımlar atmanı sağlayacak. Kendini ifade etme tarzın, başkaları üzerinde güçlü bir etki bırakabilir. Bu dönem, estetik ve sanatsal konularda ilham verici olabilir, yaratıcı projelere yönelmek için ideal bir zaman. Kendini güzellik ve armoni ile çevrele, bu seni daha da güçlü kılacak. Duygusal paylaşımlar ön planda; sevdiklerinle yapacağın derin sohbetler, ilişkilerini güçlendirecek. Kendine güven ve içsel huzurunu bulmak, hayatının her alanında olumlu yansımalar yaratacak.
Duygusal derinliklerinle yüzleşme fırsatı bulabilirsin. İçsel dönüşümler, gizli kalmış hislerinle yüzleşmeni gerektirecek. İletişim için uygun bir zaman olmayabilir; bu nedenle, düşüncelerini içe dönerek keşfetmek daha yararlı olacak. Özgüvenin artabilir, ancak dikkat etmen gereken karmaşık ilişkiler gündeme gelebilir. Başkalarının görüşlerine dikkat et; dışarıdan gelen etkilere karşı dikkatli ol. Kendi içsel sesine güvenmeye çalış. Tutku ve kararlılıkla hedeflerine yaklaşabilir, Macera arayışında yeni fırsatlar bulabilirsin. Yenilikçi fikirler aklını meşgul edebilir; bu süreçte, yaratıcılığını serbest bırakmak, seni bekleyen güzelliklere kapı açabilir.
Enerjinin zirveye ulaştığı bir gün. Yeni maceralara atılmak için cesaret bulabilirsin. Seyahat planları yapma isteği uyanacak, yanındaki insanların da destek olacağı bu süreçte, beklenmedik sürprizlerle karşılaşabilirsin. Farklı kültürler ve düşüncelerle etkileşimde bulunmak, ufkunu açacak. Sosyal bağlantıların güçlenecek, kalabalık ortamlarda kendini ifade etmekte zorlanmayacaksın. Ancak, dikkatini dağıtan unsurlara karşı temkinli olmalısın; bu, odaklanmanı zorlaştırabilir. İçsel bir huzur arayışında olabilirsin. Meditasyon veya doğada vakit geçirmek, ruhuna iyi gelecektir. Aşk hayatında ise heyecan verici sürprizler kapıda; kalp ritmin hızlanacak. İlerideki adımları düşünerek karar vermek doğru bir yaklaşım.
Bu günlerde sorumlulukların, hedeflerin ve kariyerinle ilgili konular ön planda. Kendini disiplinli ve kararlı hissedeceksin. Geçmişte yaptığın çalışmaların meyvelerini toplama zamanı. İletişim becerilerin artıyor, bu da iş yapma şeklin üzerinde olumlu bir etki yaratacak. İçsel bir huzur bulma eğilimindesin; bu, zihinsel dengeyi korumana yardımcı olacak. Kendine zaman ayırmayı unutma, doğayla bağlantı kurmak ruh halini canlandırabilir. Duygusal ilişkilerde ise güven arayışın belirgin olabilir; karşındakilerle daha derin bir bağlantı kurmayı isteyeceksin. Önemli adımlar atmadan önce mantığını dinlemeyi ihmal etme. Yarın için heyecan verici fırsatlar kapıda, bu süre zarfında kendine güven ve kararlı adımlar at.
Bugün, özgürlük arayışın ön planda olacak. Duygusal derinliklere inmekten kaçınma isteğin aklında dolanıyor. Sosyal çevrende yenilikçi fikirlerinle dikkat çekebilirsin, bu da etrafındakilerle ilginç diyaloglar yaşamanı sağlayabilir. Özellikle grup aktiviteleri, yaratıcılığını artıracak ve seni başka insanlarla buluşturacak.Eski alışkanlıklarından kurtulmak ve yeniliklere açık olmak için harika bir zaman dilimindesin. İçsel huzurun için kendine zaman ayırmayı ihmal etme; meditasyon veya doğa yürüyüşleri seni rahatlatacak. Aşk hayatında ise, sıradışı ve alışılagelmişin dışındaki yaklaşımları denemek için istekli olabilirsin. Partnerinle ortak hayaller kurmak ve onları gerçekleştirmek için harekete geçebilirsin. Kendini ifade etme biçimin, derin bir bağ kurmana olanak tanıyacak. Bugün, bağımsızlığını ve yenilikçiliğini ön plana çıkararak, içsel dünyanı beslemek için imkânlar yaratma şansın olacak. Unutma, hayatı renklendirmek için yaptığın küçük değişiklikler büyük farklar yaratabilir!
Duygusal derinliklerinle bu dönemde yüzleşmek, içsel huzurunu sağlayan bir yolculuğa davet ediyor seni. Sevgi ve şefkat dolu bir anlayış, ilişkilerini besliyor; başkalarına yardım etme isteğin, ruhsal olarak seni büyütüyor. Ancak, kendi ihtiyaçlarını da unutmamalısın. Hayal gücün yüksek ve yaratıcılığın sana birçok kapıyı aralayacak. Sanatsal bir proje üzerine çalışmak veya yeni bir hobi edinmek için harika bir zaman. Duygusal dalgalanmalar seni zorlayabilir; bu süreçte, kararlılık ve sabır, ruhunu toplamanı sağlayacak. Kalbindeki sezgileri dinleyerek, içsel rehberini takip etmen önem taşıyor. Unutma ki, bazen kendi sınırlarını korumak da bir sevgi göstergesidir. Kendine karşı nazik ol, huzuru bulmak için kendinle yüzleşmeyi tercih et. Uzaklarda bir fırsat, beklenmedik bir şekilde kapını çalabilir; bu dönem, hayatında yeni bir sayfa açma potansiyeli taşıyor.
