1
Yönetmen Serdar Kökçeoğlu’nun “Mimaroğlu” belgeseli, festival yolculuğunun ardından dijital platform MUBI’de yayımlandı. Çoğu insanı hatta Kökçeoğlu’nu da 90’lı yıllarda Cumhuriyet’te yazdığı yazılarla etkileyen İlhan Mimaroğlu’nun ve eşi Güngör Hanım’ın izini süren belgesel, İstanbul Film Festivali ve Antalya Altın Portakal’dan ödülle dönmüştü.
İlhan ve Güngör Mimaroğlu, 60’ların başında İstanbul’dan yola çıkar ve New York’a giderek yeni bir hayata başlarlar. İlhan, avangard sanata olan ilgisinin sonucunda elektronik müziğin gelişmesinde rol alarak adını çağdaş müzik tarihine yazdıracak, Güngör ise sokakları kasıp kavuran özgürlükçü eylemlerde en ön sıralarda saf tutacaktır. Mimaroğlu, birçok açıdan birbirini tamamlayan iki ruhun hikâyesi…
Ancak “Mimaroğlu” bildiğimiz belgesellerden değil, İlhan Mimaroğlu’nun 40 yıl boyunca kendi çektiği ve hiçbir yerde yayımlanmamış 8mm ve dijital görüntüler üzerinde, yine kendi müzikleri yer alıyor. Bu sırada İlhan ve Güngör Mimaroğlu’nu anlatan konuşmacıların hiçbirini görmüyoruz. Yalnızca belgesel sonunda Güngör Hanım ve oğlu Rüstem Batum ekrana geliyor. Konuşmacılar arasında İdil Biret’ten, gazetemiz yazarı Evin İlyasoğlu’na birçok isim de var. Belgeselin yönetmeni Kökçeoğlu ile konuştuk.
İlhan Mimaroğlu hayatta olsaydı, bu belgeseli çekerken onunla neleri konuşmak isterdiniz?
‘İlhan Mimaroğlu kendisi hakkında bir belgesel yapılmasına ne derdi?’ sorusunu onu yakından tanıyan insanlara sorma şansım oldu. Genelde şu cevabı aldık, sinemayı çok sevdiği için bir şans verebilirdi ama yönetmen için yapım boyunca hayat hiç kolay olmazdı… Neyse ki onun ruhuna, sanatına mümkün olduğunca sadık kalan bir iş yapmaya çalıştık. Onunla ne konuşurdum diye düşünüyorum, pek müzik konuşacağımızı sanmıyorum. Minimalist müziklerden nefret ettiği için, mesela benim The Necks grubuna aşkımı çok sert karşılardı diye düşünüyorum. Sinema konusunda daha iyi anlaşırdık, saatlerce Billy Wilder konuşabilirdik. Peki belgesel için neler sorardım? Elektronik müzik stüdyosundaki ortamına dair sayısız soru sorabilirdim. Aynı stüdyoda çalışan besteci Bülent Arel ile olan ilişkilerini açmaya çalışırdım. Muhtemelen sorularıma pek cevap vermek istemezdi, bilgi için beni kitaplarına yönlendirirdi ve Billy Wilder konuşmaya devam ederdik. Nadiren gece bir yakınlarında kaldığında eğer evde müzik arşivi varsa, sabaha kadar oturur bilmediği plakları dinlermiş. Karşısında oturup çaldığı plaklar üzerine yorum almak nefis bir belgesel olabilirdi.
Güngör Mimaroğlu’yla konuşurken sizi etkileyen özellikleri oldu mu? Olduysa neler?
Güngör Hanım beni hayatımda en çok etkileyen insanlardan biri oldu. Başlangıçta ana yapımcım Dilek Aydın’a Güngör Hanım’a da filmde yer vereceğimi, onu bir anlatıcı olarak araçsallaştırmak istemediğimi söylemiştim. Ama araştırmacımız Elif Dizdaroğlu ile birlikte onun Moda’daki evine ziyaretlerimiz arttıkça projeyi tamamen çift ve hatta aile üzerine kurmaya karar verdim. Zaman içinde Elif’le beraber onunla arkadaş olduk. Güngör Hanım müthiş bir yaşam deneyimine sahip. Yoko Ono ile New York sokaklarında yürümüş, İlhan Bey’le beraber yemekte John Cage’i ağırlamış (hiç kolay olmamış Cage’i memnun etmek), 68 yazını Paris’te yaşamış bir insan. Cesur bir aktivist ama aynı zamanda çok insancıl birisi, onun insanlara yaklaşımından etkilenmemek mümkün değil. Ayrıca belgeseli çekerken benim özgürlüğüme asla karışmak istemediğini, bu nedenle bitene kadar izlemeyeceğini söylemişti bir kez. İlhan Bey’in arşiv görüntülerini tek tek onunla beraber izledik, bazı yerlerde çok hüzünlendi ama sonuna kadar izlemek istedi. Onları izlerken öyle hikayeler dinledim ki, bu deneyim beni de değiştirdi. Özellikle de yeni olanı inatla aramak konusunda motive etti.
Bildiğimiz belgesellerden çok farklı, İlhan Mimaroğlu’nun çekimleri ve müzikleri kullanılmış. Konuşmacıları görmüyoruz, Mimaroğlu’nun filmini izlerken bize eşlik ediyorlar. Neden bunu tercih ettiniz? Belgeseli hayata geçirirken en çok hangi konuda zorlandınız?
Sinema yazarlığından geldiğim için yeni bir şeyler denemenin, yapmanın veya yapmaya cesaret etmenin ne kadar önemli olduğunu biliyorum. Belgeselin çok yaratıcı bir alan olduğu genellikle görmezden geliniyor. Türkiye gibi bir ülkede belge ve arşiv çalışmaları çok önemli, bu nedenle belgeselciler önemli bir görev üstleniyor. Ama bir yandan da türü kurmaca ve deneysel alanlara yaklaştıran, belgeselin gerçeklerden ilham alan bir hikaye anlatma modeli olabileceğini hatırlatan yaratıcı filmler de yapılmalı diye düşünüyorum. İlhan Bey’in müziğini de düşününce, biraz yoldan çıkmak bana doğru gözükmeye başladı. Üstelik böylece İlhan Bey ve Güngör Hanım’ın başka bir dünya ve müzik mümkün diyen ruhlarına da daha sadık kalacaktım. Şanslıydım çünkü kadınlardan oluşan harika bir yapım ekibi vardı ve ana yapımcı Dilek’le beraber Esin Uslu ve Buse Yıldırım da farklı bir iş yapmamı desteklediler. En zor konu bütçe konusuydu, yurtdışı ayağı olması ister istemez projenin bütçesini yükseltti. Bu işler, bu tür filmler giderek daha zor yapılıyor, yapılacak.
Sizce İlhan Mimaroğlu’nu hem insan hem de müzisyen olarak farklı kılan neydi?
Ben karakteriyle müziğinin şaşırtıcı derecede uyumlu olduğunu düşünüyorum. Biraz zor bir insandı, tıpkı müziği gibi. Onunla iletişim kurmak kolay değildi, sabır istiyordu. Yine müziği de böyle. Ama onunla iletişim kurmayı başaranlar, ona yaklaşanlar, arkadaş olanlar çok şanslıydı diye düşünüyorum. Aynısı müziğini sevenler için de geçerli. Elektronik sesleri, jazz parçaları, sokak seslerini, şiir ve manifestoları buluşturan politik kolajları eşsizdir, değiştirme gücü vardır.
İlhan Bey, bir noktada “Çölde kendi kendime konuşuyormuşum gibi. Dediklerimi işitmiyorlar. 2-3 yılda bir söylediklerimi duymuş olan birileri geliyor ama onlar da beni yanlış anlamış oluyor” diyor. Sizce neden insanların onu anlamadığını düşünüyor?
60’larda başlayan radikal çağ sona eriyordu. Finnadar gibi çılgın bir plak şirketini kurabildiği dönem bitiyordu. 80’lerde Amerikan kapitalizmi az satan veya hiç satmayan avangard ve deneysel müzikleri rafların en arkasına attı, yenilikçi müzikleri marjinalleştirdi. O asla ve asla avangard müziğin küçük bir grubun dinlediği seçkin, elit bir müzik olmasını istemedi. Sadece besteciler veya sanatçılar değil hemen herkes bu zor müziği anlasın, dinlesin istedi. Elbette onu sevenler, dinleyenler, Harlem’de gezerken mahallenin sakinlerinden onu yolda durdurup hayranlığını sunanlar da vardı. O avangard müziğin marjinalleşmesini, yeraltına inmesini, akademiye ve sergi salonlarına hapsolmasını kabul edemiyordu. Bu nedenle kendisini sokaklarda buldu ve sokak sanatı fotoğrafları çekmeye başladı. Belgeselde David Toop’un dediği gibi bu sokak eserleri onun politik işitsel kolajlarına ruh olarak yakındı.
Güngör Hanım’ın belgeseli izledikten sonraki görüşleri ve tepkisi ne oldu?
Güngör Hanım ve belgeseli baştan sona destekleyen, sadece anılarıyla değil arşiviyle de katkıda bulunan Rüstem Batum, belgeselin tüm aşamalarını takip ettiler. Güngör Hanım belgeselde kendisinin İlhan Bey kadar yer almasına başlarda şaşırdı ama sonradan farklı bakış açılarına ve hikayelere yer verilmesini sevdi. Onun için en zor olan eski görüntülerle karşılaşmak oldu. Bazı çekimleri neredeyse elli yıl sonra ilk defa izlemiş oldu.
Yayın tarihinin pandemiye denk gelmesi filmin dijital platformdan izleyici ile buluşmasına imkan verdi. Bu süreçte MUBI ile yollarınız nasıl kesişti ve hem yönetmen olarak sizin için, hem de filmin izleyiciye ulaşması açısından nasıl bir deneyim oldu?
MUBI, sinemanın geleceğinde önemli bir yeri olacağına inandığım dijital platformlar arasında beni en çok heyecanlandıranlardan biri. Mimaroğlu’nu platformda görmek istediklerini ilk bana ilettiler ve ben bunu heyecanla yapım ekibimle paylaştım. Belgeselin Instagram sayfasına filmin nasıl izlenebileceğine dair çok fazla mesaj geliyordu. Bu nedenle MUBI gösterimi çok güzel oldu. Filmin festival macerası da Avrupa’daki belgesel festivallerinde devam edecek. Son olarak Mimaroğlu’nun Cumhuriyet’te yer almasının bizim için çok önemli olduğunu eklemek isterim. Pek çok insan, tıpkı benim gibi İlhan Mimaroğlu’nu doksanlı yıllarda Cumhuriyet’te çıkan, New York’tan yolladığı yazılarıyla tanıdı.
Bugün enerjin yüksek ve motivasyon dolusun. Hedeflerine ulaşmak için adım atma isteğin artacak. Çevrendeki insanlara liderlik etme arzusu içinde olacaksın; bu, iş yerinde ya da sosyal ortamda önemli fırsatları beraberinde getirebilir. Karşılaştığın zorluklar seni daha da güçlendirecek. İçgüdülerine güven, sezgilerin sana doğru yönlendirmeler yapacak. Ancak, aceleci davranmamaya dikkat et; sabırlı kalmak, uzun vadede daha iyi sonuçlar almanı sağlayacak. Aşk hayatında sürprizler olabilir; yeniliklere açık olman, mutluluğu yakalamanı kolaylaştıracak. Sağlığına önem verme zamanıdır, spor yapmayı gündemine alabilirsin. Kendine zaman ayırmayı unutma; içsel huzurunu bulmak için meditasyona ya da doğada yürüyüşe çıkmayı deneyebilirsin.
Bugün, içsel huzurunuzu bulma konusunda güçlü bir motivasyona sahip olacaksınız. Duygusal derinliklerinizle yüzleşmek, geçmişin izlerini silmek için fırsatlar doğabilir. Aşk ve ilişkilerde, samimi iletişim kurarak bağlarınızı güçlendirebilir, güven ortamı yaratabilirsiniz. Mali konularda dikkatli olmanız gereken bir dönemdesiniz; harcama yapmadan önce iki kez düşünmekte fayda var. İş yerinde ekip çalışmalarında liderlik vasıflarınızı ön plana çıkarabilir, başkalarına ilham verebilirsiniz. Günün erken saatlerinde gerçekleştireceğiniz olumlu niyetler, ilerleyen saatlerde olumlu dönüşler almanızı sağlayacaktır. Hayatınızda dengeyi sağlamak için bazı rutininizi gözden geçirmek iyi bir fikir olabilir. İçsel sesinizi dinlemeniz, geleceğe dair yol haritanızı belirlemenizde rehberlik edecektir. Kendinize zaman ayırmayı unutmayın; doğayla iç içe olmak, zihninizin dinlenmesine yardımcı olabilir.
Bugün zihin enerjin yüksek; merak duygun tetiklenmiş durumda. Yeni bilgiler edinmek, öğrenmek ve fikir alışverişinde bulunmak için harika bir zaman. Sosyal çevrenle aktif bir iletişim geliştirebilir, ilginç insanlarla tanışabilirsin. Ancak dikkatli ol, daldan dala atlamaktan kaçınmalısın, aksi takdirde bazı konularda yüzeysel kalabilirsin. Ruhsal ve zihinsel dengeyi sağlamak için kısa yürüyüşler yapmayı düşünebilirsin; bu hem enerjini tazeler hem de düşüncelerini netleştirir. Aynı zamanda yaratıcı düşüncelerin, sanatsal projelerin ve hobi edinmelerin için de olumlu bir dönemdesin. Bugün, eski arkadaşlarınla yeniden bağlantı kurmak, nostaljik anılar paylaşmak için uygun fırsatlar getirebilir. Acele etmeden, üzerindeki yüklerden kurtulmak ve kendine zaman ayırmak iyi hissettirecek.
Duygusal derinliklere dalmak, bugün içsel bir keşif yapmana olanak tanıyabilir. Aile ve sevdiklerinle olan ilişkilerine daha fazla önem verebilir, onların ihtiyaçlarını anlamak için empati kurma yönünde bir adım atabilirsin. Biraz nostalji de hissedebilirsin; geçmişteki güzel anıları anımsamak, huzur bulmana yardımcı olacaktır. İnternational müzikal bir deneyim veya sanatsal bir etkinlik, ruh halini olumlu yönde etkileyebilir. Yarım kalmış projelerine yönelmek, motivasyonunu artırabilir. Kendine nazik olmayı unutma, duygusal ihtiyaçların üzerine gitmek günün şekillenmesine yardımcı olabilir.
Sahip olduğu karizma ve sevgi dolu enerjisiyle çevresindekileri etkilemekte zorlanmayacaksın. Güçlü liderlik özelliklerin öne çıkacak, takımdaki insanları motive edebileceksin. Yakın ilişkilerinde samimiyet ve duygusal derinlik arayışı içindesin, bu yüzden içten bir iletişim kurmak önemli olacak. Duygusal olarak daha da güçlü ve kararlı bir durumda hissedeceksin, bu da senin kendine olan güvenini artıracak.Yaratıcılığının doruk noktaya ulaşacağı bir dönemdesin; kendini sanatsal veya entelektüel projelere adaman faydalı olacak. Farklı bakış açılarıyla zenginleşen ufkunu genişletmek için öğrenmeye açık olmalısın. Kendini ortaya koymaktan çekinmeyeceksin, bu da sosyal ortamlarda dikkat çekmeni sağlayacak.Finansal konularda dikkatli olman gerekiyor; harcamalarını kontrollü bir şekilde yapmalısın. Hızlı bir karar vermeden önce durup düşünmek, daha iyi sonuçlar almanı sağlar. Bu dönemde sağlığına da özen göstermek, fiziksel ve zihinsel enerjini artıracak. Unutma ki, bu zamanı kendine ayırarak zinde kalmak, yaratıcılığını da besleyecek.
Detaylara olan düşkünlüğün ve sistematik düşünme şeklin, bugün seni birçok konuda avantajlı duruma taşıyabilir. Gün içinde karşına çıkacak olan küçük görevler, belki de alışkanlık haline getirmek istediğin projeler için iyi bir başlangıç yapmanı sağlayabilir. Disiplinli yaklaşımın, yapman gerekenleri düzenli bir şekilde tamamlama fırsatını sunacak.İletişim becerilerin, özellikle iş ortamında ya da sosyal çevrende, çekinmeden kendini ifade etmeni kolaylaştırır. Fikirlerinle dikkat çekebilir, başkalarını ikna etmede başarılı olabilirsin. Ancak, eleştirel düşünmenin yoğunluğu bazen seni sorgulamalara yöneltebilir. Bu tür düşüncelerin, sağlıklı bir şekilde yönlendirilirse, kendini geliştirmek adına harika bir fırsata dönüşebilir.Duygusal olarak yaklaşınında, içsel dengeyi bulmak adına zaman ayırmak önem kazanabilir. Kendine dönmek, meditasyon veya doğa yürüyüşleri gibi aktivitelerle ruhsal tazelenme sağlayabilirsin. İlişkilerde samimiyet ve derinlik arayışın, önemli bağlantılar kurmana yardımcı olur. Sevdiklerinle gerçekleştireceğin anlamlı diyaloglar, sana daha fazla mutluluk getirebilir. Günün sonunda, her şeyin senin elinde olduğu hissiyle dolup taşacak ve hedeflerine ulaşma motivasyonun artacak.
Denge ve uyum arayışın bu dönemde önem kazanacak. Sosyal ilişkilerde kendini daha rahat ifade edebilirsin; iletişim becerilerin ön plana çıkacak. Esnek düşünce yapın sayesinde, zıt görüşlerle olan tartışmalarda bile uzlaşı yolunu bulabileceksin. Sanat ve estetik konularına ilgi duyabilir, yeni yaratıcılıklar keşfetme isteği hissedebilirsin. Duygusal olarak sevdiklerinle daha derin bağlar kurabileceğin fırsatlar ortaya çıkacak. Ancak, başkalarının beklentilerine fazla odaklanmak seni yıpratabilir; kendi ihtiyaçlarına öncelik vermek önemli. İçsel huzuru bulmak için biraz yalnız kalmayı tercih etmen faydalı olabilir. Sosyal ortamlarda dikkat çekmeyi beklemelisin; birinin ilgisini çekmek için beklenmedik anlar söz konusu olabilir. Kendi iç dünyana yönelmek, seni hem ruhsal hem de zihinsel olarak yenileyecektir.
Bugün, içsel duyguların derinliklerine inme isteği yoğunlaşabilir. Zihninde beliren sorular ve belirsizlikler seni araştırmaya ve sorgulamaya yönlendirebilir. Bu süreçte samimi ve içten olman, hem kendinle hem de başkalarıyla olan ilişkilerini dönüştürebilir. Güçlü sezgilerinle çevrendeki insanlara daha derinlemesine anlayış gösterebilirsin. Karşına çıkan zorluklar, seni kaybettiğin güçleri yeniden kazanma konusunda cesaretlendirebilir. İlişkilerde daha fazla açık olman, yapıcı sonuçlar doğurabilir. Yalnızsan, bu akşam kendini ifadeyle ilgili yaratıcı bir projeye yönlendirme isteği doğabilir; bu sana derin bir tatmin hissi verebilir. Özel bir görüşme ya da toplantı yapma fırsatı yakalayabilirsin; bu tür durumlarda karşı taraf üzerindeki etkini hissetmek hoş bir deneyim olacak. Endişelerin ve karamsar düşüncelerinle yüzleşmek, iç huzurunu bulmana yardımcı olabilir. Sahip olduğun tutkulara yönelmek, hayatında belirgin değişimlere yol açabilir. Kendini ifade etme biçimine dikkat et, kalp ve zihin arasındaki dengeyi kurmak, seni daha güçlü ve kararlı hale getirebilir.
Bugün hayata karşı daha açık ve özgür bir tutum içinde olacaksın. Yaşamın sunduğu sürprizlere kapını aralayarak yeni deneyimlere adım atman daha fazla anlam kazanacak. Özellikle sosyal ortamlarında yapacağın iletişimler, yeni bağlantılar kurmanı sağlayacak ve seni canlandıracak. Seyahat veya eğitim alanında yapılacak planlar, ufkunu genişletebilir. İçinde bulunduğun koşullar, kişisel gelişimine olan katkıyı artırarak seni cesaretlendirecek. Daha önce göz ardı ettiğin hayallerini yeniden göz önüne alabilir, yaratıcı yönlerini keşfetme fırsatı bulabilirsin. Kendine güvenmeyi unutma, bu günün getirdiği enerjiyi en iyi şekilde değerlendirmelisin.
Bugün, kararlılığın ve disiplinin ön planda olduğu bir dönemdesin. Hedeflerine odaklanmak için harika bir fırsat. Fakat acele etmemek, her adımını düşünerek atmak bu sürecin en önemli noktası. İş hayatında karşılaşabileceğin zorluklar seni daha da güçlendirecek, bu yüzden karşılaştığın engeller karşısında pes etmemelisin.Aile ve yakın çevrenle olan ilişkilerini güçlendirmek için zaman ayırabilirsin. Sadece iş odaklı değil, duygusal bağlarını da ihmal etmemek sana iyi gelecek. Kendine küçük molalar vermek, ruh halini tazeleyecek ve motivasyonunu artıracak.Finansal konularda dikkatli olmalısın. Yapacağın harcamaları gözden geçir ve gereksiz risklerden kaçın. Sağlık alanında ise vücut dinlemen gerektiğini unutma; kendine özen gösterdiğin sürece bedenin sana teşekkür edecek. Bugün, sabırlı ve kararlı duruşunla birçok şeyin üstesinden gelebilirsin.
Bugün kendinizi özgür ve yenilikçi hissedeceksiniz. Fikirlerinizi paylaşma konusunda cesur davranmak için mükemmel bir zaman. Toplumsal olaylara karşı duyarlılığınız artarken, insanlarla olan etkileşimlerinizde empati yeteneğiniz ön plana çıkıyor. Geçmişten gelen dostlukların tekrar canlandığını görebilirsiniz; bu bağlar, hem ruhsal gelişiminize katkı sağlayacak hem de yeni projelere ilham verecektir. Kalabalık içinde kendinizi rahat hissedeceğiniz bir ortam yaratma isteği, çevrenizi daha renkli hale getirebilir. Kendinize düzenli aralıklarla zaman ayırmayı unutmayın; bu süreç içsel dengelerinizi doğrulamanıza yardımcı olacak. Aniden gelen fırsatlar, sizin yenilikçi bakış açınız sayesinde değerlendirildiğinde anlam kazanacak. Duygusal olarak, yeni deneyimlere açık olacağınız bir gün; korkularınızı geride bırakıp özgürce hareket etmek ruhunuza iyi gelecek.
Duygusal derinlikler içinde kaybolmuş hissedebilirsin. Hislerin yoğunlaşırken, sezgilerin de bir o kadar güçlüleşiyor. Sosyal ilişkilerde daha açık ve samimi olmanın getirdiği pozitif etkiyi hissedeceksin. Sanatsal bir yön geliştirmek için harika bir zaman; yaratıcılığını ortaya çıkaracak fırsatlarla karşılaşabilirsin. Bazen hayallerine dalak olabilir, ancak gerçeklerle yüzleşmekten kaçınma. Kendine zaman ayırmak, ruhunu dinlendirecek ve iyileşmene yardımcı olacaktır. İçsel huzuru bulmak için meditasyon veya doğada vakit geçirmeye çalış. Duygusal bağların güçlenmesi için sevdiklerinle kaliteli zaman geçirmeye özen göster. Kendine inan ve kararlılıkla ilerle; hayatta seni destekleyen birçok güç var.
