1
Yönetmen Serdar Kökçeoğlu’nun “Mimaroğlu” belgeseli, festival yolculuğunun ardından dijital platform MUBI’de yayımlandı. Çoğu insanı hatta Kökçeoğlu’nu da 90’lı yıllarda Cumhuriyet’te yazdığı yazılarla etkileyen İlhan Mimaroğlu’nun ve eşi Güngör Hanım’ın izini süren belgesel, İstanbul Film Festivali ve Antalya Altın Portakal’dan ödülle dönmüştü.
İlhan ve Güngör Mimaroğlu, 60’ların başında İstanbul’dan yola çıkar ve New York’a giderek yeni bir hayata başlarlar. İlhan, avangard sanata olan ilgisinin sonucunda elektronik müziğin gelişmesinde rol alarak adını çağdaş müzik tarihine yazdıracak, Güngör ise sokakları kasıp kavuran özgürlükçü eylemlerde en ön sıralarda saf tutacaktır. Mimaroğlu, birçok açıdan birbirini tamamlayan iki ruhun hikâyesi…
Ancak “Mimaroğlu” bildiğimiz belgesellerden değil, İlhan Mimaroğlu’nun 40 yıl boyunca kendi çektiği ve hiçbir yerde yayımlanmamış 8mm ve dijital görüntüler üzerinde, yine kendi müzikleri yer alıyor. Bu sırada İlhan ve Güngör Mimaroğlu’nu anlatan konuşmacıların hiçbirini görmüyoruz. Yalnızca belgesel sonunda Güngör Hanım ve oğlu Rüstem Batum ekrana geliyor. Konuşmacılar arasında İdil Biret’ten, gazetemiz yazarı Evin İlyasoğlu’na birçok isim de var. Belgeselin yönetmeni Kökçeoğlu ile konuştuk.
İlhan Mimaroğlu hayatta olsaydı, bu belgeseli çekerken onunla neleri konuşmak isterdiniz?
‘İlhan Mimaroğlu kendisi hakkında bir belgesel yapılmasına ne derdi?’ sorusunu onu yakından tanıyan insanlara sorma şansım oldu. Genelde şu cevabı aldık, sinemayı çok sevdiği için bir şans verebilirdi ama yönetmen için yapım boyunca hayat hiç kolay olmazdı… Neyse ki onun ruhuna, sanatına mümkün olduğunca sadık kalan bir iş yapmaya çalıştık. Onunla ne konuşurdum diye düşünüyorum, pek müzik konuşacağımızı sanmıyorum. Minimalist müziklerden nefret ettiği için, mesela benim The Necks grubuna aşkımı çok sert karşılardı diye düşünüyorum. Sinema konusunda daha iyi anlaşırdık, saatlerce Billy Wilder konuşabilirdik. Peki belgesel için neler sorardım? Elektronik müzik stüdyosundaki ortamına dair sayısız soru sorabilirdim. Aynı stüdyoda çalışan besteci Bülent Arel ile olan ilişkilerini açmaya çalışırdım. Muhtemelen sorularıma pek cevap vermek istemezdi, bilgi için beni kitaplarına yönlendirirdi ve Billy Wilder konuşmaya devam ederdik. Nadiren gece bir yakınlarında kaldığında eğer evde müzik arşivi varsa, sabaha kadar oturur bilmediği plakları dinlermiş. Karşısında oturup çaldığı plaklar üzerine yorum almak nefis bir belgesel olabilirdi.
Güngör Mimaroğlu’yla konuşurken sizi etkileyen özellikleri oldu mu? Olduysa neler?
Güngör Hanım beni hayatımda en çok etkileyen insanlardan biri oldu. Başlangıçta ana yapımcım Dilek Aydın’a Güngör Hanım’a da filmde yer vereceğimi, onu bir anlatıcı olarak araçsallaştırmak istemediğimi söylemiştim. Ama araştırmacımız Elif Dizdaroğlu ile birlikte onun Moda’daki evine ziyaretlerimiz arttıkça projeyi tamamen çift ve hatta aile üzerine kurmaya karar verdim. Zaman içinde Elif’le beraber onunla arkadaş olduk. Güngör Hanım müthiş bir yaşam deneyimine sahip. Yoko Ono ile New York sokaklarında yürümüş, İlhan Bey’le beraber yemekte John Cage’i ağırlamış (hiç kolay olmamış Cage’i memnun etmek), 68 yazını Paris’te yaşamış bir insan. Cesur bir aktivist ama aynı zamanda çok insancıl birisi, onun insanlara yaklaşımından etkilenmemek mümkün değil. Ayrıca belgeseli çekerken benim özgürlüğüme asla karışmak istemediğini, bu nedenle bitene kadar izlemeyeceğini söylemişti bir kez. İlhan Bey’in arşiv görüntülerini tek tek onunla beraber izledik, bazı yerlerde çok hüzünlendi ama sonuna kadar izlemek istedi. Onları izlerken öyle hikayeler dinledim ki, bu deneyim beni de değiştirdi. Özellikle de yeni olanı inatla aramak konusunda motive etti.
Bildiğimiz belgesellerden çok farklı, İlhan Mimaroğlu’nun çekimleri ve müzikleri kullanılmış. Konuşmacıları görmüyoruz, Mimaroğlu’nun filmini izlerken bize eşlik ediyorlar. Neden bunu tercih ettiniz? Belgeseli hayata geçirirken en çok hangi konuda zorlandınız?
Sinema yazarlığından geldiğim için yeni bir şeyler denemenin, yapmanın veya yapmaya cesaret etmenin ne kadar önemli olduğunu biliyorum. Belgeselin çok yaratıcı bir alan olduğu genellikle görmezden geliniyor. Türkiye gibi bir ülkede belge ve arşiv çalışmaları çok önemli, bu nedenle belgeselciler önemli bir görev üstleniyor. Ama bir yandan da türü kurmaca ve deneysel alanlara yaklaştıran, belgeselin gerçeklerden ilham alan bir hikaye anlatma modeli olabileceğini hatırlatan yaratıcı filmler de yapılmalı diye düşünüyorum. İlhan Bey’in müziğini de düşününce, biraz yoldan çıkmak bana doğru gözükmeye başladı. Üstelik böylece İlhan Bey ve Güngör Hanım’ın başka bir dünya ve müzik mümkün diyen ruhlarına da daha sadık kalacaktım. Şanslıydım çünkü kadınlardan oluşan harika bir yapım ekibi vardı ve ana yapımcı Dilek’le beraber Esin Uslu ve Buse Yıldırım da farklı bir iş yapmamı desteklediler. En zor konu bütçe konusuydu, yurtdışı ayağı olması ister istemez projenin bütçesini yükseltti. Bu işler, bu tür filmler giderek daha zor yapılıyor, yapılacak.
Sizce İlhan Mimaroğlu’nu hem insan hem de müzisyen olarak farklı kılan neydi?
Ben karakteriyle müziğinin şaşırtıcı derecede uyumlu olduğunu düşünüyorum. Biraz zor bir insandı, tıpkı müziği gibi. Onunla iletişim kurmak kolay değildi, sabır istiyordu. Yine müziği de böyle. Ama onunla iletişim kurmayı başaranlar, ona yaklaşanlar, arkadaş olanlar çok şanslıydı diye düşünüyorum. Aynısı müziğini sevenler için de geçerli. Elektronik sesleri, jazz parçaları, sokak seslerini, şiir ve manifestoları buluşturan politik kolajları eşsizdir, değiştirme gücü vardır.
İlhan Bey, bir noktada “Çölde kendi kendime konuşuyormuşum gibi. Dediklerimi işitmiyorlar. 2-3 yılda bir söylediklerimi duymuş olan birileri geliyor ama onlar da beni yanlış anlamış oluyor” diyor. Sizce neden insanların onu anlamadığını düşünüyor?
60’larda başlayan radikal çağ sona eriyordu. Finnadar gibi çılgın bir plak şirketini kurabildiği dönem bitiyordu. 80’lerde Amerikan kapitalizmi az satan veya hiç satmayan avangard ve deneysel müzikleri rafların en arkasına attı, yenilikçi müzikleri marjinalleştirdi. O asla ve asla avangard müziğin küçük bir grubun dinlediği seçkin, elit bir müzik olmasını istemedi. Sadece besteciler veya sanatçılar değil hemen herkes bu zor müziği anlasın, dinlesin istedi. Elbette onu sevenler, dinleyenler, Harlem’de gezerken mahallenin sakinlerinden onu yolda durdurup hayranlığını sunanlar da vardı. O avangard müziğin marjinalleşmesini, yeraltına inmesini, akademiye ve sergi salonlarına hapsolmasını kabul edemiyordu. Bu nedenle kendisini sokaklarda buldu ve sokak sanatı fotoğrafları çekmeye başladı. Belgeselde David Toop’un dediği gibi bu sokak eserleri onun politik işitsel kolajlarına ruh olarak yakındı.
Güngör Hanım’ın belgeseli izledikten sonraki görüşleri ve tepkisi ne oldu?
Güngör Hanım ve belgeseli baştan sona destekleyen, sadece anılarıyla değil arşiviyle de katkıda bulunan Rüstem Batum, belgeselin tüm aşamalarını takip ettiler. Güngör Hanım belgeselde kendisinin İlhan Bey kadar yer almasına başlarda şaşırdı ama sonradan farklı bakış açılarına ve hikayelere yer verilmesini sevdi. Onun için en zor olan eski görüntülerle karşılaşmak oldu. Bazı çekimleri neredeyse elli yıl sonra ilk defa izlemiş oldu.
Yayın tarihinin pandemiye denk gelmesi filmin dijital platformdan izleyici ile buluşmasına imkan verdi. Bu süreçte MUBI ile yollarınız nasıl kesişti ve hem yönetmen olarak sizin için, hem de filmin izleyiciye ulaşması açısından nasıl bir deneyim oldu?
MUBI, sinemanın geleceğinde önemli bir yeri olacağına inandığım dijital platformlar arasında beni en çok heyecanlandıranlardan biri. Mimaroğlu’nu platformda görmek istediklerini ilk bana ilettiler ve ben bunu heyecanla yapım ekibimle paylaştım. Belgeselin Instagram sayfasına filmin nasıl izlenebileceğine dair çok fazla mesaj geliyordu. Bu nedenle MUBI gösterimi çok güzel oldu. Filmin festival macerası da Avrupa’daki belgesel festivallerinde devam edecek. Son olarak Mimaroğlu’nun Cumhuriyet’te yer almasının bizim için çok önemli olduğunu eklemek isterim. Pek çok insan, tıpkı benim gibi İlhan Mimaroğlu’nu doksanlı yıllarda Cumhuriyet’te çıkan, New York’tan yolladığı yazılarıyla tanıdı.
Bugün enerjinin yüksek olacak, cesur ve kararlı adımlar atmaya hazır hissediyorsun. İçgüdülerin güçlü, bu nedenle sezgilerine güvenmelisin. Yaratıcılığın ön planda, yeni projelere başlamak veya mevcut olanları yenilemek için harika bir zaman. Sosyal ilişkilerde sıcak ve samimi olacaksın, çevrendekilerle olan etkileşimlerin keyifli anlar yaşatabilir. Duygusal olarak biraz gergin hissetsen de, bu durumu avantaja dönüştürebilirsin. Sabırlı olmanın önemini unutma, anlık tepkiler vermekten kaçın. Kendine güven ve içsel motivasyonunu artıracak aktiviteler bul. Aşk hayatında ise samimiyet ön planda, açık iletişim kurmak ilişkinizi güçlendirebilir.
Bugün, duygusal olarak kendini güçlü hissettiğin bir dönemdesin. İçsel huzur arayışın, seni sanatsal ve estetik konulara yönlendirebilir. Farklı bakış açılarıyla çevrendekileri etkileyebilirsin; yaratıcılığın parlayacak. İş ya da özel yaşamında alacağın kararlar, gelecekte fayda sağlayacak bir temelin inşasında önemli rol oynayacak. Anlık duygulara kapılmamak ve kararlılığını korumak, ilerlemeni hızlandırabilir. Maddi konulara dair bir değerlendirme yapma ihtiyacı hissedebilirsin; bütçeni incelemek ya da yeni yatırım fırsatları araştırmak için doğru zaman. Sosyal ilişkilerde içten sohbetler, seni yüreklendirecek insanlarla bir araya getirebilir. Şimdi, içsel gücün ve kararlılığın sayesinde, hayallerinin peşinden koşmak için harekete geçme vakti.
Farklı düşüncelerle dolu bir gün. İletişim kabiliyetin ön planda. Fikirlerinle çevrendeki insanları etkileyebilirsin. Onların bakış açılarına açık olursan, ilham verici diyaloglar yaşanabilir. Sosyal aktivitelere katılmak için harika bir zaman, yeni bağlantılar kurabilir veya eski dostlarla yeniden bir araya gelebilirsin. Zihin, hızlı ve çevik; kendini ifade etmek için yaratıcı yollar keşfedebilirsin. Duygusal derinliklere dalma arzusu içinde bulunabilirsin ancak yüzeyselliği aşmamak için dikkatli olmalısın. Ayrıca, verilen sözlere sadık kalmak ve güvenilir olmak ilişkilerinde önem kazanıyor. Bugün, düşüncelerinle dünyayı renklendirirken, unutma; duygusal dengeyi korumak da bir o kadar kritik. Yeni fikirler ve bakış açıları, günlük rutinine farklı bir tat katacak. Dinlemek ve anlamak için vakit ayırmayı unutma.
Duygusal derinliklerin içinde kaybolmuş hissetmek mümkün. İçsel dünyanın, özellikle aile ilişkileri ve ev hayatı üzerinde yansımalar yaratabilir. Anlık hüzün ve sevgi dolu anların arasında gidip gelebilirsin. Kendini ifade etmekte zorlanıyorsan, bir günlüğe düşüncelerini yazmak iyi gelebilir. Bugün, geçmiş anıları yeniden gözden geçirmek, onlara farklı bir bakış açısıyla yaklaşmak faydalı olacaktır. Özellikle sevdiklerinle geçireceğin zaman, güven duygunu pekiştirebilir. Hislerinin doğal akışına bırakmak, seni daha huzurlu hissettirecek. İhtiyacın olan destek için, kalbini açıp duygularını paylaşmaktan çekinme. Unutma, senin içindeki sevgi ve şefkat, etrafındakilerin kalbine de dokunabilir.
Kendin için bu günkü sahnede parlamak için bir fırsat var. İçsel gücün ve cazibenle etrafındaki insanları etkileyebilirsin. Yaratıcılığın zirveye çıkmışken, hayal gücünü kullanarak projelerine ivme kazandırabileceğin bir dönemdesin. Sosyal çevrenle ilişkilerin güçleniyor; yeni arkadaşlıklar kurulabilir, eski dostluklar tazelenecek. İçindeki lider ruhu, bulunduğun ortamda belirginleşecek ve fikirlerinle başkalarına ilham vereceksin. Kalbindeki tutkular, sana sükunet getirecek; sevdiğin şeylere yönelmekten çekinme. Kendine yaradığın alanlarda cesur adımlar atabilirsin. Unutma, ışığın tüm kısımlarıyla yayılıyor; güveninle ve kararlılığınla yol gösterici olabilirsin. Ama dikkatli ol, bazen kibirli bir tavır, etrafındaki insanlarla olan iletişimini zorlaştırabilir. Dengeni korumaya çalışarak, bu günkü enerjini en iyi şekilde değerlendirebilirsin.
Bugün, detaylara olan düşkünlüğün seni öne çıkaracak. Küçük ayrıntıları yakalamak için sahip olduğun keskin gözlem yeteneği, başkalarına yardım etme konusunda büyük bir fırsat sunabilir. İş yerinde veya günlük yaşamda yüzeyde görünenlerin ötesine geçerek, derinlemesine inceleme yapman gereken bir durumla karşılaşabilirsin. Bu, hem profesyonel hem de kişisel ilişkilerde güvenilir bir kaynak olmanı sağlayacak.Yaratıcılığın beklenmedik bir şekilde açığa çıkabilir; yeni fikirler veya projeler için ilham alabilir ve bu fikirlerini düzenleyip somut hale getirme fırsatı bulabilirsin. Sosyal çevrende ise, insanlarla bağlantılar kurmak, düşündüğünden daha keyifli ve anlam dolu hale gelebilir. Duygusal derinlikler ve insanların iç dünyalarına dair dokunuşlar, daha büyük bir bağ kurmanı sağlayabilir. Dikkatini dağıtacak şeylerden uzak durarak, bu değerli anıların tadını çıkar. Kendinle barışık olma ve içsel huzuru bulma yönünde atacağın adımlar, günün sonunda seni tatmin edecektir.
Bugün ilişkiler ve sosyal ortamlar ön planda. Geçmişte yaşadığın bir ilişkiyle ilgili düşüncelere dalabilirsin; bu, daha önceki deneyimlerinden öğrenmeni sağlayacak. Ortaklıklar ve iş birlikleri konusunda, karşı tarafla açık ve dürüst bir iletişim kurmak önem taşıyor. Fikirlerini dile getirirken, karşıdaki kişinin bakış açısını da göz önünde bulundurmalısın. Sanatsal yönlerin açığa çıkıyor, yaratıcılığını ifade etmek için en doğru zaman. Güneş, dış görünümüne ve tarzına olan ilgini arttırabilir; modaya ve estetiğe yönelik eğilimlerin güçleniyor. Biraz cesur davranarak, yeni bir tarz denemek ya da farklı bir görünüm elde etmek seni daha özgüvenli hissettirecek. Duygusal dengeyi korumaya çalış, huzurlu bir akış içinde kalmak, genel mutluluğunu artıracak.
Duygular derinleşiyor; içsel tutku ve yoğun hisler gün yüzüne çıkıyor. Gizli kalmış duygusal meselelerle yüzleşme fırsatın var. İlişkilerde samimiyet arayışı içindesin; açık ve dürüst bir iletişim kurmak sana yürekten gelen bir istek olarak belirecek. Bu süreçte sezgilerin oldukça güçlü, hislerine güvenebilirsin. İç dünyandaki savaşları kazanmak, seni büyüme ve dönüşüm yolunda ileri bir adım atmaya yönlendirecek.İş ve kariyer alanında bazı mücadeleler gündeme gelebilir. Çalışma ortamındaki dinamiklere odaklanmalısın; birlikte çalıştığın kişilerle enerjin sarsılabilir. Diplomasi ve anlayış, sorunları çözmende anahtar rol oynayacak. Revolüsyona ihtiyaç duyan projelere yönelmek isteyebilirsin; yenilikçi fikirler, ilham verici bir etki yaratabilir.Finansal konularda dikkatli olmanda fayda var; harcamalarını gözden geçir ve gereksiz risklere girmemeye özen göster. Geçmişten ilham alarak, geleceğe daha sağlam adımlarla ilerleyebilirsin. Kendine olan güvenin artıyor; bu içsel güç, seni hayallerine daha da yaklaştırabilir. Sağlıkta enerjini dengelemek adına ruhsal rahatlama yöntemlerine yönelmek iyi gelecektir; meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi. Denge sağlayarak, iç huzurunu yakalamak için fırsatın var. Hayatında olumlu değişim rüzgarları estirerek, dönüşüm yolunu güçlendireceksin.
Yeni maceralara atılmak için mükemmel bir zaman. İçsel özgürlüğün ve keşif arzulandıkça, çevrendekilere ilham verebilirsin. Sosyal ortamlarda kendini ifade etme biçimin dikkat çekebilir. Bugün, iletişimde samimiyetin önem kazandığı anlar yaşayabilirsin. Farklı bakış açılarından gelen fikirler, ufkunu genişletecek ve yeni fırsatların kapısını açacaktır. Hayalleri gerçeğe dönüştürecek cesareti bulabilirsin. İçsel sezgilerine güven, karşına çıkan yenilikler seni bulutların üzerine çıkarabilir. Mistik ve spritüel konulara olan ilgin artabilir, bu konularda araştırmalar yapmak sana keyif verecektir. Gelecek için umut verici düşüncelerin, içinde bir ateş yakacak. Kendi yolunu çizme cesaretini bulabilirsen, hayal ettiğin yaşamın kapıları aralanacaktır.
Sorumluluk duygusu pekişiyor, bu da seni çevrendeki insanlara yönelik daha otoriter bir duruş sergilemeye yönlendirebilir. Bugün, iş ve kariyerle ilgili konulara odaklanmak isteyeceksin. Bu hedefler doğrultusunda yeni stratejiler geliştirmek için ideal bir zaman. Ancak, sabırlı olmalı ve acele etmemelisin; zaman her şeyin ilacıdır. İletişim kurmaktan çekinme, zira başkalarının fikirleri ve önerileri seni yeni fikirlere yönlendirebilir. Maddi konularda atılımlar yapma isteği belirebilir, fakat harcamalarına dikkat etmen gerekecek. Geçmişteki mali hatalarından ders çıkararak sağlam adımlar atabilirsin. Kendine olan güvenin artıyor, bu özgüvenle yeni fırsatların kapılarını aralayabilirsin. Özel hayatında, sevdiklerinle olan bağları güçlendirmek adına güzel planlar yapma isteği ön planda. Romantik sürprizler ve küçük jestler, ilişkini besleyebilir. Kendini ifade etmekte zorlanmasan da, duygularını paylaşma konusunda temkinli olmalısın. Hangi alanda ilerlemek istediğini netleştirmek, sana yön verecek ve huzurunu artıracaktır. Unutma, emeklerinin karşılığını almak için sabırlı olmalısın.
Yaratıcılığın ve özgürlüğün ön planda olacağı bir gün seni bekliyor. Farklı düşünme yeteneğin, sıradan olanın ötesine geçmene yardımcı olacak. Sosyal çevrendeki insanlarla etkileşimin güçlenecek; arkadaşlarınla keyifli ve ilgi çekici sohbetler yapabilir, yenilikçi fikirlerinle ilham verebilirsin. Beklenmedik durumlarla karşılaşabilirsin ancak bu anların getireceği fırsatlar senin için heyecan verici olacaktır. Duygusal açıdan derin hissedeceğin anlar yaşayabilirsin. İçsel benliğine dönüp neyin seni gerçekten mutlu ettiğini sorgulamakta fayda var. Bugün, sezgilerine güvenerek yeni deneyimlere açık olmalısın. Hayata taze bir gözle bakma şansı yakalayacak ve olaylara farklı bir perspektiften yaklaşabileceksin. Aşk ve ilişkilerde ise özgürlük arayışın ön planda olacak; partnerinle samimi diyaloglar kurmaya özen göstermelisin.
Bugün içsel duyguların yoğunlaştığı bir dönemdesin. Empati yeteneğin sayesinde çevrendekilerin hislerini derinden anlayabilme kabiliyetin ön planda olacak. Bu, ilişkilerinde daha samimi ve bağlayıcı bir etki yaratabilir. Duygusal derinliklerde kaybolmamak için kendine zaman tanı ve içsel huzurunu bulmak için meditasyon veya doğada vakit geçirmeyi deneyebilirsin. Ayrıca, yaratıcı yönlerin açığa çıkabilir; sanat, müzik veya yazı gibi alanlarda kendini ifade etmek için harika bir fırsat. Gizli hislerini bir nebze açığa çıkarmaktan korkma, içsel yaratıcılığını besleyen unsurlar seni bekliyor. Kendine güven ve izlediğin yolun değerini bil. Sosyal bağlantılarında hassas ve düşünceli olman, derin dostluklar kurmana olanak tanıyabilir. Unutma ki, bugün attığın küçük adımlar, gelecekte büyük etkilere yol açabilir.
